Chuyên gia: Việt Nam linh hoạt hơn trong quan hệ với Trung Quốc
Ngoài Bắc Kinh, Việt Nam vẫn duy trì và mở rộng quan hệ với các đối tác lớn như Nga, Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ và EU, phản ánh chính sách “ngoại giao cây tre” linh hoạt nhưng vững nguyên tắc ổn định.
Theo học giả Alexander L. Vuving bình luận trong bài phân tích trên ThinkChina, quan hệ Trung Quốc - Việt Nam đang tiếp tục được củng cố, nối tiếp xu hướng từ năm 2024. Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm đã thăm Trung Quốc ngày 14/4, trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên sau trên cương vị mới.
Chính sách ngoại giao của Việt Nam, theo đánh giá của Alexander L. Vuving, thường được ví như cây tre linh hoạt trước các luồng gió. Sau khi tái đắc cử Tổng Bí thư vào tháng 1, các điểm đến đầu tiên của ông Tô Lâm là Lào và Campuchia, đồng thời ông cũng tham dự một số hoạt động quốc tế liên quan đến Mỹ. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, Hà Nội đang có những điều chỉnh nhất định trong cách triển khai chính sách “ngoại giao cây tre”, đặc biệt trong quan hệ với Bắc Kinh.
“Quan hệ Trung Quốc - Việt Nam phản ánh sự tương tác giữa một cường quốc và một quốc gia có vị trí chiến lược trong khu vực. Một trạng thái cân bằng bền vững đòi hỏi các bên tôn trọng lợi ích và không gian chiến lược của nhau”, Vuving lưu ý.
Rút kinh nghiệm từ các cuộc xung đột với Trung Quốc trong thập niên 1970 và 1980, Việt Nam nhất quán theo đuổi đường lối không đứng về phe nào trong cạnh tranh giữa các cường quốc. Trong bối cảnh thúc đẩy phát triển kinh tế và mở rộng quan hệ đối ngoại, Việt Nam cũng tăng cường hợp tác với nhiều đối tác, trong đó có Trung Quốc.
Trong lịch sử lâu dài, vị trí địa chính trị đã khiến Việt Nam luôn phải khéo léo điều chỉnh quan hệ với các cường quốc. Từ thế kỷ 16, sự xuất hiện của các cường quốc ngoài khu vực đã mở ra thêm lựa chọn, tạo điều kiện để Việt Nam đa dạng hóa quan hệ và duy trì thế cân bằng.
Việt Nam từng vận dụng linh hoạt quan hệ với các cường quốc trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Sau Chiến tranh Lạnh, Việt Nam xác lập nguyên tắc “ba không”, sau đó phát triển thành “bốn không”: không tham gia liên minh quân sự, không đứng về bên này chống bên kia, không cho phép đặt căn cứ quân sự nước ngoài và không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Nguyên tắc này tiếp tục được nhấn mạnh trong chiến lược an ninh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh môi trường quốc tế có nhiều biến động.
Bên cạnh việc duy trì nguyên tắc “bốn không”, Việt Nam thúc đẩy quan hệ với nhiều đối tác lớn. Cách tiếp cận này được thể hiện qua hình ảnh “ngoại giao cây tre”.
Trong những năm gần đây, Việt Nam từng bước mở rộng hợp tác kinh tế và hạ tầng, trong đó có các dự án kết nối với Trung Quốc như đường sắt và viễn thông. Một số dự án đã được thúc đẩy nhanh hơn so với trước đây, khi các ưu tiên phát triển kinh tế được đặt lên hàng đầu.
Chẳng hạn, các kế hoạch kết nối đường sắt với Trung Quốc được đẩy nhanh triển khai, đồng thời các doanh nghiệp viễn thông cũng mở rộng hợp tác công nghệ 5G với các đối tác quốc tế, bao gồm cả Trung Quốc.
Trước đây, các yếu tố an ninh từng khiến Việt Nam tiếp cận thận trọng với một số dự án hợp tác. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, yêu cầu phát triển kinh tế và duy trì cân bằng quan hệ đối ngoại đang được đặt ra song song.
Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục tính toán kỹ lưỡng để vừa tận dụng cơ hội hợp tác, vừa bảo đảm lợi ích lâu dài. Việc duy trì tự chủ chiến lược trong khi mở rộng hợp tác quốc tế vẫn là một bài toán trung tâm trong chính sách đối ngoại của Việt Nam.
Theo nhà nghiên cứu Lam Duc Vu phân tích trên Asia Times thách thức hiện nay không chỉ nằm ở việc cân bằng giữa các đối tác, mà còn ở cách các đối tác nhìn nhận sự cân bằng đó. Ngoại giao “cây tre” chỉ phát huy hiệu quả khi các bên tin tưởng vào tính độc lập và nhất quán của Việt Nam.
Việt Nam hiện có nhiều điều kiện thuận lợi để củng cố thế cân bằng. Việc tham gia các hiệp định thương mại như CPTPP và EVFTA tạo ra nền tảng thể chế giúp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc. Nhật Bản tiếp tục là đối tác ODA hàng đầu và mở rộng hợp tác sang quốc phòng, năng lượng. Ấn Độ nổi lên như một đối tác tiềm năng trong lĩnh vực quốc phòng, góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Các đối tác như Hàn Quốc, Australia và EU cũng có lợi ích rõ ràng trong việc duy trì vai trò của Việt Nam trong cấu trúc khu vực.
Chính những mối liên kết đa dạng này tạo nên “bộ rễ” vững chắc cho ngoại giao cây tre. Không một đối tác nào đơn lẻ có thể thay thế vai trò của các cường quốc lớn, nhưng sự kết hợp của nhiều đối tác sẽ giúp Việt Nam duy trì tính linh hoạt và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc.
Quan trọng hơn, việc duy trì và củng cố niềm tin của các đối tác vào chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam là yếu tố then chốt. Điều này không chỉ giúp bảo vệ không gian chiến lược, mà còn tạo điều kiện để Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò tích cực trong khu vực.