Việt Nam vươn lên top 15 cường quốc thương mại lớn nhất thế giới

Đà tăng trưởng này không chỉ mở ra cơ hội hiện thực hóa mốc 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn phản ánh vai trò ngày càng vững chắc của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và thế giới.

Hoạt động xuất nhập khẩu đang trở thành trụ cột nổi bật của nền kinh tế Việt Nam, khi quy mô thương mại liên tục được mở rộng và vị thế trên bản đồ toàn cầu ngày càng được nâng cao.

Với tổng kim ngạch gần 3.800 tỷ USD trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam chính thức vươn lên top 15 cường quốc thương mại lớn nhất thế giới và đứng trước cơ hội hiện thực hóa mục tiêu lịch sử đạt 1.000 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu ngay trong năm 2026.

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), giai đoạn 2021-2025 ghi nhận quy mô xuất nhập khẩu hàng hóa cao nhất từ trước tới nay. Riêng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước. Trong nhiều năm liên tiếp, cán cân thương mại duy trì trạng thái xuất siêu, với năm cao điểm là 2023 khi xuất siêu vượt 28 tỷ USD.

Sự gia tăng mạnh mẽ của thương mại gắn liền với vai trò ngày càng lớn của các nhóm ngành chủ lực như điện tử, công nghệ cao, máy móc thiết bị, dệt may và da giày. Không chỉ mở rộng về quy mô, các ngành này còn giúp Việt Nam củng cố vị trí trong chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng khu vực cũng như toàn cầu.

Theo Bộ Công Thương, chính những kết quả này đã đưa Việt Nam lọt top 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, đánh dấu bước chuyển quan trọng về vị thế trong thương mại quốc tế.

Báo Đầu Tư dẫn phát biểu của TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhận định rằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 phản ánh rõ năng lực ngoại thương và tiềm năng dài hạn của nền kinh tế. Theo ông, đây là kết quả của quá trình tăng trưởng mạnh mẽ, liên tục và có chiều sâu trong nhiều năm.

Nếu năm 2015, tổng trị giá xuất nhập khẩu mới đạt khoảng 328 tỷ USD, thì đến năm 2024 đã tăng lên 786 tỷ USD và vọt lên trên 930 tỷ USD vào cuối năm 2025. Như vậy, chỉ trong vòng một thập kỷ, quy mô thương mại của Việt Nam đã tăng thêm hơn 600 tỷ USD.

Đáng chú ý, thành quả này đạt được trong bối cảnh kinh tế toàn cầu liên tục đối mặt với các cú sốc lớn như đại dịch Covid-19, căng thẳng thương mại và các cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ với nhiều nền kinh tế lớn. Ngay cả trong năm 2025, khi thiên tai, bão lũ xảy ra liên tiếp, tác động tiêu cực đến sản xuất và tăng trưởng, hoạt động xuất nhập khẩu vẫn duy trì đà tăng ấn tượng, cho thấy khả năng chống chịu đáng kể của nền kinh tế.

Bước sang năm 2026, thương mại quốc tế của Việt Nam khởi đầu với những con số tích cực. Ngay trong nửa đầu tháng 1, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đã vượt mốc 39 tỷ USD, tạo tiền đề quan trọng cho mục tiêu đạt 1.000 tỷ USD trong cả năm.

Theo Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong kỳ 1 tháng 1/2026 (từ ngày 1/1 đến 15/1) đạt khoảng 39,25-39,3 tỷ USD. Đây được xem là một khởi đầu thuận lợi, phản ánh sức phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế và khả năng thích ứng linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp.

Trong cơ cấu hàng hóa, các nhóm ngành chủ lực tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt. Điện tử, máy tính và linh kiện đạt hơn 4,2 tỷ USD, giữ vị trí trụ cột. Máy móc, thiết bị và phụ tùng đạt 2,1 tỷ USD; điện thoại và linh kiện đạt 2 tỷ USD. Các ngành dệt may và da giày duy trì tăng trưởng ổn định với kim ngạch lần lượt đạt 1,4 tỷ USD và 923 triệu USD.

Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn, đóng góp gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, các doanh nghiệp trong nước đang từng bước nâng cao năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đảm nhận các khâu giá trị thấp.

Đà tăng trưởng ngay từ đầu năm được thúc đẩy bởi việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và RCEP. Đặc biệt, năm 2026 Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch CPTPP, qua đó mở ra cơ hội gia tăng kết nối thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu.

Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó chủ tịch Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam (LEFASO), cho biết nhiều doanh nghiệp trong ngành đã kín đơn hàng đến hết quý II/2026 nhờ sự phục hồi nhu cầu tại Mỹ và châu Âu, cùng với xu hướng dịch chuyển đơn hàng từ các quốc gia trong khu vực. Tại nhiều khu công nghiệp, các dây chuyền sản xuất đã vận hành hết công suất ngay từ đầu năm.

Lĩnh vực nông sản cũng ghi nhận tín hiệu tích cực, khi đơn hàng gạo và trái cây xuất sang Trung Quốc và Trung Đông tăng khoảng 20% so với cùng kỳ, nhờ các nghị định thư xuất khẩu chính ngạch được ký kết và thực thi ổn định.

Dù triển vọng tích cực, các chuyên gia cảnh báo môi trường thương mại quốc tế đang xuất hiện những thách thức mới. Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và xuất xứ hàng hóa, bao gồm cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng (EUDR), cùng các yêu cầu cao hơn về hàm lượng bền vững và nguyên liệu tái chế.

Những quy định này buộc doanh nghiệp Việt Nam phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh và sản xuất có trách nhiệm nếu muốn duy trì đà tăng trưởng bền vững, thay vì chỉ mở rộng về số lượng.

Ở góc độ dự báo, Ngân hàng UOB của Singapore lưu ý khả năng xuất khẩu có thể chịu áp lực từ chính sách thuế quan của Mỹ, trong khi HSBC cho rằng Việt Nam không nằm ngoài nguy cơ suy giảm thương mại toàn cầu nếu nhu cầu thế giới chững lại.

Để hiện thực hóa mục tiêu đạt 1.000 tỷ USD xuất nhập khẩu trong năm 2026, nâng cao năng lực hạ tầng logistics được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Chính phủ đang đẩy nhanh tiến độ các dự án lớn như siêu cảng Cần Giờ, mở rộng cụm cảng Lạch Huyện, triển khai mô hình cửa khẩu thông minh tại Lạng Sơn và ứng dụng công nghệ cảng xanh, cảng thông minh tại Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu là giảm chi phí logistics xuống dưới 15% tổng sản phẩm trong nước, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Năm 2025 đã khép lại với cột mốc hơn 930 tỷ USD. Với đà tăng trưởng hai con số hiện nay, chuyên gia kinh tế Trần Du Lịch nhận định mục tiêu 1.000 tỷ USD không còn là con số mang tính lý thuyết. Tuy nhiên, để giá trị gia tăng thực sự được giữ lại trong nền kinh tế, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch, xây dựng thương hiệu quốc gia, cải cách thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan.

Sự đồng bộ giữa chính sách vĩ mô và nỗ lực của doanh nghiệp đang tạo nên một động lực cộng hưởng mới, giúp Việt Nam khẳng định vị thế ngày càng rõ nét trên bản đồ thương mại toàn cầu trong năm 2026 và các năm tiếp theo.