Có thể nói, đêm ngày 7/4 sang sáng 8/4 cả thế giới đều trong trạng thái nín thở, nhất là sau những lời đe dọa hủy diệt nền văn minh Ba Tư của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Thậm chí đã có những dự đoán về khả năng xảy ra chiến tranh hạt nhân. Nhưng tình hình chiến tranh Trung Đông sáng ngày 8/4 đã có chuyển biến bất ngờ.
Tổng thống Donald Trump, mới hôm 7/4 còn đe dọa hủy diệt nền văn minh Ba Tư, đã thay đổi lập trường chỉ sau vài giờ và đồng ý với một thỏa thuận ngừng bắn hai tuần. Chính quyền Mỹ đột ngột chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Tehran. Iran tuyên bố chiến thắng và hứa sẽ tạm thời mở lại eo biển Hormuz.
Nhưng nhiều câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ về nền hòa bình mong manh hiện tại.
Cả Iran cả Mỹ đều đã nhượng bộ, nhưng Iran chiến thắng lớn
Căng thẳng leo thang suốt cả ngày 7/4 xung quanh chiến dịch trên bộ của Hoa Kỳ tại Cộng hòa Hồi giáo Iran. Không quân Israel tấn công dữ dội các cơ sở hạ tầng giao thông của Iran, phá hủy các cầu đường sắt chiến lược trên các tuyến đường cao tốc chính. Đồng thời, Không quân Mỹ liên tục oanh tạc bờ biển Iran và đảo Kharg - nơi cung cấp 90% lượng dầu mỏ của Iran và trước đó người Mỹ đã không tấn công. Truyền hình Iran ngay lập tức tuyên bố: "Tất cả các kênh ngoại giao và đàm phán gián tiếp đã bị đóng băng sau những lời đe dọa gần đây của Trump".
Chính quyền Iran bắt đầu kêu gọi người dân lập lá chắn sống để bảo vệ ngành năng lượng của họ, trong khi các máy bay ném bom B-52 có khả năng mang vũ khí hạt nhân của Mỹ cất cánh từ một căn cứ không quân của Anh hướng tới Cộng hòa Hồi giáo. Giá dầu tăng vọt, Pháp triệu tập cuộc họp khẩn cấp của hội đồng quốc phòng, và truyền hình Israel bắt đầu đếm ngược đến hạn chót tối hậu thư của Trump đối với Iran.
Cả Trump cả Iran đều tuyên bố quyết tâm theo đuổi đến cùng và không gì có thể ngăn cản họ. Nhưng gần đến hạn chót của tối hậu thư Trump đưa ra thì bắt đầu rò rỉ thông tin rằng một thỏa thuận nào đó đã đạt được: sau 6 tuần giao tranh căng thẳng, đêm 7/4, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần. Thông báo được đưa ra sau khi có tin là Pakistan đề xuất Mỹ hoãn tấn công 2 tuần và Iran mở lại eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho tiến trình ngoại giao.
Động thái trên diễn ra chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót 20h ngày 7/4 giờ Mỹ (tức 3h đêm ngày 8/4 giờ Mátxcơva) của tối hậu thư mà Donald Trump đặt ra để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
“Cả Iran cả Mỹ đều đã nhượng bộ. Iran trước đó tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ lệnh ngừng bắn nào với việc mở cửa eo biển Hormuz, nếu không có hòa bình lâu dài, đã nhượng bộ về điểm này, và Tổng thống Mỹ Trump nhìn chung là đã đồng ý với các điều kiện của Iran. Tất nhiên, những yêu cầu Iran đưa ra vẫn có thể được xem xét lại. Tuy nhiên, có thể khẳng định, đây rõ ràng là một chiến thắng cho Iran”, - PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang bình luận với Sputnik.
Dưới đây là đề xuất 10 điểm Iran đưa ra:
1.
Hoa Kỳ cam kết về nguyên tắc đảm bảo không có hành động xâm lược2.
Iran duy trì quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz3.
Thừa nhận việc Iran được làm giàu uranium4.
Dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt chính5.
Dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt thứ cấp6.
Chấm dứt hiệu lực tất cả các nghị quyết của Hội đồng Bảo an7.
Chấm dứt hiệu lực của tất cả các nghị quyết của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA)8.
Bồi thường thiệt hại vì chiến tranh cho Iran9.
Hoa Kỳ phải rút toàn bộ lực lượng chiến đấu ra khỏi Trung Đông10.
Chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, kể cả với các lực lượng kháng chiến Hồi giáo ở Lebanon ((điểm này, theo tuyên bố của Israel, chưa được chấp nhận)“Nếu tất cả những điểm nói trên được chấp nhận vô điều kiện, thì đó hiển nhiên sẽ là sự đầu hàng của Donald Trump, cho dù ông ta có tuyên bố gì đi chăng nữa. Thật khó tin là Mỹ đã đồng ý ngừng bắn để thảo luận đề xuất trên của Iran, và càng khó tin hơn là Mỹ sẽ đồng ý với tất cả 10 điểm của Iran. Nhưng sự đã rồi. Và các cuộc đàm phán hòa bình dự kiến sẽ bắt đầu tại Pakistan vào ngày thứ Sáu 10/4”, - PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
Iran đã cho Trump cơ hội rút lui
Mới đêm 7/4, chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư gia hạn gửi cho Nhà nước Hồi giáo hết hạn, Trump đã cảnh báo rằng Iran sẽ "sụp đổ" chỉ sau một đêm. "Toàn bộ nền văn minh sẽ diệt vong đêm nay, không bao giờ được xây dựng lại. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng có lẽ nó sẽ xảy ra", - Tổng thống Mỹ viết trên tài khoản mạng xã hội của mình. Các hãng truyền thông Mỹ thì đồng loạt đưa tin rằng Mỹ và Israel đã chuẩn bị kế hoạch tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Vậy sao Trump lại nhượng bộ, lại còn chấp nhận đề xuất 10 điểm của Iran?
“Các điều khoản của Iran khá gây tranh cãi đối với phía Mỹ, và không có gì chắc chắn rằng Mỹ sẽ đồng ý, vì bao gồm bồi thường thiệt hại cho Iran, cho phép Iran tiếp tục chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát của Tehran đối với eo biển Hormuz. Nhưng theo tôi, Mỹ muốn rút khỏi cuộc chiến này. Và dường như động thái này của Mỹ khá là phô trương và thiếu tinh tế. Điều này cho thấy chính sách ngoại giao của Mỹ đang chịu áp lực rất lớn và có lẽ đã đạt đến giới hạn của nó", - bình luận viên, nhà báo quốc tế Trần Hoàng nói với Sputnik.
Còn theo PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang, cả Iran cả Mỹ đã đồng ý ngừng bắn vì nhận thức được mức độ nghiêm trọng của tình hình, và ngừng bắn hai tuần là một nỗ lực giảm bớt căng thẳng.
“Ông Trump đang rất cần giải quyết cuộc khủng hoảng Trung Đông. Tình hình ở Mỹ đang vô cùng nguy cấp, và mối đe dọa bị luận tội không còn chỉ là lý thuyết suông nữa. Nhưng Trump đang rất cần giữ thể diện . Còn Iran cũng thực sự không muốn nền kinh tế của mình bị xóa sổ. Tehran hiểu rằng thời gian đang đứng về phía họ. Một thỏa thuận ngừng bắn hai tuần, ngay cả khi các cuộc đàm phán cuối cùng rơi vào bế tắc, có nghĩa là còn thêm 14 ngày nữa trước Ngày Quyết định, khi mà Trump vẫn phải rút quân khỏi khu vực. Và Iran đã cho Trump cơ hội rút lui trong khi vẫn giữ được tiềm năng kinh tế của mình, không để nó bị phá hủy”, - PGS-TS Hoàng Giang bình luận với Sputnik.
Nếu Washington từ chối đáp ứng các yêu cầu của Cộng hòa Hồi giáo Iran, giao tranh sẽ tiếp diễn. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev lập luận rằng còn một lựa chọn "tạm thời" khác. Theo ông, chính quyền Mỹ có thể cố gắng duy trì một lệnh ngừng bắn mong manh và "giả vờ như mọi chuyện đều ổn".
"Nhưng đây là cờ vua, và không phải hai mà là ba người chơi. Còn có Israel, và họ không chơi về phía Mỹ. Israel không cần một lệnh ngừng bắn; vì chưa giải quyết được các nhiệm vụ của mình và hoàn toàn có thể đi nước cờ riêng: đơn giản là quét sạch tất cả các quân cờ khỏi bàn cờ”,- Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev viết trên kênh Telegram của mình.
Israel bắt đầu đi nước cờ riêng
Israel đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ. Đúng như lập luận của Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, ván cờ này có ba người chơi. Và Israel bắt đầu đi nước cờ “quét sạch tất cả các quân cờ khỏi bàn cờ”. Israel, như thể chế giễu điểm thứ 10 trong đề xuất của Iran, đã phát động một cuộc tấn công mạnh mẽ vào Lebanon, đánh trúng khoảng 100 mục tiêu trong 10 phút.
"Mỹ và Israel đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn bằng cách tấn công một nhà máy lọc dầu ở miền nam Iran", theo đài truyền hình Press TV của Iran.
"Iran đang tấn công cơ sở hạ tầng dầu khí ở Kuwait, Bahrain, UAE và Ả Rập Xê Út".
“Chính Israel đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Nói cho cùng, đối với Israel, thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Hoa Kỳ là một cú đánh đau điếng đối với họ. Cho nên, còn quá sớm để loại bỏ yếu tố Israel. Israel sẽ không để Trump thoát khỏi cái bẫy dễ dàng đâu", - bình luận viên, nhà báo quốc tế Trần Hoàng phát biểu với Sputnik.
Hiện Iran đang cân nhắc trừng phạt Israel do các đợt không kích nhằm vào Lebanon và đang hoàn tất các bước chuẩn bị cho "các hoạt động răn đe" chống lại các mục tiêu quân sự của Israel. Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran đưa tin rằng nước này có thể rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn nếu các cuộc tấn công của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon tiếp diễn.
Trong khi đó, trang tin Axios của Mỹ dẫn lời Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói Lebanon không phải là một phần của thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran. Tổng thống Donald Trump cũng nhấn mạnh các cuộc không kích của Israel tại Lebanon là "một cuộc giao tranh riêng rẽ". Nhà lãnh đạo Mỹ nói rằng lực lượng Hezbollah "không thuộc phạm vi thỏa thuận ngừng bắn giữa Washington và Tehran".
Iran lại đóng eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã thông báo việc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn với các bên trung gian Pakistan.
Ngừng bắn thật mong manh!