Bất ngờ về Việt Nam

Ba rủi ro lớn nhất có thể tác động tiêu cực đến kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2026 bao gồm: suy thoái kinh tế tại Mỹ; các rủi ro “Thiên nga xám”, bao gồm các rủi ro địa chính trị, việc đảo chiều giao dịch carry-trade bằng đồng Yên…; lãi suất bằng VND tăng mạnh hơn dự kiến.

Trong khi kinh tế Mỹ và nhiều nền kinh tế lớn vẫn đối mặt với rủi ro suy giảm tăng trưởng, lãi suất cao và áp lực điều chỉnh chu kỳ, Việt Nam lại gây bất ngờ khi đi ngược dòng với triển vọng tăng trưởng được nâng lên đáng kể.

Sự tương phản này không chỉ phản ánh khác biệt về chu kỳ kinh tế, mà còn cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của tiêu dùng nội địa, đầu tư hạ tầng và xuất khẩu trong việc tạo “điểm tựa” tăng trưởng, giúp Việt Nam nổi lên như một trường hợp hiếm hoi duy trì đà mở rộng mạnh mẽ giữa bối cảnh toàn cầu nhiều bất định.

Cụ thể, trong Báo cáo vĩ mô năm 2026 công bố ngày 22/1, VinaCapital đưa ra đánh giá tương đối lạc quan về triển vọng tăng trưởng của kinh tế Việt Nam trong trung hạn.

Theo tổ chức này, trong kịch bản tích cực, tăng trưởng GDP năm 2026 có thể đạt khoảng 10%, khi Chính phủ vẫn còn dư địa chính sách đủ lớn để hỗ trợ nền kinh tế nếu cần thiết.

Các chuyên gia của VinaCapital cho rằng, động lực tăng trưởng của kinh tế Việt Nam năm 2026 nhiều khả năng sẽ dựa trên ba trụ cột chính, gồm sự phục hồi dần của tiêu dùng nội địa, mối liên kết lan tỏa giữa đầu tư hạ tầng và thị trường bất động sản, cùng với việc xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục giữ được đà ổn định. Đây cũng là những động lực trọng tâm được nhấn mạnh trong Báo cáo Chiến lược 2026 của tổ chức này.

Theo đánh giá của VinaCapital, triển vọng tăng trưởng tích cực trong năm 2026 xuất phát từ bối cảnh vĩ mô tương đối thuận lợi. Dù nền kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì được nền tảng ổn định về lạm phát, cán cân đối ngoại và dư địa tài khóa. Trong kịch bản thuận lợi, khi các chính sách hỗ trợ được triển khai đúng thời điểm và phối hợp hiệu quả, tăng trưởng GDP hoàn toàn có thể tiến gần mốc 10%.

Ở trụ cột tiêu dùng, VinaCapital phân tích rằng sự suy yếu của tiêu dùng nội địa trong hai năm vừa qua chủ yếu xuất phát từ yếu tố hậu COVID-19. Sau giai đoạn chi tiêu mạnh để phục hồi đời sống, nhiều hộ gia đình đã dần cạn nguồn tiết kiệm và chuyển sang xu hướng tích lũy trở lại. Điều này khiến doanh thu bán lẻ tăng chậm, qua đó trở thành lực cản lớn nhất đối với tiêu dùng trong giai đoạn 2024–2025.

Tuy vậy, VinaCapital cho rằng bức tranh tiêu dùng đang dần cải thiện. Từ giữa năm 2026, tiêu dùng nội địa được kỳ vọng sẽ quay lại quỹ đạo tăng trưởng bình thường hơn, dù khó có khả năng bùng nổ mạnh. Cơ sở cho nhận định này là thu nhập hộ gia đình đã tăng khoảng 6–7% trong hai năm qua, trong khi hiệu ứng tài sản từ thị trường chứng khoán và bất động sản, với mức tăng hơn 30% trong năm 2025, đang dần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Dù vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, VinaCapital cho rằng chỉ dựa vào sự phục hồi tự nhiên của tiêu dùng là chưa đủ. Theo các nhà phân tích, Chính phủ sẽ cần thúc đẩy tiêu dùng mạnh mẽ hơn thông qua các biện pháp chính sách. Hiện nay, các công cụ như giảm thuế VAT, tăng mức giảm trừ gia cảnh hay nới thuế đối với hộ kinh doanh mới chỉ đóng góp khoảng 0,5 điểm phần trăm cho tăng trưởng GDP. Trong khi đó, dư địa để mở rộng và điều chỉnh các chính sách này vẫn còn khá lớn.

Một trụ cột quan trọng khác trong chiến lược tăng trưởng năm 2026 được VinaCapital nhấn mạnh là mối liên kết giữa đầu tư hạ tầng và thị trường bất động sản. Theo dự báo, giải ngân đầu tư công nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng mạnh, khoảng 20–30% trong năm 2026. Điều này được hỗ trợ bởi dư địa tài khóa còn lớn, khi nợ công của Việt Nam vẫn duy trì ở mức dưới 40% GDP.

Bên cạnh đó, các vướng mắc về thủ tục và công tác giải phóng mặt bằng đang từng bước được tháo gỡ, giúp đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm. VinaCapital cho rằng, khi đầu tư hạ tầng được tăng tốc, hiệu ứng lan tỏa sẽ không chỉ dừng ở lĩnh vực xây dựng, mà còn mở rộng sang bất động sản và tiêu dùng, qua đó tạo lực kéo quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

Trong lĩnh vực bất động sản, các cải cách pháp lý được kỳ vọng sẽ giúp nhiều dự án từng bị đình trệ được tái khởi động. Điều này sẽ làm gia tăng nguồn cung trong giai đoạn 2026–2027, thay vì mở ra một chu kỳ tăng giá mới. Dù mặt bằng giá đã tăng mạnh và lãi suất vay mua nhà lên khoảng 11%, bất động sản vẫn được hỗ trợ bởi đầu tư hạ tầng và định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Theo ước tính của VinaCapital, nếu tính cả các tác động lan tỏa như chi tiêu cho nội thất và các sản phẩm liên quan đến nhà ở, bất động sản hiện đóng góp khoảng 15% GDP. Do đó, sự ổn định và phục hồi có kiểm soát của lĩnh vực này sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong bức tranh tăng trưởng năm 2026.

Ở trụ cột xuất khẩu, VinaCapital đánh giá xuất khẩu sang Mỹ nhiều khả năng vẫn giữ được đà tích cực trong năm 2026. Dù từng xuất hiện lo ngại về thuế đối ứng, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này vẫn tăng trưởng tốt, nhờ nhu cầu cao đối với máy tính xách tay và các sản phẩm công nghệ cao phục vụ làn sóng phát triển AI. Bên cạnh đó, các cơ chế miễn trừ thuế giúp hàng hóa Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh.

Nhờ môi trường xuất khẩu thuận lợi, dòng vốn FDI vào Việt Nam không những không bị gián đoạn mà còn tăng khoảng 9% trong năm 2025, tương đương gần 5% GDP. VinaCapital kỳ vọng nhu cầu nhập khẩu của Mỹ sẽ tiếp tục duy trì tích cực trong năm 2026, được hỗ trợ bởi chi tiêu mạnh của nhóm trung lưu và thượng lưu, đặc biệt là thế hệ “bùng nổ trẻ sơ sinh”, cùng với các gói kích thích tài khóa và tiền tệ lớn trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Với thâm hụt ngân sách Mỹ dự kiến quanh mức 6% GDP và khả năng Fed tái khởi động chính sách nới lỏng định lượng, các nhà phân tích của VinaCapital cho rằng rủi ro suy thoái kinh tế tại Mỹ trong năm tới là không lớn và khó gây gián đoạn đáng kể đối với xuất khẩu của Việt Nam.

Các chỉ báo sớm cũng củng cố nhận định này. Chỉ số “đơn hàng xuất khẩu mới” trong PMI của Việt Nam đã đạt mức cao nhất trong 15 tháng vào tháng 11/2025, phản ánh xu hướng mở rộng sản xuất của các tập đoàn và sự gia tăng nhập khẩu nguyên liệu của khu vực FDI. Dù chỉ số này giảm nhẹ trong tháng 12/2025 do ảnh hưởng của lũ lụt làm gián đoạn sản xuất, VinaCapital kỳ vọng các số liệu sẽ sớm phục hồi từ tháng 1/2026 khi yếu tố thời tiết không còn gây tác động lớn.

Liên quan đến rủi ro thương mại, các chuyên gia của VinaCapital đánh giá khả năng Mỹ áp thuế trung chuyển 40% lên hàng hóa Việt Nam là thấp. Nguyên nhân là khái niệm “hàng hóa trung chuyển” hiện vẫn mang tính mơ hồ và chủ yếu nhắm vào các trường hợp vi phạm rõ ràng, do đó chỉ một tỷ trọng rất nhỏ hàng xuất khẩu có thể bị ảnh hưởng.

Bên cạnh triển vọng tích cực, VinaCapital cũng chỉ ra những rủi ro có thể tác động tiêu cực đến kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2026. Trong đó đáng chú ý nhất là nguy cơ suy thoái kinh tế tại Mỹ, các rủi ro “Thiên nga xám” như căng thẳng địa chính trị hay đảo chiều giao dịch bằng đồng Yên, cùng với khả năng lãi suất VND tăng mạnh hơn dự kiến.

Theo Báo cáo Chiến lược 2026, bối cảnh vĩ mô của Việt Nam trong giai đoạn tới mang tính “ổn định có điều kiện”. Tăng trưởng duy trì xu hướng tích cực, lạm phát được kiểm soát, cán cân đối ngoại tiếp tục đóng vai trò điểm tựa. Tuy nhiên, môi trường này không đồng nghĩa với việc thị trường quay lại giai đoạn chi phí vốn thấp và thanh khoản dồi dào như trước.

Theo ông Michael Kokalari, Kinh tế trưởng VinaCapital, trong môi trường mới, tăng trưởng sẽ không còn được thúc đẩy bởi kỳ vọng nới lỏng mạnh mẽ hay dòng tiền ngắn hạn mang tính chu kỳ. Thay vào đó, nền tảng vĩ mô ổn định chỉ là điều kiện cần, trong khi kỷ luật tài chính và chất lượng phân bổ vốn mới là yếu tố quyết định triển vọng dài hạn.

VinaCapital cho rằng thị trường vốn Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển pha quan trọng, từ tăng trưởng nhanh dựa trên mở rộng quy mô sang giai đoạn vận hành dựa trên kỷ luật thị trường, cải thiện thể chế và chất lượng dòng vốn dài hạn.

Quá trình tái cấu trúc vừa qua, đặc biệt trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn đặt nền móng cho một chu kỳ phát triển bền vững hơn trong những năm tới.