"Họ muốn tiêu diệt nhân loại". Ai đứng sau việc tạo ra trí tuệ nhân tạo?
© Sputnik / Kirill Kallinikov
/ Đăng ký
Trong lời khai dưới tuyên thệ, doanh nhân Elon Musk khẳng định trí tuệ nhân tạo (AI) không được kiểm soát có thể dẫn đến kịch bản "Kẻ hủy diệt" (Terminator), nơi AI tiêu diệt loài người.
Một vụ kiện nổi tiếng ở Mỹ đang làm sáng tỏ lý do cơ bản đằng sau việc tạo ra các hệ thống trí tuệ nhân tạo và hé lộ hệ tư tưởng đáng sợ của những người phát triển AI.
Cuộc đụng độ của các gã khổng lồ
Vào cuối tháng 4, vụ kiện của Elon Musk chống lại OpenAI và CEO Sam Altman đã bắt đầu phiên tòa tại Oakland, California, cáo buộc công ty phản bội sứ mệnh phi lợi nhuận ban đầu. Elon Musk đã có mặt tại các phiên điều trần, ông là người đồng sáng lập đầu tiên của OpenAI, đầu tư khoảng 38 triệu USD với điều kiện tổ chức này phải duy trì tính phi lợi nhuận và việc phát triển AI của họ phải được công khai và kiểm soát.
Elon Musk
© AP Photo / Invision/Jordan Strauss
Sau khi Elon Musk rời khỏi hội đồng quản trị OpenAI vào đầu năm 2018, Sam Altman đã đẩy mạnh chiến lược thương mại hóa, chuyển đổi từ mô hình phi lợi nhuận thuần túy sang mô hình "lợi nhuận giới hạn", biến OpenAI thành doanh nghiệp đóng (closed-source), đã huy động được 10 tỷ USD từ Microsoft, đưa mức định giá và giá trị vốn hóa thị trường đạt 852 tỷ USD. Bây giờ Elon Musk yêu cầu OpenAI bồi thường số tiền bị cáo buộc "thu lợi bất hợp pháp" cho quỹ phi lợi nhuận ban đầu và muốn "giải thể" bộ phận vì lợi nhuận, đồng thời sa thải CEO Sam Altman và Chủ tịch Greg Brockman.
Sam Altman
© AP Photo / Alex Brandon
Bên phản biện lập luận rằng Musk muốn làm suy yếu họ để thúc đẩy xAI, công ty AI của riêng ông. Vào đầu tháng 2 năm 2026, Elon Musk đã sáp nhập công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo xAI của mình vào SpaceX. Các chuyên gia cho rằng các thủ tục pháp lý giữa Elon Musk và OpenAI đang leo thang căng thẳng bởi vì OpenAI dự kiến IPO với kỳ vọng định giá vượt mức 1.000 tỷ USD, trong khi SpaceX của Musk cũng chuẩn bị niêm yết nhắm tới định giá 1,75 nghìn tỷ USD. Bản thân Musk tuyên bố mục tiêu của ông là cứu nhân loại.
Các vấn đề đạo đức cốt lõi trong AI
Tại phiên tòa, Musk đã nhắc lại rằng ông đã thành lập OpenAI (2015) chủ yếu như một chiến lược phản công Google, xuất phát từ lo sợ trước sự thống trị của Google trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các mâu thuẫn gay gắt về an toàn AI với Larry Page năm 2013. Page đã chê bai mối lo ngại của Musk là "sentiment nonsense" (nhảm nhí tình cảm) và coi Musk là "speciesist" (người phân biệt đối xử với các loài khác - ám chỉ ưu tiên con người hơn máy móc). Để làm cho AI thân thiện và dễ kiểm soát hơn, Musk đã thành lập OpenAI, và sau đó, sau khi mất quyền kiểm soát, ông đã thành lập xAI.
Larry Page
© AP Photo / Seth Wenig
Musk công khai chỉ trích các công cụ AI của Google (như Gemini) và OpenAI (như ChatGPT) vì bị ảnh hưởng bởi chương trình nghị sự "DEI" (đa dạng, bình đẳng, hòa nhập) cánh tả-tự do, gọi đó là "chủ nghĩa thức tỉnh". Ông cảnh báo AI "thức tỉnh" có thể gây ra mối nguy hiểm chết người, vì nó ưu tiên các chương trình nghị sự xã hội hơn sự an toàn của con người. Ông tuyên bố rằng, vì lợi ích của "chủ nghĩa thức tỉnh", AI có thể giết người. Tại phiên tòa, ông đã cảnh báo rằng, kịch bản tồi tệ nhất của trí tuệ nhân tạo không được kiểm soát là sự hủy diệt nhân loại, tương tự như bộ phim "Terminator" (Kẻ hủy diệt).
Tuy nhiên, luật sư của Altman lưu ý rằng những lo ngại của Elon Musk về sự tồn tại của nhân loại trước AI đã không ngăn cản hệ thống AI "nhân đạo" của ông sử dụng dữ liệu từ các mô hình OpenAI để huấn luyện. Và người đứng đầu SpaceX buộc phải thừa nhận điều đó. Đông cơ chính của Musk là gì? Lợi ích kinh doanh hay tham vọng cứu lấy nền văn minh? Chỉ có ông mới biết.
Sẽ có nạn nhân
Chuyên gia Denis Derkach, Trưởng phòng Nghiên cứu Phương pháp Phân tích Dữ liệu lớn tại Khoa Khoa học Máy tính, Đại học Nghiên cứu Quốc gia Trường Kinh tế Cao cấp (HSE), thừa nhận rằng sự phát triển nhanh chóng của các phương pháp trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi nền kinh tế và lĩnh vực xã hội.
"Mỗi cá nhân, xã hội và thị trường lao động chắc chắn sẽ phải thích nghi với những thay đổi mang tính đột phá này, và quá trình chuyển đổi có thể khá khó khăn đối với một số ngành nghề (đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục và lao động trí thức ở cấp độ đầu vào). Tuy nhiên, có một khoảng cách rất lớn giữa sự biến động của thị trường lao động và mối đe dọa hiện hữu đối với loài người. Với các biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả đòi hỏi kết hợp chặt chẽ giữa quy định (hành chính/quản lý) và kỹ thuật (công nghệ/vật lý), tôi không thấy điều gì nguy hiểm trong việc AI thay thế các chức năng nhận thức thông thường", chuyên gia Derkach nói với Sputnik.
Đoạn văn được trích từ trang ChatGPT trên trang web của OpenAI
© AP Photo / Richard Drew
Theo ông Derkach, các lo ngại của những người bi quan nên được xem như một biện pháp bảo vệ quan trọng cho xã hội, thúc giục chúng ta thận trọng, hơn là bản án tử hình không thể tránh khỏi. Chuyên gia Derkach chỉ ra hai mối nguy hiểm thực sự và cấp bách nhất do sự phát triển của trí tuệ nhân tạo hiện nay.
"Đầu tiên, tính thiếu minh bạch là thách thức lớn nhất của các hệ thống AI hiện đại, nơi quá trình ra quyết định thường là "hộp đen" (black box) vì dựa trên các mô hình xác suất, thiếu hiểu biết về thế giới vật chất hoặc lẽ thường vốn có ở con người. Điều này có thể dẫn đến cả những lợi ích bất ngờ và những sai lầm nguy hiểm", ông Derkach nói.
Ông dẫn ra một ví dụ kinh điển: nước đi thứ 37 trong ván 2 của trận đấu năm 2016 giữa AlphaGo và Lee Sedol là một "nước đâm vai" chiến lược, bị các kỳ thủ chuyên nghiệp coi là sai lầm lúc đầu nhưng sau đó được công nhận là nước đi thiên tài, mang lại chiến thắng.
"Vấn đề là ở chỗ: lần tới, một nước đi không rõ ràng như vậy có thể dẫn đến một sai lầm thảm khốc mà con người không nhận ra kịp thời. Việc đưa các hệ thống tự động như vậy vào cơ sở hạ tầng quan trọng hoặc các hệ thống vũ khí sát thương tự động mà không cần sự can thiệp hay quyền phủ quyết của con người là một mối đe dọa thực sự trong thời đại hiện nay", chuyên gia nhận định.
Vấn đề thứ hai là khoảng cách nhân tài AI và bất bình đẳng kỹ thuật số (AI Divide).
“Làn sóng tự động hóa hiện nay là độc nhất vô nhị vì nó đang tác động đến cả những người lao động trí thức và các chuyên gia tay nghề cao, phá vỡ nấc thang sự nghiệp truyền thống. Trước đây, trong số mười người mới vào nghề sẽ có năm chuyên gia và một bậc thầy. Giờ đây, trí tuệ nhân tạo đang thay đổi sâu sắc thị trường lao động bằng cách đảm nhiệm tới 80% các công việc cấp thấp, lặp lại. Sự chuyển dịch này đe dọa trực tiếp đến lộ trình thăng tiến nghề nghiệp, làm giảm cơ hội rèn luyện cho nhân sự mới”, chuyên gia Derkach nhận định.
Vì vậy, ngay cả khi những phát ngôn gây tranh cãi và hoang mang của Musk, bất kể động cơ là gì, về cơ bản là sai lầm (nhân loại hiện không đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng), điều này không có nghĩa là sẽ không có thương vong nào từ cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Và để giảm thiểu thiệt hại, xã hội cần chủ động thích nghi với "thực tế mới", nơi trí tuệ nhân tạo tích hợp sâu vào đời sống.
