Việt Nam vượt cả Mỹ và EU về chuyển đổi xe điện

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang, việc Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiếm khoảng 29% nguồn cung dầu toàn cầu - bị gián đoạn đã khiến thị trường năng lượng rơi vào trạng thái căng thẳng. Giá nhiên liệu biến động mạnh, kéo theo áp lực lớn đối với các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu dầu.

Theo Nhịp sống thị trường dẫn dữ liệu từ Ember, có tới 79% dân số thế giới đang sống tại các quốc gia nhập khẩu dầu. Riêng năm 2024, các nước này đã chi khoảng 1.700 tỷ USD cho nhập khẩu năng lượng. Khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, tổng chi phí toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 160 tỷ USD mỗi năm. Ngay cả những khu vực có nguồn cung nội địa như Texas (Mỹ) cũng ghi nhận giá xăng tăng hơn 25% chỉ trong vòng 3 tuần.

Trong bối cảnh đó, xe điện (EV) đang nổi lên như một yếu tố giúp giảm áp lực phụ thuộc vào dầu mỏ. Báo cáo của Ember cho thấy, đến năm 2025, đội xe điện toàn cầu đã giúp tiết kiệm khoảng 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương gần 70% lượng dầu xuất khẩu của Iran trong cùng năm. Nếu không có sự hiện diện của xe điện, áp lực thiếu hụt năng lượng trong giai đoạn căng thẳng hiện nay sẽ lớn hơn đáng kể.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố môi trường, xe điện đang dần trở thành một lựa chọn mang tính kinh tế. Xe chạy xăng phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu với giá cả biến động, trong khi xe điện sử dụng điện năng nội địa, có thể được cung cấp từ các nguồn như điện mặt trời và điện gió. Giá tấm pin mặt trời đã giảm một nửa kể từ năm 2022, kéo theo chi phí điện kết hợp lưu trữ chỉ còn khoảng 76 USD/MWh tại nhiều quốc gia, gần như không chịu rủi ro giá nhiên liệu.

Sự thay đổi này còn được thúc đẩy bởi tiến bộ công nghệ. Trong vòng 4 năm kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, giá pin đã giảm 36%, trong khi quy mô triển khai hệ thống lưu trữ tăng gấp 7 lần. Nhờ đó, chi phí sản xuất xe điện giảm đáng kể, đưa giá bán dần tiệm cận với xe động cơ đốt trong cùng phân khúc.

Đến năm 2025, doanh số xe điện toàn cầu đã tăng gấp đôi so với năm 2022. Có 39 quốc gia ghi nhận xe điện chiếm hơn 10% doanh số xe mới, so với chỉ 4 quốc gia vào năm 2019. Đặc biệt, Trung Quốc với hơn 50% thị phần xe điện đã hình thành hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn, góp phần tối ưu chi phí toàn cầu.

Tại châu Á - khu vực nhập khẩu khoảng 40% lượng dầu qua Eo biển Hormuz - quá trình chuyển đổi sang xe điện đang diễn ra mạnh mẽ. Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu, trong khi các quốc gia Đông Nam Á cũng tăng tốc nhanh chóng.

Việt Nam nổi lên như một điểm đáng chú ý khi tỷ lệ xe điện bán ra năm 2025 đạt 38%, vượt mức trung bình 26% của Liên minh châu Âu, cao hơn Mỹ (10%) và Nhật Bản (3%). Thái Lan đạt 21% và Indonesia đạt 15%.

Sự tăng trưởng nhanh này đến từ sự kết hợp giữa chính sách hỗ trợ và khả năng phát triển hạ tầng mới. Khác với các nền kinh tế đã phát triển nhưng bị ràng buộc bởi hệ thống cũ, các thị trường đang phát triển có thể triển khai trực tiếp công nghệ điện hóa ở quy mô lớn hơn.

Trong bối cảnh an ninh năng lượng trở thành vấn đề cấp thiết, xe điện không còn chỉ là xu hướng tiêu dùng mà dần trở thành giải pháp chiến lược. Theo Ember, nếu đẩy nhanh quá trình thay thế xe chạy xăng, lượng dầu nhập khẩu cho giao thông có thể giảm khoảng một phần ba, tương đương tiết kiệm khoảng 600 tỷ USD mỗi năm.

So với các cuộc khủng hoảng năng lượng trong quá khứ, điểm khác biệt hiện nay là sự tồn tại của các giải pháp thay thế khả thi. Công nghệ điện hóa đã có thể đáp ứng hơn 3/4 nhu cầu năng lượng, trong khi nguồn năng lượng tái tạo như gió và mặt trời ngày càng phổ biến.

Theo ông Daan Walter, biến động giá dầu cho thấy xe điện là một lựa chọn hợp lý để các quốc gia giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc năng lượng. Với mức giá dầu khoảng 80 USD/thùng, Trung Quốc có thể tiết kiệm hơn 28 tỷ USD mỗi năm nhờ giảm nhập khẩu, trong khi châu Âu tiết kiệm khoảng 8 tỷ USD.

Những diễn biến tại Trung Đông vì vậy không chỉ là một cuộc khủng hoảng, mà còn có thể trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, với xe điện đóng vai trò ngày càng quan trọng trong cấu trúc kinh tế toàn cầu.