Quyết định chưa được đưa ra
Ban đầu, những lời đe dọa của Trump chỉ liên quan đến các cuộc biểu tình ở Cộng hòa Hồi giáo Iran. Giờ đây, trọng tâm đã chuyển sang vấn đề khác: Tổng thống Trump đang nói về việc đạt được một thỏa thuận với Hoa Kỳ.
Ở đây nói về một thỏa thuận mới về chương trình hạt nhân của Iran. Các cuộc đàm phán song phương về vấn đề này đã bị đình trệ. Kết quả là, Washington coi việc sử dụng vũ lực là lựa chọn chính. Và các cuộc biểu tình ở Iran rõ ràng không còn liên quan nữa.
Thông điệp được ông Trump đăng trên nền tảng Truth Social vào ngày 28 tháng 1 viết: “Hy vọng Iran sẽ nhanh chóng ngồi vào bàn đàm phán và thương lượng một thỏa thuận công bằng và bình đẳng - không có vũ khí hạt nhân”. Nếu không, ông cảnh báo, chúng ta nên chuẩn bị cho một cuộc tấn công "tồi tệ hơn nhiều" so với mùa hè năm ngoái, khi ba cơ sở hạt nhân của Iran bị tấn công.
Theo các nguồn tin truyền thông Mỹ am hiểu tình hình, Tổng thống Trump vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về các hành động tiếp theo. Tuy nhiên, ông tin chắc rằng, kể từ đầu tháng Giêng, năng lực quân sự của Mỹ đã được mở rộng nhờ việc triển khai các tàu chiến đến khu vực.
Chuẩn bị quy mô lớn
Tuy nhiên, công tác ngoại giao vẫn tiếp tục. Theo các nguồn tin, Washington và Tehran đã trao đổi thông điệp trực tiếp và thông qua trung gian Oman trong bối cảnh căng thẳng gia tăng. Hơn nữa, hai bên đã thảo luận về khả năng tổ chức cuộc gặp song phương trực tiếp, tuy nhiên cuộc gặp này cuối cùng đã không diễn ra. Theo các báo cáo khác, Nhà Trắng đã đưa ra các điều kiện tiên quyết cho các cuộc đàm phán với Iran, bao gồm việc chấm dứt vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium và áp dụng các hạn chế mới đối với chương trình tên lửa đạn đạo.
Theo phía Mỹ, điều kiện hạn chế tên lửa đạn đạo đã trở thành một trở ngại thậm chí còn lớn hơn cả chương trình hạt nhân. Tầm bắn của vũ khí Iran là mối quan ngại đặc biệt đối với Israel - đối tác chính của Mỹ trong khu vực. Nhưng theo các báo cáo truyền thông, Tehran chỉ muốn thảo luận về uranium.
Ngoài việc điều tàu chiến, Mỹ đang thực hiện các động thái khác để chuẩn bị cho leo thang căng thẳng: ví dụ, họ đang triển khai các hệ thống phòng không tiên tiến bao gồm Patriot và THAAD đến khu vực, để bảo vệ lực lượng của mình khỏi phản ứng của Iran. Hơn nữa, Mỹ thông báo kế hoạch tổ chức các cuộc diễn tập quân sự kéo dài nhiều ngày ở Trung Đông.
Về phần mình, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo rằng lực lượng vũ trang Iran đang "tay đặt trên cò súng" và sẵn sàng đáp trả bất kỳ hành động gây hấn nào.
Mục tiêu là thay đổi chế độ
Việc Tổng thống Trump ám chỉ “thay đổi chính quyền ở Iran” đổ thêm dầu vào lửa.
"Đã đến lúc tìm kiếm một ban lãnh đạo mới ở Iran", ông tuyên bố cách đây một tuần, mà không nêu rõ mong muốn của mình.
Tuy nhiên, sự tranh luận trong giới lãnh đạo Mỹ thể hiện sự đa dạng quan điểm. Tổng thống rõ ràng được khích lệ bởi chiến dịch ở Venezuela, nhưng Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận rằng tình hình hiện tại phức tạp hơn nhiều.
Ví dụ, trước khi Mỹ tấn công Venezuela và bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, chính quyền Trump đã đàm phán với những người sau này sẽ tham gia chính phủ lâm thời của quốc gia Mỹ Latinh này.
Tại Iran, tình hình chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng, chế độ cầm quyền vẫn duy trì sự ổn định quyền lực, và việc đặt cược vào Reza Pahlavi, con trai của vị Shah cuối cùng đang lưu vong tại Hoa Kỳ, đã không thành công. Mặc dù tên ông được nhắc đến nhiều trong các cuộc biểu tình, nhưng giờ đây ông lại dần chìm vào quên lãng.
Các kịch bản Venezuela và Greenland
Chuyên gia Andrei Yashlavsky, nhà nghiên cứu hàng đầu tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế mang tên Primakov (IMEMO) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, nhận định rằng, Mỹ hoàn toàn có thể tấn công Iran. Câu hỏi đặt ra là, mục tiêu cụ thể là gì?
"Có lẽ đó sẽ không phải là các cơ sở hạt nhân từng bị Mỹ ném bom năm 2025, mà là các trung tâm ra quyết định và các tòa nhà chính phủ. Việc Mỹ điều thêm tàu sân bay tới Trung Đông đã nói lên nhiều điều, đặc biệt là sau các sự kiện gần đây, gần như tương tự, khi Mỹ đã triển khai một lực lượng hải quân quy mô lớn đến vùng biển Caribe. Ai cũng biết kết cục tại Venezuela ra sao", - chuyên gia lưu ý.
Theo ông, thỏa thuận với Tehran mà Trump ám chỉ cũng khả thi. "Thái độ cứng rắn của Tổng thống Mỹ thường xung đột với thực tế, như trường hợp Greenland. Cuối cùng, ông Trump đột ngột đổi ý về Greenland, tuyên bố sẽ không sử dụng vũ lực để sáp nhập hòn đảo, mà thay vào đó ông đã thống nhất được với NATO "khuôn khổ thỏa thuận tương lai" cho Greenland, đảm bảo sự hiện diện của Mỹ ở đó".
Hai trường hợp này—Venezuela và Greenland—phác thảo phạm vi các lựa chọn có thể áp dụng cho Iran, chuyên gia nói tiếp. Mặt khác, Mỹ cũng có thể sử dụng phương án thứ ba: các cuộc tấn công và đàm phán sau đó.
"Câu hỏi về mục đích mà ông Trump đang cố gắng đạt được trong trường hợp này vẫn còn bỏ ngỏ. Nếu chính quyền Iran vẫn tiếp tục đàn áp mạnh tay các cuộc biểu tình, câu trả lời là dễ hiểu. Nhưng hiện tại, dựa trên dữ liệu từ Cộng hòa Hồi giáo, cường độ các cuộc biểu tình và phản ứng của chính phủ đã giảm bớt. Động cơ cho một cuộc tấn công tiềm tàng đang trở nên không rõ ràng. Tuy nhiên, biết tính cách của Tổng thống Mỹ, chúng ta có thể giả định bất kỳ kịch bản nào", - chuyên gia Yashlavsky nhận xét.
Một tối hậu thư không thể chấp nhận được
Ông Semyon Bagdasarov, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Trung Đông và Trung Á, cho rằng khả năng xảy ra một cuộc xung đột quân sự trực tiếp là cực kỳ cao. Tuy nhiên, ông nói thêm rằng nhiều điều sẽ phụ thuộc vào động cơ và hành vi của Trump.
Tổng thống đối mặt áp lực từ các đồng minh. Cuối tháng 12, ông Trump đã gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong bối cảnh bất ổn ở Iran.
Theo chuyên gia Bagdasarov, Tehran đã chuẩn bị cho một cuộc đối đầu bởi vì Mỹ không đưa ra bất cứ điều gì có thể chấp nhận được.
"Về cơ bản, Washington đã đưa ra tối hậu thư", - chuyên gia giải thích.
"Chấm dứt vĩnh viễn hoạt động làm giàu uranium, loại bỏ việc sản xuất tên lửa có khả năng vươn tới Israel, chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, và cuối cùng là công nhận nhà nước Do Thái. Tất nhiên, Iran khẳng định không thể chấp nhận các yêu cầu từ phía Mỹ".
Theo ông Baghdasarov, nếu Trump không có hành động quân sự trong tuần tới, sẽ khó khăn hơn cho ông ta để thoát khỏi tình huống xung đột. Nhưng hiện tại có vẻ như Nhà Trắng đã lên kế hoạch leo thang từ lâu, và tình trạng bất ổn hồi tháng Giêng chỉ tạm thời làm đảo lộn kế hoạch của họ.