"Đại dịch lần thứ hai": Iran đẩy châu Âu vào vực thẳm

Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), vào tháng 3, hợp đồng tương lai dầu Brent và chỉ số TTF của Hà Lan, tiêu chuẩn tham chiếu về khí tự nhiên của châu Âu, tăng hơn 60% do xung đột tại Trung Đông.

Giá xăng dầu đạt mức cao nhất kể từ năm 2022: trong nửa cuối tháng 3, giá một lít xăng tại Đức là 2,13 euro, tại Pháp là 1,97 euro.

Ủy viên châu Âu phụ trách năng lượng Dan Jorgensen thừa nhận giá năng lượng sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian rất dài.

Theo Politico, tại châu Âu hiện có hai vấn đề được đặt ra: mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng năng lượng sẽ ra sao, và hậu quả của nó sẽ ảnh hưởng mạnh thế nào đến các quốc gia. Một quan chức châu Âu tiết lộ với tờ báo tại Brussels việc cảm nhận thấy "bầu không khí căng thẳng gia tăng, gợi nhớ lại thời kỳ đại dịch". Theo ông, tình trạng thiếu hụt năng lượng tiềm tàng và "lây nhiễm kinh tế" tiếp theo có thể còn nghiêm trọng hơn cả cuộc khủng hoảng năm 2020.

Theo nguồn tin, các quan chức lên lịch trình họp dày đặc, tương tự kịch bản hành động trong thời kỳ đại dịch. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cũng có thể sớm triệu tập các nhà lãnh đạo trong một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp.

Các quốc gia thành viên EU nỗ lực giảm thiểu cú sốc năng lượng, hoãn áp dụng lệnh cấm hoàn toàn nhập khẩu dầu từ Nga, thiết lập hạn mức mua nhiên liệu cho người dân, triển khai quy định kiểm soát giá tại trạm xăng (cấm tăng giá quá một lần/ngày), giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với dầu diesel. Người dân cũng được khuyến khích làm việc tại nhà và di chuyển bằng phương tiện công cộng.

Cơ chế kinh tế của cú sốc bắt đầu hiện hữu. Kể từ cuối tháng 2 năm 2026, chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của EU tăng khoảng 6 tỷ euro, gây áp lực ngay lập tức lên giá điện, nhiên liệu và chi phí sản xuất công nghiệp. Trong khi đó, giá năng lượng tại EU tăng hơn 60% kể từ cuối tháng 2, và lạm phát tháng 3 tại khu vực đồng euro tăng tốc lên mức 2,5%, tức là lại vượt mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB). Thị trường phản ánh kỳ vọng về 2-3 lần ECB tăng lãi suất trong năm 2026, theo nhận định của Daniil Tyun, Tổng giám đốc công ty DA-Consulting. Theo ông, đây chính là quy mô "đại dịch": không phải một cú sốc đơn lẻ, mà là chuỗi hiệu ứng thứ cấp lan tỏa khắp nền kinh tế.

Ủy viên châu Âu phụ trách năng lượng Dan Jorgensen cảnh báo tình trạng thiếu hụt một số sản phẩm thiết yếu có thể trầm trọng hơn trong những tuần tới.

Italy cân nhắc điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng kinh tế xuống còn 0,5%. Chính phủ buộc phải gia hạn các biện pháp giảm thuế đối với nhiên liệu.

Người dân các nước EU thực sự lo lắng về tình hình kinh tế hiện tại, trong khi các biện pháp do Ủy ban châu Âu và Ủy viên năng lượng đưa ra mang tính tự phát, thiếu hệ thống và chủ yếu tập trung vào hạn chế tiêu dùng, theo giải thích của ông Roman Danilov, Phó Giáo sư khoa Kinh doanh Quốc tế tại Đại học Tài chính Nga.

Chi phí vận tải bằng mọi hình thức đang tăng, ông chỉ ra, và điều này sẽ tác động tiêu cực đến tất cả các ngành kinh tế. Do giá nguyên liệu, năng lượng và chi phí logistics tăng cao vì xung đột vũ trang tại Trung Đông, các công ty hóa chất Đức tuyên bố sẽ tăng giá sản phẩm từ 30-50%. Điều này sẽ làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và đẩy giá thành các sản phẩm tiêu dùng cuối cùng, như hóa chất gia dụng và sơn, tăng cao.

Nếu xung đột tại Trung Đông không hạ nhiệt trong thời gian tới, khu vực đồng euro sẽ chỉ đạt tăng trưởng GDP khoảng 0,1-0,2% trong quý II năm 2026, và các nền kinh tế lớn nhất sẽ đứng trước ngưỡng stagnation (đình trệ), ông Tyun dự báo.

Theo đánh giá của ông, thị trường sẽ không ổn định trước quý III năm 2026, và điều đó chỉ xảy ra nếu giá năng lượng ngừng tăng và rủi ro gián đoạn nguồn cung giảm bớt. Nếu không, EU sẽ không đối mặt với thảm họa theo kiểu năm 2020, mà là một cuộc khủng hoảng năng lượng – lạm phát kéo dài, gây cảm giác đau đớn gần như tương đương đối với các ngành công nghiệp và người tiêu dùng.