Việt Nam lập Quỹ đầu tư quốc gia trong bối cảnh mới

Theo định hướng vừa được công bố, SCIC sẽ hoạt động theo mô hình kinh doanh vốn chuyên nghiệp hơn.

Nguồn lực của quỹ được hình thành từ việc cơ cấu lại phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp và các nguồn lực khác do Nhà nước giao nhằm đầu tư vào các doanh nghiệp quy mô lớn, doanh nghiệp có hiệu quả cao và các dự án thuộc lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hoặc những ngành có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế. Bên cạnh đó, SCIC cũng có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài và thực hiện các thương vụ mua bán, sáp nhập nhằm tiếp cận công nghệ mới, công nghệ lõi hoặc các ngành công nghiệp chiến lược. Nghị quyết đồng thời yêu cầu xây dựng cơ chế giám sát độc lập để bảo đảm việc chuyển giao và quản lý vốn diễn ra minh bạch, đúng giá thị trường và tuân thủ pháp luật.

Nhiều chuyên gia đồng tình rằng việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia là bước đi cần thiết, giúp nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản lý vốn nhà nước và góp phần nâng tầm hệ thống tài chính quốc gia. Theo báo Thanh Niên dẫn lời chuyên gia kinh tế Đinh Tuấn Minh, việc tái cơ cấu SCIC đồng nghĩa với việc mở rộng chức năng của tổ chức này, với nhiệm vụ quan trọng là bảo toàn và phát triển tài sản nhà nước. Mô hình này tương tự các quỹ đầu tư quốc gia tại Na Uy, Thụy Điển, Singapore hay nhiều quốc gia Trung Đông, nơi các quỹ đã trở thành một trụ cột của nền kinh tế.

Ông Trần Anh Tùng, Trưởng ngành Quản trị kinh doanh thuộc Khoa Quản trị kinh doanh Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM, cho rằng SCIC đang được tái định vị từ một đơn vị chủ yếu giữ và thoái vốn thành cánh tay đầu tư chiến lược của Nhà nước. Nghị quyết 79 yêu cầu chuyển từ cách quản lý vốn thụ động sang phân bổ vốn theo logic thị trường nhưng phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn. Năm 2025, SCIC ước đạt doanh thu hơn 12.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 11.000 tỷ đồng, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ, cho thấy tổ chức này đã có nền tảng nhất định để đảm nhận vai trò “nhà đầu tư của Chính phủ”.

Theo ông Đinh Tuấn Minh, trước đây SCIC hoạt động gần giống một quỹ đầu tư quốc gia nhưng phạm vi còn hẹp, chủ yếu quản lý vốn tại doanh nghiệp nhà nước. Trong khi đó, nhiều quỹ đầu tư quốc gia trên thế giới có phạm vi đầu tư rộng hơn. Ví dụ, Temasek Holdings của Singapore đầu tư vào nhiều lĩnh vực như tài chính, viễn thông, vận tải, bất động sản, công nghệ và năng lượng tái tạo, không chỉ trong nước mà còn ở nhiều thị trường quốc tế.

Sau khi tái cơ cấu, SCIC cũng có thể đầu tư vào nhiều doanh nghiệp khác nhau nếu nhận thấy cơ hội phát triển, từ doanh nghiệp nhà nước như Vietnam Airlines, Tập đoàn Dầu khí, Tập đoàn Điện lực đến các tập đoàn tư nhân như Vietjet, Vingroup hay Sun Group. Ngược lại, SCIC có thể rút vốn khỏi những ngành không cần khuyến khích đầu tư. Theo ông Minh, mục tiêu trước hết của Quỹ đầu tư quốc gia là bảo toàn tài sản nhà nước, sau đó gia tăng nguồn lực để phục vụ phúc lợi chung, đồng thời gửi tín hiệu định hướng phát triển đối với các lĩnh vực ưu tiên như hạ tầng, công nghệ cao hay bán dẫn.

Ở góc độ vĩ mô, ông Trần Anh Tùng cho rằng một Quỹ đầu tư quốc gia nếu vận hành đúng nghĩa có thể giúp giải bài toán thiếu vốn cho các ngành chiến lược như công nghệ cao, hạ tầng mới, đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi số, đồng thời hỗ trợ hoạt động đầu tư ra nước ngoài để tiếp cận công nghệ. Quỹ cũng có thể đóng vai trò nguồn vốn dẫn dắt cho các doanh nghiệp có tiềm năng nhưng thiếu vốn dài hạn, giúp họ mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngoài ra, quỹ sẽ góp phần hình thành nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế, bổ sung cho ngân sách và hệ thống tín dụng ngân hàng.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng để quỹ hoạt động hiệu quả, cần tách biệt rõ vai trò đầu tư với hoạt động quản trị doanh nghiệp. Theo ông Đinh Tuấn Minh, SCIC không nên tham gia trực tiếp vào việc điều hành hay bổ nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp mà chỉ nắm giữ cổ phần và thực hiện quyền giám sát. Khi Nhà nước không can thiệp vào quản trị, doanh nghiệp sẽ vận hành theo cơ chế thị trường và tạo niềm tin lớn hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.

Ông Trần Anh Tùng cũng lưu ý thách thức lớn nhất của SCIC nằm ở cơ chế vận hành. Một định chế đầu tư vốn nhà nước muốn hoạt động hiệu quả cần có nguồn vốn đủ lớn và ổn định, quyền tự chủ đầu tư mạnh và hệ thống quản trị - giám sát chuyên nghiệp. Hiện SCIC vẫn chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định hành chính nên tốc độ ra quyết định và khả năng chấp nhận rủi ro có thể bị hạn chế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quỹ đầu tư quốc gia như Temasek của Singapore, Khazanah của Malaysia hay Mubadala của UAE đều hoạt động hiệu quả nhờ quyền tự chủ đầu tư cao đi kèm cơ chế giám sát minh bạch. Nghị quyết 79 cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế giám sát độc lập đối với SCIC nhằm bảo đảm việc đầu tư hiệu quả và đúng giá thị trường.