Hai cú giáng trả của Iran đẩy giá năng lượng tăng cao
13:56 03.03.2026 (Đã cập nhật: 18:43 03.03.2026)
© AP Photo / Vahid Salemi
Đăng ký
Ngày 1/3, Iran chính thức đóng cửa Eo biển Hormuz và tuyên bố các Tập đoàn năng lượng của Mỹ trong khu vực là những mục tiêu quân sự hợp pháp, rồi biến tuyên bố thành hiện thực, giáng mạnh vào hình ảnh của các đối tác của Mỹ và Israel. Những quốc gia nào sẽ bị ảnh hưởng kinh tế nặng nề nhất?
Iran cuối cùng đã thực hiện lời đe dọa của mình, đóng cửa eo biển Hormuz
Ngày 1/3, Iran chính thức đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển đường biển nhộn nhịp nhất với khoảng 25% lượng dầu mỏ và gần 20% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới hàng ngày qua đây. Ibrahim Jabari, cố vấn tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố rằng bất kỳ tàu nào đi qua đó sẽ bị đốt cháy.
“Eo biển Hormuz là hành lang giao thông chiến lược quan trọng, kết nối Vịnh Ba Tư với Biển Oman và xa hơn nữa là Ấn Độ Dương. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, đây là một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất, chiếm khoảng một phần tư lượng dầu mỏ và các sản phẩm dầu khí vận chuyển trên thế giới và một phần năm lượng khí tự nhiên hóa lỏng”, - PGS, TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
"Chúng tôi sẽ không cho phép một giọt dầu nào rời khỏi khu vực này", - Ibrahim Jabari tuyên bố.
Và Iran cuối cùng đã thực hiện lời đe dọa của mình và tiến hành phong tỏa thực sự eo biển Hormuz. Ít nhất ba tàu chở dầu đã bị tên lửa Iran bắn trúng hôm 1/3. Hiện chỉ có các tàu chở dầu của Iran mới được tự do di chuyển trong eo biển.
Theo hệ thống theo dõi tàu biển MarineTraffic, tính đến 21h00 (giờ Mátxcơva) ngày 2/3 không có tàu chở dầu nào ở eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tình trạng tập trung tàu thuyền, như đã thấy ngày hôm trước, đang được ghi nhận ở cửa eo biển – ngoài khơi bờ biển UAE và giữa Oman và Iran. Tình toán sơ bộ cho thấy hơn 250 tàu chở dầu, sản phẩm dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) đang neo đậu hoặc di chuyển gần eo biển Hormuz mà không đi vào eo biển. Trong khi đó, trước các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào Iran, mỗi ngày có 200-300 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, vận chuyển nguồn cung năng lượng từ Vịnh Ba Tư đến châu Á và châu Âu.
“Trong bối cảnh này các công ty vận tải biển lớn trên thị trường đang tìm cách thay đổi tuyến đường vận chuyển, ví dụ như Maersk đang chuyển hướng một số lô hàng đi vòng qua kênh đào Suez, đi qua mũi phía Tây Nam châu Phi và Mũi Hảo Vọng. Các công ty khác thì tìm các trung tâm trung chuyển thay thế và kết hợp vận chuyển theo các tuyến đường bộ, bao gồm cả qua Thổ Nhĩ Kỳ, Caucasus và Trung Á. Các giải pháp này, đương nhiên, làm tăng chiều dài tuyến đường và thời gian vận chuyển, dẫn đến việc tăng tiêu thụ nhiên liệu, chi phí vận chuyển và bảo hiểm, là cả việc làm giảm độ tin cậy của nguồn các nguồn cung”, - TS kinh tế Lê Xuân Hòa, chuyên gia quan hệ kinh tế quốc tế nói với Sputnik.
Ngày 1/3, Iran đã đặt quân bài mới lên bàn
Ngày 1/3, Iran đã đặt quân bài mới lên bàn khi tuyên bố rằng các Tập đoàn năng lượng của Mỹ trong khu vực là những mục tiêu quân sự hợp pháp. Từ nay trở đi, bất kỳ tài sản nào của các công ty Mỹ trong khu vực sẽ được coi là mục tiêu quân sự hợp pháp. Đây không còn chỉ là một lời đe dọa, mà là một tối hậu thư trực tiếp gửi tới Washington.
Và sau đó Iran đã biến tuyên bố của mình thành hiện thực. Iran nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu, cơ sở hạ tầng năng lượng khu vực, các tuyến đường thương mại và các đối tác an ninh của Mỹ. Ngày 2/3, Iran đã tấn công nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Ả rập Xê út; tên lửa Iran tấn công các cơ sở năng lượng của Qatar; Oman thì cho biết một chiếc xuồng không người lái (USV) mang bom đã phát nổ khi tấn công một tàu chở dầu treo cờ Quần đảo Marshall ở Vịnh Oman hôm 2/3, ngoài khơi thủ đô Muskat của vương quốc này…
“Đó cũng là một đòn giáng mạnh vào các đối tác của Mỹ và Israel, và đặc biệt là UAE (đồng minh chính của Israel trong khu vực). UAE nói chung chịu thiệt hại nặng nề nhất. Bahrain - nơi đặt căn cứ hải quân chính của Mỹ trong khu vực và Kuwait -nơi cũng có các căn cứ của Mỹ cũng bị ảnh hưởng. Qatar, sau khi radar chiến lược của họ bị phá hủy, chịu thiệt hại trong ngày thứ 2/3. Iran thậm chí còn tấn công được căn cứ của Anh ở Síp”, - nhà báo quốc tế Trần Hoàng đưa ra nhận định với Sputnik.
“Các cuộc tấn công vào các mục tiêu năng lượng là một cú tát vào mặt không chỉ các nước vùng Vịnh nơi có các căn cứ quân sự của Mỹ mà còn cả Washington. Chúng cho thấy rằng, Iran có khả năng vươn tới các trung tâm kinh tế của đồng minh chính của Hoa Kỳ trong khu vực. Hậu quả kinh tế có thể là rất thảm khốc khi các công ty của Mỹ có thể mất hàng tỷ đô la, nhưng đòn giáng mạnh nhất sẽ là vào uy tín của Hoa Kỳ”, - PGS TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
Iran giáng đòn mạnh thứ hai vào hình ảnh của các chế độ quân chủ vùng Vịnh
Theo TS Lê Xuân Hòa trong số các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư, Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) có vị trí thuận lợi nhất để chuyển hướng vận chuyển dầu vòng qua eo biển Hormuz. Nước này có có một cảng dầu lớn tại Fujairah được kết nối bằng đường ống với các mỏ dầu ở Abu Dhabi. Có điều là công suất của cảng này là hạn chế, cảng chỉ xử lý được 1,5 triệu thùng mỗi ngày, trong khi UAE xuất khẩu khoảng 2,7-2,8 triệu thùng mỗi ngày. Có nghĩa là sẽ dẫn đến thiếu hụt 1,2 triệu thùng mỗi ngày. Ả Rập Xê Út cũng có thể xuất khẩu một phần dầu của mình từ các cảng khác – trên Biển Đỏ, chủ yếu thông qua cảng Yanbu. Trong khi đó thì Kuwait và Qatar không thể xuất khẩu dầu của họ qua đường ống.
“Nhưng điều quan trọng hơn cả là những đòn đáp trả của Iran đã giáng mạnh vào hình ảnh của các chế độ quân chủ vùng Vịnh. UAE đã nhanh chóng mất đi danh tiếng là nơi trú ẩn an toàn và trung tâm tài chính toàn cầu cho các nhà đầu tư tiền điện tử và bất động sản. Với Qatar, UAE, Bahrain và Oman Iran chỉ cần duy trì tâm lý dễ bị tổn thương, điều này đe dọa môi trường đầu tư của họ”, - TS Lê Xuân Hòa nhấn mạnh với Sputnik.
Và chiều ngày 2/3, theo Bloomberg, UAE và Qatar đang kêu gọi các đồng minh giúp họ thuyết phục Tổng thống Donald Trump đồng ý một thỏa hiệp nhằm rút ngắn thời gian các hoạt động quân sự của Mỹ chống lại Iran.
Thị trường bắt đầu dự đoán kịch bản giá năng lượng tăng cao
Sau tin tức về việc ngừng sản xuất khí hóa lỏng (LNG) ở Qatar do bị tấn công bằng máy bay không người lái, giá khí đốt ở châu Âu đã tăng 50% chỉ trong một ngày.
Giá dầu thô Brent đã tăng 13%, lên mức 82,37 đô la/thùng khi phiên giao dịch ngày 2/3 bắt đầu.
“Đây chưa phải là giới hạn. Giá dầu thô Brent có thể đạt 150 đô la một thùng nếu các tàu chở hàng ở eo biển Hormuz, một cửa ngõ chiến lược cho nguồn cung năng lượng từ Vịnh Ba Tư, tiếp tục bị đe dọa”, - TS Lê Xuân Hòa nhận định, trả lời phỏng vấn cho Sputnik.
Trong bối cảnh leo thang xung đột ở Trung Cận Đông, thị trường bắt đầu dự đoán kịch bản giá năng lượng tăng cao, chủ yếu ảnh hưởng đến các nước châu Á, nơi sự phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ vẫn còn cao. Các chuyên gia quốc tế cho rằng, Trung Quốc và Ấn Độ, hai nước nhập khẩu dầu lớn nhất, sẽ bị ảnh hưởng nặng nề.
Khoảng 80% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran là sang Trung Quốc. Sau khi mất thị trường Venezuela thì Iran là nguồn tài nguyên thiên nhiên thiết yếu đối với Trung Quốc. Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, vì vậy, bất kỳ sự tăng giá nào trên toàn cầu đều tác động tiêu cực đến chi phí trong nền kinh tế của nước này. Nếu xung đột kéo dài vài tuần hoặc lâu hơn, giá năng lượng và điện có thể tăng đáng kể, đó là thách thức lớn đối với hai nền kinh tế Trung Quốc, và cả Ấn Độ.
"Cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran và vụ Venezuela làm giảm nguồn cung dầu giá rẻ cho nền kinh tế Trung Quốc, điều này làm gia tăng cạnh tranh tìm kiếm các nguồn năng lượng thay thế và làm tăng chi phí", - nhà báo quốc tế Trần Hoàng nói với Sputnik.
“Đáng chú ý là chiều ngày 2/3, theo Bloomberg thì "các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đang thảo luận với chính phủ về khả năng tăng cường mua dầu của Nga trong bối cảnh nguồn cung qua eo biển Hormuz có nguy cơ bị gián đoạn. Điều này có nghĩa là mối đe dọa trừng phạt sẽ không còn đáng sợ bằng mối đe dọa giá cả trong nước tăng", - TS kinh tế Lê Xuân Hòa nhận định.
Nhưng nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề nhất chính là Liên minh châu Âu (EU). Sau khi áp đặt các lệnh trừng phạt chống Nga, EU đã trở nên phụ thuộc vào nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng từ Mỹ, với chi phí cao hơn nhiều lần so với giá khí đốt trước đây được cung cấp từ Nga. Giờ do xung đột ở Trung Đông, giá khí đốt tự nhiên kỳ hạn tháng 4 tại trung tâm TTF ở Hà Lan đã tăng gần 25% chỉ trong một ngày. Kết quả là, châu Âu sẽ phải trả giá cao hơn nữa cho sự thịnh vượng và mức sống của mình, điều này, trước hết, sẽ ảnh hưởng nặng nề hơn đến người dân châu Âu bình thường.
Từ tình hình thực tế Trung Cận Đông hiện nay, có thể nói, những nước hưởng lợi kinh tế là các quốc gia cung cấp dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) không liên quan đến hệ thống logistics Trung Đông, trong đó có Nga.
