Điều gì ẩn chứa sau con số 195%?

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gỗ, thép, thủy sản đang phải đối diện với nhiều cuộc điều tra thương mại, trước nhất là từ phía Hoa Kỳ. Đặc biệt, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết luận sơ bộ áp thuế chống bán phá giá (CBPG) gần 195% đối với một số sản phẩm gỗ dán của Việt Nam. Các chuyên gia trong ngành cảnh báo rủi ro lan rộng, còn Bộ Công Thương Việt Nam cũng đã đưa ra các khuyến nghị để doanh nghiệp chủ động ứng phó trước tình hình.

Ông Nguyễn Minh Hoàng, chuyên gia quan hệ kinh tế quốc tế đã nêu một số ý kiến và bình luận xung quanh chủ đề nói trên trong cuộc nói chuyện với phóng viên Sputnik.

Đầu tháng 3/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã công bố kết luận sơ bộ áp thuế chống bán phá giá (CBPG) gần 195% đối với một số sản phẩm gỗ dán của Việt Nam. Nếu cộng thêm thuế chống trợ cấp, tổng mức thuế có thể lên tới khoảng 210%. Các chuyên gia đánh giá la mức thuế này tạo áp lực rất lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ Việt Nam và có thể tác động lan tỏa tới nhiều địa phương có chuỗi sản xuất gỗ phát triển.

Thị trường gỗ của Việt Nam tại Mỹ hiện chiếm đến gần 50% sản lượng xuất khẩu của toàn ngành. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm đồ gỗ từ Việt Nam sang Mỹ khoảng 2,6 tỷ USD, chỉ gồm ghế khung gỗ, đồ nội thất phòng khách và phòng ngủ. Nếu xét về tỷ lệ thì kim ngạch xuất khẩu gỗ sang Mỹ chỉ chiếm 16% tổng kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng gỗ từ Việt Nam ra thế giới (2,6 tỷ USD 16,24 tỷ USD).

Tuy nhiên, như chuyên gia Nguyễn Minh Hoàng nhận định thì hầu hết hàng đồ gỗ xuất khẩu sang Mỹ đều là hàng cao cấp, có mẫu mã đạt trình độ kỹ thuật và mỹ thuật rất cao. Chính vì vậy, trừ các mặt hàng gỗ dán và gỗ phiến là những sản phẩm mà người Mỹ cũng có thể sản xuất được thì những mặt hàng đồ gỗ có trình độ Mỹ thuật cao là những thứ mà người Mỹ khó có thể sản xuất để có lãi do phải sử dụng lao động có trình độ kỹ thuật cao.

Như chúng ta đã biết, trước đó, Mỹ cũng đã đe dọa áp mức thuế cao, thậm chí là cao đến mức vô lý đối với nhiều sản phẩm khác nhập khẩu từ Việt Nam như pin mặt trời, tôm, thép.v.v…

Gỗ dán không phải là mặt hàng gỗ cao cấp nhưng lại là mặt hàng đầu vào của nhiều sản phẩm thứ cấp khác trong xây dựng, cải tạo nội thất, làm nền cho các sản phẩm quảng cáo khổ lớn, là nguyên liệu để xây dựng các công trình tạm thời, là sản phẩm hỗ trợ cho các sản phẩm khác như bao bì cỡ lớn, khuôn đúc bê tông.v.v…

Chuyên gia Nguyễn Minh Hoàng lưu ý: đây là những sản phẩm mà người Mỹ ít đầu tư sản xuất vì mức lãi suất không cao và cũng chứa đựng một số yếu tố công nghệ lạc hậu có thể gây ô nhiễm môi trường. Người Mỹ cũng có một số sản phẩm thay thế trong công nghệ đúc bê tông như tôn cán mỏng mạ kẽm như giá thành cao hơn nhiều so với gỗ dán. Do đó, lại một lần nữa, sự vô lý đã xuất hiện. Và điều này dẫn đến một suy đoán có lý khi đi tìm nguyên nhân của các động thái “đánh thuế bất thường” của Mỹ, không chỉ đối với gỗ của Việt Nam mà còn đối với nhiều mặt hàng khác mà Mỹ nhập khẩu từ Việt Nam.

Chuyên gia Nguyễn Minh Hoàng cũng nói thêm rằng, khi Mỹ bế tắc trong việc sử dụng kênh ngoại giao để buộc Việt Nam phải ngả về phía Mỹ thì công cụ thuế má đã trở thành một đòn bẩy, một công cụ kinh tế để gây sức ép đối với Việt Nam. Vì vậy, hàng rào thuế quan mà Mỹ dựng lên không còn vì mục tiêu kinh tế mà đã trở thành một công cụ để gây sức ép chính trị đối với Việt Nam và rất nhiều quốc gia khác.

Theo Báo Công Thương, hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam hiện đang đối diện với gần 300 vụ điều tra phòng vệ thương mại từ 25 thị trường và vùng lãnh thổ. Và trong tầm ngắm điều tra của Mỹ không chỉ gỗ, mà còn nhiều mặt hàng như pin mặt trời, tôm, thép… Ví dụ, đầu tháng 3/2026, Hoa Kỳ đã ban hành kết luận sơ bộ trong vụ điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm thép cốt bê tông nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, các công ty thành viên thuộc Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) bị áp mức thuế CBPG tạm thời lên tới 121,97%, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam khác phải chịu mức 130,77%.

Cục Phòng vệ thương mại Việt Nam đã khuyến cáo các doanh nghiệp cần kiểm soát nguồn nguyên liệu nhập khẩu là trụ cột quan trọng trong quản trị rủi ro. Nhiều trường hợp bị áp thuế không phải do gian lận mà xuất phát từ việc sử dụng nguyên liệu từ khu vực có rủi ro cao. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng đa tầng, doanh nghiệp cần thiết lập cơ chế kiểm tra chéo với nhà cung cấp, yêu cầu chứng từ xuất xứ rõ ràng.

Một biện pháp bắt buộc phải làm là theo dõi sát diễn biến thị trường. Nhiều vụ điều tra được khởi xướng chỉ từ biến động bất thường về kim ngạch hoặc sự xuất hiện của doanh nghiệp mới. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động phân tích dữ liệu, dự báo rủi ro và điều chỉnh chiến lược xuất khẩu kịp thời.

Chuyên gia Nguyễn Minh Hoàng cũng lưu ý rằng, việc chuẩn hóa quy trình làm việc với cơ quan điều tra là yêu cầu bắt buộc. Tính chính xác, nhất quán của dữ liệu, việc tuân thủ thời hạn và khả năng giải trình sẽ quyết định mức độ hợp tác, qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng được miễn trừ hoặc giảm mức thuế áp dụng.