Đánh giá về triển vọng tăng trưởng, các khó khăn thách thức cũng như cơ hội của nền kinh tế Việt Nam trung - dài hạn trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn, nhiều chuyên gia khuyến nghị cần nâng cao chất lượng tăng trưởng và lưu ý cấu trúc nhị nguyên của nền kinh tế.
Cấu trúc kinh tế mang tính nhị nguyên
Năm 2025, quy mô nền kinh tế Việt Nam ước đạt khoảng 510 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao. Thứ hạng kinh tế toàn cầu tăng khoảng 4-5 bậc, đứng thứ 32 thế giới.
Năm cuối nhiệm kỳ 2021-2025, Việt Nam hoàn thành và vượt 15/15 chỉ tiêu kinh tế - xã hội; GDP 2025 đạt 8,02%, thuộc nhóm cao nhất ASEAN và thế giới. Bình quân 5 năm, GDP tăng khoảng 6,3% mỗi năm.
Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp vẫn chịu áp lực lớn. Theo ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) nói trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn cho biết, từ tháng 8 đến nay, hầu như cuộc họp nào cũng bắt đầu bằng lời đề nghị giảm giá từ đối tác. Nếu không giảm, họ sẽ đi. Nhiều đối tác lâu năm yêu cầu hạ đơn giá tới 20%. Đặc biệt, sau mỗi lần thương lượng, mặt bằng giá mới thấp hơn lại được thiết lập, rẻ ít nhất 5% so với trước.
Giai đoạn 2021-2025 là thời kỳ “thử lửa” với doanh nghiệp khi phải đối mặt với đại dịch, đứt gãy chuỗi cung ứng, xung đột địa chính trị và lạm phát tại các thị trường xuất khẩu lớn. Riêng dệt may, năm 2023 kim ngạch xuất khẩu giảm 11%, xuống gần 40 tỷ USD. Dù vậy, Vinatex vẫn kết thúc năm 2025 với lợi nhuận hợp nhất 1.355 tỷ đồng, vượt 50% kế hoạch - không đơn vị nào lỗ, chỉ lãi nhiều hay ít.
PGS.TS Trần Đình Thiên, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, đánh giá sức chống chịu của kinh tế Việt Nam là điểm sáng khi lạm phát được kiểm soát, tăng trưởng duy trì ở mức khá, lạm phát cơ bản ổn định. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh vấn đề nằm ở chất lượng tăng trưởng. Chuyên gia lưu ý câu hỏi cốt lõi đặt ra là: tăng trưởng hiện nay đến từ đâu? Có phải chủ yếu từ khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, hay phần lớn vẫn dựa vào khu vực FDI? Nếu động lực tăng trưởng chủ yếu thuộc về khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thì đây là một tín hiệu đáng lo ngại cho tính bền vững của nền kinh tế.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, cấu trúc kinh tế của Việt Nam hiện mang tính “nhị nguyên”, khi khu vực FDI đóng góp khoảng 3/4 kim ngạch xuất khẩu và tăng trưởng, trong khi khu vực tư nhân trong nước chỉ tăng khoảng 6-7%. Vòng quay tiền tệ chậm cho thấy năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế còn yếu. Tăng trưởng cao nhưng phần giá trị gia tăng thực sự giữ lại cho nền kinh tế trong nước không nhiều.
Ông cũng chỉ ra nghịch lý rằng tăng trưởng cao, lạm phát thấp nhưng doanh nghiệp vẫn “khát vốn”, dù tín dụng tăng lên gần 20%. Bên cạnh đó, doanh nghiệp FDI tận dụng tốt hơn các FTA, trong khi rào cản thể chế và méo mó thị trường đất đai khiến nguồn lực bị “chôn” lại.
Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026. Tuy nhiên, TS Trần Du Lịch cho rằng khó đạt được nếu chỉ dựa vào tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư công. Chuyên gia nhắc rằng động lực tăng trưởng mới cần phải bao gồm hai yếu tố then chốt. Thứ nhất, đổi mới khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, lấy kinh tế số làm nền tảng. Thứ hai, cải cách thể chế theo hướng tăng cường cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả.
PGS.TS Trần Đình Thiên bổ sung cần cải cách mạnh cơ chế trao quyền, gắn với trách nhiệm và giám sát. Khi thể chế được ‘mở khóa’, doanh nghiệp sẽ tự điều chỉnh, linh hoạt để thích ứng và vươn lên. Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, chuyên gia khuyến nghị Việt Nam cần biết ‘mượn sức’ thế giới, ứng xử mềm dẻo và linh hoạt, từ đó nâng cao năng lực ứng biến và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.