Việt Nam cần huy động khoảng 40% GDP mỗi năm, tương đương 260 tỷ USD
Ở chiều thuận lợi, Việt Nam vẫn còn dư địa lớn về nguồn lực. Tỷ lệ tiết kiệm hiện ở mức khoảng 37% GDP, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ đầu tư khoảng 31%, cho thấy nguồn vốn trong dân cư và doanh nghiệp vẫn còn tiềm năng. Bên cạnh đó, khu vực tài chính đã tăng trưởng mạnh trong hơn 15 năm qua, với quy mô tài sản ngân hàng, thị trường cổ phiếu, trái phiếu và bảo hiểm đều tăng bình quân khoảng 16,5%/năm. Ngoài ra, các nguồn lực như FDI, kiều hối, thặng dư thương mại hay tài chính xanh quốc tế vẫn còn dư địa khai thác.
Về vấn đề này, chuyên gia, TS Trần Anh Tùng lưu ý, bài toán vốn đang đặt ra áp lực rất lớn. Với quy mô GDP khoảng 510 - 520 tỷ USD vào năm 2025, để duy trì tăng trưởng 8%, tổng vốn đầu tư cần đạt khoảng 33 - 35% GDP, tương đương 4,3 - 4,6 triệu tỷ đồng mỗi năm. Nếu hướng tới tăng trưởng hai con số, tỷ lệ này có thể lên tới 36 - 40% GDP, đồng nghĩa nhu cầu vốn hàng năm khoảng 4,7 - 5,2 triệu tỷ đồng. Đây là mức rất lớn, trong khi hệ thống tài chính hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào ngân hàng, với dư nợ tín dụng đã vượt 135 - 140% GDP.
Ông Tùng lưu ý, tín dụng ngân hàng không thể tăng vô hạn. Việc mở rộng tín dụng nhanh có thể kéo theo áp lực lạm phát, tỷ giá và rủi ro hệ thống. Đồng thời, cấu trúc vốn hiện nay còn tồn tại lệch pha kỳ hạn khi nguồn vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn, trong khi nhu cầu vay lại mang tính dài hạn cho các dự án hạ tầng, năng lượng hay đô thị. Điều này làm gia tăng rủi ro thanh khoản và chi phí vốn.
Từ đó, các chuyên gia thống nhất rằng phát triển thị trường vốn là yêu cầu cấp bách. Theo TS Trần Anh Tùng, Việt Nam cần thúc đẩy mạnh các kênh như cổ phiếu, trái phiếu và quỹ đầu tư để tạo nguồn vốn dài hạn, giảm áp lực cho ngân hàng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các nền kinh tế phát triển bền vững đều dựa vào hệ sinh thái thị trường vốn đa tầng, thay vì phụ thuộc vào một kênh tín dụng duy nhất.
Cùng quan điểm, PGS-TS Trần Hùng Sơn nhấn mạnh Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao minh bạch và giảm bất cân xứng thông tin, đồng thời phát triển các nhà đầu tư dài hạn như quỹ hưu trí, bảo hiểm và quỹ đầu tư. Theo ông, thị trường vốn chỉ vận hành hiệu quả khi đi kèm một hệ sinh thái đầy đủ, từ thể chế, nhà đầu tư đến cơ chế giám sát.
TS Cấn Văn Lực cũng cho rằng cần đa dạng hóa các kênh dẫn vốn, phát triển thị trường chứng khoán, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy các kênh mới như trung tâm tài chính quốc tế, thị trường carbon và tài sản số. Việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng công bố thông tin và củng cố niềm tin thị trường sẽ là điều kiện then chốt để khơi thông dòng vốn dài hạn cho tăng trưởng.