Ngày 30/04/2026, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 về bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việt Nam là nước duy nhất bị liệt vào danh mục “quốc gia nước ngoài ưu tiên” (Priority Foreign Country), có nghĩa là ưu tiên theo dõi.
Khả năng Washington mở một cuộc điều tra thương mại đối với Hà Nội là rất lớn
Các chuyên gia cho rằng, từ sự việc trên khả năng Washington mở một cuộc điều tra thương mại đối với Hà Nội là rất lớn.
Trang 43 của Báo cáo 301 giải thích trường hợp Việt Nam là do hai bên “đã không giải quyết được những quan ngại có từ lâu về việc bảo vệ và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, mặc dù đã có nhiều cuộc thảo luận song phương về chủ đề này”. Việt Nam đã “áp dụng một số biện pháp, nhưng các nỗ lực này chưa đủ để giải quyết hết những mối lo ngại lớn”.
Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ nêu những lý do chính : (1) thiếu các biện pháp áp dụng hiệu quả và bền vững để chống lại nạn vi phạm bản quyền trực tuyến; (2) thiếu biện pháp chống lại nạn làm giả tràn lan; (3) thiếu kiểm soát hiệu quả ở biên giới; (4) thiếu hành động thực thi chống lại việc sử dụng phần mềm không có giấy phép; và (5) thiếu biện pháp hình sự chống lại hành vi trộm cắp tín hiệu truyền hình cáp và vệ tinh.
Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ cũng nhấn mạnh là đã nhiều lần bày tỏ quan ngại sâu sắc về vai trò của Việt Nam trong nạn vi phạm bản quyền trực tuyến trên quy mô thế giới. Việt Nam tiếp tục là nơi đặt trụ sở của các trang web và dịch vụ vi phạm bản quyền tiếng Anh nhắm đến đối tượng người dùng toàn cầu. Một số trang web này cung cấp dịch vụ vi phạm bản quyền, bao gồm thư viện phim và chương trình truyền hình lậu khổng lồ.
Đây là lần đâu tiên sau 13 năm, một nước bị liệt vào danh mục “quốc gia nước ngoài ưu tiên”. Còn trong “Danh mục theo dõi ưu tiên” (Priority Watch List) có Chilê, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nga, Venezuela. Trong “Danh sách theo dõi” (Watch List) thì gồm 19 nước và Liên Hiệp Châu Âu, lần đầu tiên bị đưa vào danh sách này.
Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ cho biết sẽ quyết định trong vòng 30 ngày liệu có khởi xướng điều tra theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 hay không. Nếu điều tra, USTR sẽ yêu cầu tham vấn với Việt Nam và tìm cách “giải quyết các vấn đề dẫn đến việc Việt Nam bị xác định là “quốc gia nước ngoài ưu tiên”.
Bản quyền chỉ là lý do
“Việc Hoa Kỳ trong Báo cáo đặc biệt 301 năm 2026 về bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ liệt Việt Nam vào danh mục “Quốc gia nước ngoài ưu tiên”, có nghĩa là ưu tiên theo dõi, về thực chất, đây chỉ là động thái nhằm ngăn chặn việc rò rỉ thông tin mà Hoa Kỳ cho là bảo mật. Họ lấy lý do bản quyền”, - nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm thông tin và khoa giáo, BCA, bình luận với Sputnik.
Nhà phân tích Nguyễn Minh Tâm cũng nói thêm rằng Hoa Kỳ không chỉ áp dụng chính sách này với Việt Nam mà với nhiều nước, trong đó có cả các nước đồng minh của Mỹ ở Tây Âu, bên châu Á thì có Hàn Quốc và Nhật Bản.
Còn nhà nghiên cứu, chuyên gia quan hệ quốc tế Nguyễn Hồng Long thì cho rằng việc cáo buộc Việt Nam là “quốc gia đáng lo ngại hàng đầu” về quyền sở hữu trí tuệ cùng với các đòn đánh thuế, rồi việc Mỹ gây ra những khó khăn trong quan hệ với Việt Nam thực chất là một cách gây sức ép với Việt Nam.
“Những động thái nói trên đều nằm trong chiến lược chung của Mỹ là gây sức ép để buộc đối tác phải hành động theo đường hướng mà Mỹ đã chỉ ra”, - nhà nghiên cứu, chuyên gia quan hệ quốc tế Nguyễn Hồng Long phát biểu với Sputnik.
Việt Nam luôn nỗ lực bảo vệ sở hữu trí tuệ, đề nghị Hoa Kỳ có đánh giá khách quan, cân bằng
Tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Ngoại giao Việt Nam ngày 1-5, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng nêu rõ: Thời gian qua, Việt Nam luôn nỗ lực bảo vệ sở hữu trí tuệ, từ việc hoàn thiện quy định, nâng cao nhận thức người dân đến tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Hoa Kỳ và nhiều nước khác. Việt Nam kiên quyết chống và xử lý nghiêm các vi phạm sở hữu trí tuệ.
Đây vừa là ưu tiên cao, vừa là chủ trương xuyên suốt nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch. Việt Nam đang chuyển đổi mô hình tăng trưởng lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.
Việt Nam đề nghị phía Hoa Kỳ có đánh giá khách quan, cân bằng về nỗ lực và thành quả của Việt Nam trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Việt Nam đang hợp tác tích cực, hiệu quả với Hoa Kỳ trong lĩnh vực này và sẵn sàng chia sẻ thông tin, làm rõ các quy định. Việt Nam cho rằng hai bên cần phối hợp chặt chẽ để xử lý thỏa đáng khác biệt, vì lợi ích hai nước, hướng tới khuôn khổ hợp tác kinh tế, thương mại ổn định, bền vững.