Từ con ốc vít cũng phải nhập khẩu, Việt Nam thay đổi cuộc chơi

Từ thực tế đó, yêu cầu tự chủ công nghệ và xây dựng công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh đang trở thành mục tiêu then chốt để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên, tham gia sâu hơn và có vị thế cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ sẽ không thể đạt được kết quả thực chất nếu chỉ dựa vào nỗ lực đơn lẻ của Nhà nước hoặc sự tự thân vận động của từng doanh nghiệp riêng lẻ.

Thực tiễn phát triển công nghiệp tại nhiều quốc gia cho thấy, chỉ khi có sự hợp lực đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp sản xuất, các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và các tổ chức hiệp hội ngành nghề, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm, thì quá trình lan tỏa công nghệ, tích lũy năng lực sản xuất và hình thành chuỗi cung ứng khép kín, bền vững mới có thể diễn ra một cách hiệu quả.

Trong cấu trúc của nền công nghiệp hiện đại, công nghiệp hỗ trợ được xem là bộ phận nền tảng, giữ vai trò cung ứng linh kiện, phụ tùng, vật liệu đầu vào và các quy trình kỹ thuật cho các ngành sản xuất chủ lực.

Nếu thiếu một hệ thống công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh, nền công nghiệp sẽ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, giá trị gia tăng trong nước thấp và khả năng tự chủ bị hạn chế.

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn đầu khi các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài bắt đầu đầu tư vào Việt Nam, việc tìm kiếm các nhà cung cấp linh kiện, phụ tùng trong nước gặp rất nhiều khó khăn.

Phần lớn chi tiết sản xuất, thậm chí cả những linh kiện đơn giản như ốc vít hay giăng cao su, đều phải nhập khẩu từ nước ngoài do doanh nghiệp trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, độ chính xác và khả năng cung ứng ổn định.

Sau nhiều năm phát triển, diện mạo của công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam đã có những chuyển biến rõ rệt. Số lượng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này tăng nhanh, quy mô sản xuất từng bước được mở rộng và trình độ công nghệ có nhiều cải thiện so với trước đây. Nhiều sản phẩm như linh kiện nhựa kỹ thuật, khuôn mẫu, chi tiết kim loại chính xác đã đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế và bắt đầu tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

VOV dẫn lời ông Chu Việt Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp thuộc Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, hiện nay cả nước có gần bảy nghìn doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, tập trung chủ yếu ở năm lĩnh vực gồm cơ khí, sản xuất ô tô, điện và điện tử, dệt may và công nghệ cao.

Trong số này, khoảng ba trăm doanh nghiệp đã tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn có vốn đầu tư nước ngoài lớn như Samsung, Toyota, Honda và LG. Một số doanh nghiệp trong nước đã từng bước làm chủ việc sản xuất các linh kiện có hàm lượng kỹ thuật cao như khuôn mẫu, chi tiết nhựa và kim loại chính xác.

Ông Chu Việt Cường cũng thẳng thắn nhìn nhận, trong chuỗi giá trị toàn cầu, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam vẫn được đánh giá là mắt xích yếu, khi nhiều doanh nghiệp mới chỉ dừng ở khâu gia công đơn giản, giá trị gia tăng thấp, chưa đủ năng lực tự thiết kế, chế tạo hoặc làm chủ công nghệ lõi.

Ở góc độ doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội, cũng chia sẻ, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở trình độ công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo còn hạn chế.

Phần lớn doanh nghiệp chưa đầu tư bài bản cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, cũng như đổi mới máy móc, thiết bị sản xuất. Hệ quả là năng suất lao động và chất lượng sản phẩm chưa đạt yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Bên cạnh đó, những hạn chế về nguồn vốn, sự thiếu hụt nhân lực kỹ thuật chất lượng cao và năng lực quản trị hiện đại cũng đang trở thành rào cản lớn, khiến nhiều doanh nghiệp khó tiếp cận và làm chủ các công nghệ tiên tiến.

Trong khi đó, các chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe, không chỉ về chất lượng sản phẩm mà còn về tiêu chuẩn môi trường, hệ thống quản lý và trách nhiệm xã hội.

Kinh nghiệm từ các quốc gia có nền công nghiệp phát triển cho thấy, làm chủ công nghệ là con đường duy nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh một cách bền vững.

Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào lợi thế lao động giá rẻ và gia công đơn giản, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam sẽ khó vươn lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Cao Văn Hùng, Giám đốc phát triển thị trường quốc tế của Công ty Cổ phần Cơ khí chính xác Smart Việt Nam, việc gia tăng hàm lượng công nghệ trong sản phẩm là yếu tố mang tính quyết định.

Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia cho rằng phát triển công nghiệp hỗ trợ không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng Nhà nước hay nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp.

Điều cần thiết là một mô hình hợp lực, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách, doanh nghiệp là trung tâm triển khai, còn các viện nghiên cứu, trường đại học và hiệp hội ngành nghề là lực lượng hỗ trợ về tri thức, đào tạo và kết nối.

Ông Nguyễn Vân đề xuất cần sớm cụ thể hóa các chương trình hỗ trợ về tài chính, đào tạo kỹ thuật và phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo theo từng ngành.

Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế ưu đãi rõ ràng về tín dụng, chính sách thuế, đất đai và hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và phát triển, nhằm hình thành các tổ hợp công nghiệp công nghệ cao kết hợp giữa sản xuất, nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ.

Chuyên gia nhấn mạnh, Nghị định số 205/2025/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ đã xác định rõ vai trò kiến tạo của Nhà nước. Về phía doanh nghiệp, đầu tư cho công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được coi là chiến lược sống còn.

Song song với đó, cần đẩy mạnh hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài để tiếp nhận chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là yêu cầu nội tại của nền kinh tế thị trường, mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong quá trình xây dựng nền công nghiệp độc lập, tự chủ và hiện đại, gắn chặt với việc củng cố tiềm lực quốc phòng và an ninh quốc gia.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Chu Việt Cường cho biết Bộ Công Thương đang đẩy mạnh triển khai các chương trình nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ trên phạm vi cả nước. Trọng tâm là Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ cùng hệ thống các trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp, được đầu tư trang thiết bị hiện đại để phục vụ thử nghiệm, đánh giá chất lượng, kiểm định và chuyển giao công nghệ.