Công nghiệp sẽ hoạt động phục vụ chiến tranh
Phái đoàn đến thăm Nhật Bản gồm 30 đại sứ, là những vị đại diện thường trực của các nước châu Âu tại NATO. Cần lưu ý rằng đây không đơn thuần là các công chức hay nhân viên ngoại giao. Đại diện thường trực của các quốc gia là thành viên của Hội đồng Bắc Đại Tây Dương – cơ quan chính trị cao nhất của khối NATO. Sự phát triển quan hệ giữa Brussels và Tokyo sẽ phụ thuộc không ít vào ý kiến của các vị thượng khách này.
Trong quá trình chuyến thăm kéo dài ba ngày, các nhà ngoại giao đã gặp gỡ các quan chức cấp cao của Nhật Bản để thảo luận về những lĩnh vực mà cả hai bên có thể đạt được lợi ích chiến lược - từ hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng cho đến công nghệ tiên tiến và biện pháp phối hợp ứng phó với mối đe dọa mới phát sinh. Phái đoàn cũng đã tới thăm một số doanh nghiệp để nghiên cứu khả năng hợp tác quân sự - công nghiệp, và thăm căn cứ hải quân của Hoa Kỳ tại Yokosuka.
Dù là ở Brussels hay Tokyo, không ai che giấu rằng mục tiêu chính của cuộc tiếp xúc mới này giữa NATO và Nhật Bản là chuyển sang hợp tác công nghiệp, thúc đẩy tích hợp các công nghệ tiên tiến của Nhật Bản vào chuỗi cung ứng của châu Âu. Chú ý đặc biệt được dành cho an ninh mạng, máy bay không người lái, vũ trụ, điện toán lượng tử và trí tuệ nhân tạo.
Trong bối cảnh chuyến thăm của các đại sứ châu Âu, báo chí lại rộ lên tranh luận về nguyện vọng của Tokyo trong việc tham gia chương trình Defense Innovation Accelerator for the North Atlantic (DIANA) - chương trình hàng đầu của NATO về phát triển công nghệ mới. Bước đi này có thể giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp (start-up) của Nhật Bản tiếp cận được hạ tầng châu Âu để thử nghiệm các mẫu vũ khí và thu nhận thêm những cơ hội mới trên thị trường châu Âu.
Theo đánh giá của đại sứ Nhật Bản tại NATO: «Quan hệ của Nhật Bản với NATO đang vượt ra ngoài khuôn khổ đối thoại chính trị rộng rãi và chuyển sang các hình thức hợp tác «cụ thể» hơn trong các lĩnh vực chiến lược then chốt và an ninh».
Hàng loạt quan sát viên cho rằng tình hình chính trị nội bộ hiện nay tại Nhật Bản đang tạo điều kiện thuận lợi cho quan hệ hợp tác như vậy. Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi có ý định nới lỏng các hạn chế đối với việc xuất khẩu các sản phẩm của tổ hợp công nghiệp quân sự và cho phép bán vũ khí sát thương cho các nước khác.
Không thể thiếu Trump
Một trong những lý do của chuyến thăm hiện tại từ đại sứ các nước NATO là mối quan hệ không mấy giản đơn của người châu Âu với Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Tổng thống Hoa Kỳ đã nhiều lần thể hiện sự không hài lòng với khối liên minh Bắc Đại Tây Dương sau khi nhiều thành viên của khối này từ chối hoặc hạn chế ủng hộ hoạt động chiến sự của Mỹ và Israel chống Iran. Cho rằng NATO nên ủng hộ Hoa Kỳ trong các xung đột lớn, ông Trump đã gọi hành động của người châu Âu là «biểu hiện của sự thiếu đoàn kết».
Còn người châu Âu lo ngại rằng Hoa Kỳ sẽ bỏ mặc họ không có các công nghệ mới, do đó họ phải tìm kiếm phương án thay thế tiềm năng cho các nhà sản xuất vũ khí Mỹ, kể cả từ phía Nhật Bản. Những thành tựu của Nhật Bản trong các lĩnh vực như hệ thống hàng hải, tên lửa hành trình tầm xa và vũ khí siêu thanh có thể thu hút quan tâm của giới quân sự châu Âu, vốn đang cố gắng giảm bớt độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp Mỹ. Kinh nghiệm tương tác của chính quyền Nhật Bản với một chính trị gia khó lường như ông Trump cũng sẽ không vô ích đối với người châu Âu. Tuy nhiên, để làm được điều đó, trước hết cần phải có tư duy đặc tính phương Đông.
Nhật Bản hiện thời chưa phải là thành viên của NATO, vào năm 2023 quốc gia này mới chỉ ký kết Chương trình Đối tác Cá nhân. Nhưng thông qua con đường đối tác trong các định hướng chiến lược và hang loạt lĩnh vực cụ thể, đất nước «Mặt trời mọc» đang hợp tác ngày càng chặt chẽ với khối liên minh quân sự. Như vậy, Nhật Bản này đang ngày càng rời xa các nguyên tắc hòa bình được ghi trong Hiến pháp, và ngày càng bị cuốn vào cuộc chạy đua vũ trang, những yếu tố mang lại sự bất ổn cho khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.