Việt Nam tiến gần vai trò trung tâm sản xuất công nghệ cao của châu Á
Báo cáo vĩ mô tháng 1/2026 của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) cho thấy bức tranh công nghiệp khởi đầu năm mới khá tích cực. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 21,54% so với cùng kỳ năm trước, riêng ngành chế biến, chế tạo tăng 23,6%. Theo VDSC, đây không chỉ là mức tăng cao về mặt thống kê mà còn phản ánh sự cải thiện thực chất về đơn hàng và công suất hoạt động của doanh nghiệp.
Đáng chú ý, tăng trưởng tập trung ở các ngành có hàm lượng công nghệ và kỹ thuật cao. Sản xuất linh kiện điện thoại tăng 92,7%; xe có động cơ tăng 48,5%; xe máy tăng 54,3% so với cùng kỳ. Việc nhóm linh kiện điện tử tăng gần gấp đôi cho thấy Việt Nam tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất thiết bị điện tử khu vực, nhất là trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia tái cơ cấu chuỗi cung ứng.
Shinhan Securities Việt Nam cho biết chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) đạt 52,5 điểm trong tháng 1 và duy trì trên ngưỡng 50 điểm suốt 7 tháng liên tiếp. PMI trên 50 điểm đồng nghĩa hoạt động sản xuất đang mở rộng. Cả đơn hàng mới và sản lượng đều tăng, cho thấy động lực đến từ nhu cầu thực tế chứ không chỉ do hiệu ứng nền thấp.
Về thương mại, xuất khẩu tháng 1 đạt 43,19 tỷ USD, tăng 29,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nhập khẩu tăng mạnh hơn, đạt 44,97 tỷ USD, tăng 49,2%, khiến cán cân thương mại thâm hụt 1,7 tỷ USD. Mức nhập khẩu cao phản ánh nhu cầu lớn về linh kiện, bán thành phẩm và thiết bị phục vụ sản xuất. Điều này phù hợp với mô hình tăng trưởng dựa vào chế biến, chế tạo hướng xuất khẩu, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại trong nước.
Ở góc độ đầu tư, vốn FDI thực hiện đạt 1,68 tỷ USD trong tháng 1, chủ yếu vào lĩnh vực chế biến, chế tạo. Công ty Chứng khoán ACB (ACBS) nhận định môi trường vĩ mô ổn định và lạm phát được kiểm soát giúp Việt Nam tiếp tục thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Dòng vốn FDI vào sản xuất cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến ưu tiên trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy vậy, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN) lưu ý mức độ lan tỏa sang doanh nghiệp nội địa chưa đồng đều. Dù sản lượng và xuất khẩu tăng mạnh, phần giá trị giữ lại trong nước còn hạn chế nếu doanh nghiệp nội địa chưa tham gia sâu vào khâu linh kiện và công nghệ lõi.
Giới phân tích lưu ý sự phụ thuộc vào nhập khẩu đầu vào và tỷ lệ nội địa hóa còn thấp cho thấy nền tảng công nghệ nội sinh vẫn cần được củng cố. Đây sẽ là yếu tố quyết định liệu tăng trưởng hiện nay chỉ là mở rộng quy mô hay là bước chuyển lên vị thế trung tâm sản xuất công nghệ cao.
Những nhóm ngành nào được hưởng lợi?
Dòng vốn FDI tập trung vào chế biến, chế tạo tiếp tục hỗ trợ bất động sản khu công nghiệp. Các doanh nghiệp có quỹ đất lớn và hạ tầng hoàn chỉnh như KBC, BCM, IDC, SZC thường được đánh giá hưởng lợi, dù triển vọng phụ thuộc vào tiến độ hạ tầng liên vùng.
PMI duy trì trên 50 điểm và kim ngạch xuất khẩu cao tạo nền tảng cho logistics và cảng biển. Các doanh nghiệp như GMD, HAH, VSC có thể hưởng lợi, nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ chu kỳ thương mại toàn cầu.
Ngành ngân hàng được hưởng lợi gián tiếp khi nhu cầu tín dụng trung - dài hạn và tài trợ thương mại tăng. Các ngân hàng có tỷ trọng cho vay sản xuất - xuất khẩu cao như VCB, BID, TCB thường được theo dõi, song hiệu quả phụ thuộc vào lãi suất và chất lượng tài sản.
Với vật liệu xây dựng và thép, quy mô đầu tư công năm 2026 trên 1.008.322,6 tỷ đồng cùng mở rộng khu công nghiệp có thể hỗ trợ nhu cầu, trong đó HPG, HSG, NKG thường được nhắc tới. Tuy nhiên, đây là nhóm có tính chu kỳ cao và nhạy cảm với giá nguyên liệu.
YSVN cho rằng nếu Việt Nam chỉ giữ vai trò lắp ráp quy mô lớn, nhóm hưởng lợi chủ yếu vẫn là khu công nghiệp, logistics, ngân hàng và vật liệu xây dựng. Ngược lại, nếu nâng được tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, công nghiệp phụ trợ và kỹ thuật chính xác mới có thể cải thiện biên lợi nhuận bền vững. Do đó, với nhà đầu tư, cần phân biệt rõ tăng trưởng theo quy mô và tăng trưởng theo chất lượng. Sự khác biệt này sẽ quyết định nhóm ngành nào có lợi thế dài hạn thay vì chỉ hưởng lợi theo chu kỳ dòng vốn.