Nghiên cứu chỉ ra rằng trong khi lợi ích từ ACFTA phân bổ không đồng đều giữa các nước ASEAN, Việt Nam nổi lên với mức tăng trưởng thương mại nông nghiệp vượt trội, được mô tả là “chưa từng có”, cả trong nội khối ASEAN lẫn trên phạm vi toàn cầu.
Việt Nam là bên hưởng lợi lớn nhất trong FTA ASEAN - Trung Quốc
Một nghiên cứu mới được công bố trên Agriculture and Development Notes (ADN) - ấn phẩm học thuật của Trung tâm Khu vực Đông Nam Á về Nghiên cứu và Đào tạo Sau đại học trong lĩnh vực Nông nghiệp (Searca) - cho thấy Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA) đã góp phần thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng thương mại trong khu vực.
Tuy nhiên, những lợi ích mà hiệp định này mang lại cho lĩnh vực nông nghiệp lại được phân bổ không đồng đều giữa các quốc gia Đông Nam Á.
Theo nghiên cứu mang tên “Tạo lập hay chuyển hướng thương mại? Đánh giá tác động không đồng đều của Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Trung Quốc đối với thương mại nông nghiệp ASEAN”, tổng kim ngạch thương mại giữa các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc đã tăng gấp bốn lần kể từ khi Hiệp định Thương mại Hàng hóa trong khuôn khổ ACFTA chính thức có hiệu lực vào năm 2004.
Riêng trong lĩnh vực nông nghiệp, tốc độ tăng trưởng còn ấn tượng hơn, với giá trị thương mại các mặt hàng nông sản tăng gần năm lần, từ mức 14 tỷ USD năm 2004 lên khoảng 68 tỷ USD vào năm 2018.
Dù vậy, nghiên cứu nhấn mạnh rằng những thành quả này không được chia sẻ đồng đều.
“Phần lớn lợi ích tập trung ở một số quốc gia nhất định, trong đó Việt Nam nổi lên như trường hợp tiêu biểu và là bên hưởng lợi lớn nhất từ ACFTA. Việt Nam đạt được mức tăng trưởng thương mại nông nghiệp được mô tả là “chưa từng có”, theo nghiên cứu.
Việt Nam đạt thành công không chỉ trong nội khối ASEAN mà còn trên quy mô toàn cầu, với sự gia tăng mạnh mẽ cả về xuất khẩu lẫn nhập khẩu nông sản.
Bên cạnh Việt Nam, Indonesia và Thái Lan cũng ghi nhận mức tạo lập thương mại ròng đáng kể trong lĩnh vực nông nghiệp, cho thấy hai nền kinh tế này đã tận dụng tương đối hiệu quả các cơ hội mà ACFTA mang lại. Trong khi đó, Malaysia và Philippines mở rộng thương mại nông nghiệp chủ yếu thông qua việc gia tăng xuất khẩu sang các thị trường bên ngoài khối ACFTA, thay vì đẩy mạnh trao đổi trong nội khối hoặc với Trung Quốc.
12 Tháng Năm 2023, 17:11
Ngược lại, một số quốc gia ASEAN khác như Brunei Darussalam, Campuchia, Lào và Myanmar lại chịu tác động chuyển hướng thương mại ròng. Điều này đồng nghĩa với việc thương mại nông nghiệp của các nước này không gia tăng thực chất, mà chủ yếu bị dịch chuyển khỏi các đối tác truyền thống, phản ánh năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng còn hạn chế trong bối cảnh tự do hóa thương mại.
Làm gì để tái lập thành công của Việt Nam
Phân tích sâu hơn, các tác giả cho rằng để tái lập thành công của Việt Nam và khai thác đầy đủ hơn những lợi ích từ các hiệp định thương mại tự do, các quốc gia thành viên ASEAN cần theo đuổi một khung chính sách nông nghiệp toàn diện và nhất quán.
Khung chính sách này cần bao gồm đầu tư có trọng điểm vào công nghệ, đặc biệt là cơ giới hóa sản xuất; phát triển hạ tầng nông thôn, như hệ thống đường kết nối từ nông trại đến thị trường và các công trình thủy lợi; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua các chương trình đào tạo, khuyến nông và dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật.
Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của một bản quy hoạch tổng thể quốc gia về nông nghiệp, coi đây là nền tảng cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và xây dựng các quy định dựa trên bằng chứng khoa học.
Theo các tác giả, các cơ quan quản lý nông nghiệp cần tiếp cận các hiệp định thương mại tự do (FTA) không chỉ như những cam kết thương mại đơn thuần, mà như những công cụ chính sách chiến lược nhằm thúc đẩy mở rộng và nâng cấp toàn diện ngành nông nghiệp.
Với một khung chính sách nông nghiệp rõ ràng, được hỗ trợ bởi các sáng kiến cụ thể như Quỹ Hạt giống cho Nghiên cứu và Đào tạo (SFRT) của Searca - chương trình kết nối nghiên cứu học thuật với các lộ trình tăng trưởng thực tiễn - các quốc gia ASEAN có thể tạo dựng môi trường thuận lợi để thích ứng với những thay đổi mang tính cấu trúc của thương mại khu vực và toàn cầu, đồng thời nắm bắt tốt hơn các cơ hội mới tại thị trường nước ngoài.
Nghiên cứu do Paul Neilmer Feliciano, quản lý chương trình kiêm nhà kinh tế tại Trung tâm Chính sách Ateneo, và Manuel Leonard Albis, trợ lý giáo sư Trường Thống kê thuộc Đại học Philippines, đồng tác giả.
Ấn phẩm ADN được xây dựng trên cơ sở các nghiên cứu nhận được sự hỗ trợ từ Quỹ SFRT của Searca. Chương trình tài trợ này cung cấp nguồn vốn khởi động cho các dự án nghiên cứu và đào tạo nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững trên toàn khu vực Đông Nam Á.