Nghị định 46/2026/NĐ-CP: có hiệu lực chưa tới 10 ngày đã tạm ngưng

Trong tuần qua một trong những chủ đề nóng nhất ở Việt Nam là những vấn đề và trở ngại liên quan tới việc thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026. Sputnik đã có cuộc phỏng vấn chuyên gia Nguyễn Hồng Long - nhà nghiên cứu chính sách đối nội của Việt Nam về chủ đề này.

Nghị định 46/2026/NĐ-CP nhằm thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP đã có nhiều quy định không còn phù hợp với thực tế

Nghị định 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 của Chính phủ Việt Nam “QUY ĐỊNH CHI TIẾT THI HÀNH MỘT SỐ ĐIỀU VÀ BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC, HƯỚNG DẪN THI HÀNH LUẬT AN TOÀN THỰC PHẨM”. Nghị định này được ban hành để thay thế cho Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 2/2/2018 cũng với mục đích quy định chi tiếp một số điều của “Luật An toàn thực phẩm” số 55/2010/QH-12 của Quốc hội Việt Nam.

Nguyên nhân để ban hành nghị định này là trong thời gian 2-3 năm qua, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm có chiều hướng gia tăng. Nổi lên là các vị ngộ độc thực phẩm ở các khu công nghiệp, cơ quan, trường học, lễ hội, giỗ chạp… ngày càng phức tạp hơn khi truy xét nguồn gốc thực phẩm bẩn. Điển hình là vụ Nhà máy đồ hộp Hạ Long (Hải Phòng) đã dùng thịt lợn bệnh dịch để sản xuất thức ăn đóng hộp.

Không chỉ các loại thực phẩm sản xuất trong nội địa mà còn có nhiều loại thực phẩm ngoại nhập không chỉ vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm về mặt sinh học mà còn có chứa nhiều hóa chất cấm như chất bảo quản, chất phụ gia độc hại như thực phẩm đóng hộp, các loại sữa, đồ uống, các loại thực phẩm khác.

Nguyên nhân tiếp theo là trong số các loại thực phẩm nhập khẩu có thể chứa đựng mầm bệnh có thể gây bùng phát dịch bệnh trên con người, gia súc và cả gây hại cho hệ thực vật và môi trường sinh thái. Đó là lý do để Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP nhằm thay thế Nghị định 15/2018/NĐ-CP đã có nhiều quy định không còn phù hợp với thực tế diễn biến tình hình mất vệ sinh an toàn thực phẩm đang có nhiều diễn biến rất phức tạp hiện nay và trong tương lai gần.

Nguyên nhân chủ yếu là do Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực ngay trong khi chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết về phương thức kiểm tra, trình tự lấy mẫu, thời gian kiểm nghiệm; đồng thời chưa có quy định chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu hoặc đang làm thủ tục trước thời điểm Nghị định có hiệu lực. Việc áp dụng đồng loạt phương thức kiểm tra mới với thời gian trả kết quả từ 5–7 ngày đã tạo áp lực lớn cho cơ quan kiểm tra, hệ thống kiểm nghiệm cũng như doanh nghiệp nhập khẩu, đặc biệt đối với các mặt hàng tươi sống, dễ hư hỏng.

Hơn nữa, Nghị định 46 mới được ban hành ngày 26/1/2026 nên các bộ, ngành và cơ quan hành chính cấp tỉnh, thành phố trực thuộc TW chưa thể ban hành ngay hướng dẫn thi hành nên việc thực hiện chưa thể tiến hành ngay một cách đồng bộ. Điều này gây nên hiện tượng mâu thuẫn pháp lý không đáng có. Theo thông lệ thì ngay sau khi ban hành, các bộ, ngành, địa phương phải ban hành ngay hướng dẫn thì hành.

Tuy nhiên, về khía cạnh nhập khẩu thực phẩm thì cần xem xét đến độ trễ của thời gian do các hợp đồng nhập khẩu thực phẩm đã được ký kết trước đó. Điều đó có nghĩa là Nghị định 46/2026/NĐ-CP không có tác dụng “hồi tố” đối với các hợp đồng nhập khẩu thực phẩm đã được ký kết trước ngày 26/1/2026. Tuy nhiên, một số cơ quan chức năng do lo sợ trách nhiệm đã không hiểu điều này.

Để khắc phục những mâu thuẫn và tình trạng nói trên, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã chủ động phối hợp với Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cơ quan đầu mối của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm và là đơn vị chủ trì tham mưu trình ban hành Nghị định số 46, để rà soát, đánh giá tình hình. Bộ Công Thương yêu cầu UBND các tỉnh, thành chỉ đạo các cơ quan chức năng trên địa bàn quản lý tập trung, bố trí nguồn lực để khẩn trương thực hiện thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu theo đúng quy định tại Nghị định 46/2026 và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Hơn nữa, khối lượng nhập khẩu thực phẩm trong dịp cận Tết Nguyên đán thường cao hơn hẳn so với các thời điểm khác. Vì vậy, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng đã có công văn đề nghị Sở Công Thương các tỉnh, thành phối hợp tháo gỡ vướng mắc trong thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm. Với các tỉnh biên giới, Cục đề nghị tăng cường trao đổi, đàm phán với phía nước bạn; kéo dài thời gian thông quan, nhất là dịp lễ, Tết, để tránh ùn ứ nông sản.

Ngày 4/2, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1-2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu ban hành ngay nghị quyết của Chính phủ để giải quyết vấn đề phát sinh trong triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm.

Và ngày 5/2, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP về việc tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/01/2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/01/2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm. Nghị quyết này nhằm tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc hiện nay liên quan đến Nghị định số 46/2026/NĐ-CP.

Việc ban hành một văn bản quy phạm pháp luật như một Nghị định cần chú ý đến thời điểm ban hành, phạm vi hiệu lực và đối tượng chịu tác động ở thời điểm chịu tác động để tránh những tác động tiêu cực không mong muốn, ảnh hưởng đến đời sống của người dân và hoạt động bình thường của các doanh nghiệp.