Không phải lần đầu
Việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá sơ bộ lên tới hơn 130% đối với thép cốt bê tông của Việt Nam đang làm dấy lên nhiều câu hỏi về xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại của Washington.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng chịu tác động của cạnh tranh địa kinh tế và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, các công cụ như thuế chống bán phá giá ngày càng được sử dụng thường xuyên hơn.
Trên thực tế, đây không phải là lần đầu tiên hàng hóa Việt Nam đối mặt với các vụ điều tra và áp thuế chống bán phá giá từ phía Mỹ. Trong hơn hai thập kỷ qua, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như cá tra, basa, tôm đông lạnh, lốp xe, thép hay mật ong đã từng bị Washington điều tra và áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại.
Điều này khiến Mỹ trở thành một trong những thị trường sử dụng công cụ phòng vệ thương mại nhiều nhất đối với hàng hóa Việt Nam.
“Thực tế, đây không phải lần đầu hàng hóa Việt Nam đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá từ Mỹ. Năm 2002, cá tra và cá basa của Việt Nam từng trở thành tâm điểm của một vụ kiện tương tự. Và sau gần 25 năm, tức hơn 2 thập kỷ, các biện pháp phòng vệ thương mại của Mỹ đối với hàng hóa Việt Nam vẫn tiếp diễn”, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ.
Tại sao là mức thuế 130%?
Đáng chú ý, trong vụ việc lần này, mức thuế chống bán phá giá sơ bộ khoảng 130% được đánh giá là rất cao, thậm chí cao hơn đáng kể so với mức thuế áp dụng đối với một số quốc gia khác cùng bị điều tra, như Bulgaria (52,80%) và Ai Cập (34,20% - 52,73%).
Theo kết luận sơ bộ của Bộ Thương mại Mỹ (DOC), một doanh nghiệp Việt Nam được lựa chọn làm bị đơn bắt buộc trong vụ điều tra, với tổng cộng 10 công ty liên kết liên quan. Theo đó, doanh nghiệp bị đơn bắt buộc và các công ty liên kết thuộc Tập đoàn Hòa Phát, gồm Hòa Phát Dung Quất, Hòa Phát Hải Dương, Hòa Phát Hưng Yên… bị áp mức thuế chống bán phá giá 121,97%. Trong khi đó, các doanh nghiệp còn lại tại Việt Nam sản xuất cùng mặt hàng sẽ phải chịu mức thuế cao hơn, lên tới 130,77%.
Trong phòng vệ thương mại, mức thuế 130% được xem là rất nặng, gần như triệt tiêu khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường Mỹ. Khi biên độ thuế bị đẩy lên cao như vậy, thép Việt Nam gần như mất khả năng cạnh tranh về giá so với đối thủ.
“Tôi nghĩ, Mỹ áp mức thuế này sẽ làm hàng Việt Nam rất khó bán, khả năng giá thép Việt Nam bị đội lên gấp đôi so với đối thủ. Nhân cơ hội này, các đối thủ khác vượt lên thâm nhập vào thị trường Mỹ, khiến Việt Nam rơi vào nguy cơ tồn kho nhiều, doanh thu giảm. Mặt hàng thép của Việt Nam sẽ thu hẹp thị trường tại Mỹ. Nếu không có giải pháp phối hợp hai bên thì đủ thứ sẽ bị ảnh hưởng: từ việc làm, ngân sách đến kim ngạch xuất khẩu và cả lợi thế quốc gia”, PGS. TS Nguyễn Thường Lạngnhấn mạnh khi trao đổi với Sputnik.
Thực tế một số doanh nghiệp sản xuất thép quy mô lớn của Việt Nam như Tập đoàn Hòa Phát trước đó đã giảm xuất khẩu sang Mỹ và mở rộng xuất khẩu ra hơn 10 thị trường khác, kể từ khi nước này áp dụng hàng loạt các biện pháp phòng vệ thương mại.
Bài toán khó về "nền kinh tế thị trường"
Tuy nhiên, theo chuyên gia Lạng, những khó khăn mà hàng hóa Việt Nam phải đối mặt tại thị trường Mỹ không chỉ đến từ các biện pháp thuế quan, mà còn bắt nguồn từ một vấn đề mang tính cấu trúc lâu dài.
"Từ năm 2018 đến nay Mỹ không công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Mỹ và Việt Nam cũng đã có tuyên bố chung về khuôn khổ Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng. Thực chất Mỹ muốn cạnh tranh với Trung Quốc. Nếu công nhận Việt Nam là kinh tế thị trường, việc cáo buộc Việt Nam bán phá giá sẽ rất khó và khó có giá tham chiếu với bên thứ ba”, vị chuyên gia cho hay.
Doanh nghiệp Việt cần làm gì?
Thực tế, một số "ông lớn" trong ngành thép như Hòa Phát đã sớm thay đổi chiến lượ c, giảm xuất khẩu sang Mỹ và dịch chuyển sang hơn 10 thị trường khác để tránh rủi ro.
Trước khi phán quyết cuối cùng được đưa ra, lời khuyên cho các doanh nghiệp là cần đánh giá lại tình hình kinh doanh, ưu tiên các thị trường có hiệp định thương mại tự do (FTA) và đặc biệt là phải hết sức minh bạch trong khâu chứng minh nguồn gốc xuất xứ.
Sự thay đổi trong chính sách của Mỹ diễn ra rất nhanh, chi phí kiện tụng và chi phí rủi ro là rất lớn, vì vậy việc chủ động đa dạng hóa thị trường là cách an toàn nhất để bảo vệ lợi nhuận và sự ổn định của ngành sản xuất trong nước.
“Trong trường hợp này, Việt Nam có quyền tham vấn với phía Mỹ để trao đổi chi tiết. Mặt khác, Việt Nam cũng cần thận trọng rà soát mã HS và điều tra nguồn gốc xuất xứ để xác định liệu hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ có sử dụng nguyên liệu hoặc linh kiện có nguồn gốc từ Trung Quốc hay không, cũng như có dấu hiệu lẩn tránh hoặc chồng lấn các biện pháp phòng vệ thương mại hay không”, đại diện Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân khuyến cáo.
Đồng thời, các doanh nghiệp Việt cần đánh giá tình hình để có chiến lược kinh doanh phù hợp, mở rộng xuất khẩu sang các thị trường có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam, tránh phụ thuộc vào một thị trường.