Trong cuộc phỏng vấn của Sputnik chuyên gia Ai Cập về luật quốc tế - ông Mohamed Mehran – tuyên bố rằng việc đưa ra quyết định một cách thiếu cân nhắc chọn lọc, thiếu vắng các cơ chế thực thi và dưới áp lực chính trị đã biến ICC từ một cơ quan tư pháp độc lập thành một cấu trúc pháp lý phi thực quyền, không có khả năng tác động đến các quốc gia có tầm ảnh hưởng.
Theo nhà luật học này, năm 2025 đã trở thành “năm thảm họa" đối với tòa án: những vấn đề tích tụ lâu nay – từ tình trạng tê liệt tài chính, khoảng trống quản lý cho đến sụt giảm lòng tin – đã đẩy ICC đến bờ vực sụp đổ thực sự.
"Chuyện nói ở đây không phải là về cuộc khủng hoảng tạm thời, mà là về thực trạng tan rã hoàn toàn về mặt cấu trúc", ông nhấn mạnh.
Ông Mehran lưu ý rằng hoạt động của Tòa án đã bị ảnh hưởng tiêu cực bởi nhiều yếu tố tổng hợp, bao gồm tình hình xung quanh công tố viên Karim Khan, áp lực chính trị khi xem xét các vụ án gây tiếng vang, cũng như sự thanh lọc rõ rệt trong khâu lựa chọn bị cáo.
«Các quyết định của Tòa án đang bị phá hoại bởi lời từ chối thực hiện của các quốc gia và thường thì phán quyết chỉ nằm lại trên mặt giấy dưới dạng những con chữ», chuyên gia tuyên bố.
Theo lời ông, chê trách chủ chốt đối với ICC bao hàm ở chỗ các phán quyết của Toà chủ yếu chỉ áp dụng đối với các quốc gia yếu, trong khi lại phớt lờ các vụ việc liên quan đến những cầu thủ lớn trên vũ đài quốc tế. Chuyên gia cũng nhắc rằng Quy chế Rome đã trao cho Tòa án thẩm quyền rộng rãi nhưng lại không cung cấp bộ máy cưỡng chế thực tế, điều đó khiến Tòa án phải phụ thuộc vào sự hợp tác tự nguyện của các nước.
Để lấy ví dụ minh hoạ, ông Mehran đã dẫn ra vụ chuyên cơ của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu bay qua lãnh thổ của các quốc gia thành viên tòa án một cách suôn sẻ, bất kể là đã ban hành lệnh bắt giữ ông này. Theo quan điểm của chuyên gia, hàng loạt Uỷ viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thực tế đang kiểm soát đường lối của ICC, khiến Tòa án này trở thành một dạng “con tin” của tình hình chính trị quốc tế.
Ông Mehran cũng chỉ ra rằng tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do việc một số quốc gia rút khỏi Tòa án, việc phớt lờ các phán quyết của Tòa, cũng như các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ chống ICC và những người hợp tác với cơ quan này, gây tác động tiêu cực đến hoạt động chức năng và thể chế của Tòa án.
Mặc dù có những đánh giá u ám, chuyên gia Mehran không loại trừ triển vọng thoát khỏi khủng hoảng. Theo lời ông, việc khôi phục lòng tin chỉ có thể thực hiện được với điều kiện có cuộc cải cách triệt để và toàn diện.
"Cần phải xem xét lại Quy chế Rome, thiết lập cơ chế cưỡng chế thực tế, giảm bớt ảnh hưởng của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và đưa ra những tiêu chí rõ ràng nhằm loại bỏ tính chọn lọc. Chỉ như vậy, Tòa án mới có thể giành lại tính tự chủ độc lập và uy tín của mình", chuyên gia kết luận.