Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phục hồi chậm và dư địa tăng trưởng theo chiều rộng dần thu hẹp, mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu năm 2026 lên mức 546 - 550 tỷ USD, tương đương bình quân 45 - 46 tỷ USD mỗi tháng, được đánh giá là thách thức rất lớn đối với nền kinh tế.
Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu 546 - 550 tỷ USD, thách thức lớn trong năm 2026
Bộ Công Thương vừa tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 với sự tham dự của các chuyên gia, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp nhằm đánh giá toàn diện bối cảnh kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế; phân tích cơ hội, thách thức, đồng thời đề xuất các giải pháp trọng tâm thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030.
Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026, mục tiêu tăng trưởng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 được đặt ra ở mức khoảng 15 - 16% so với năm 2025.
Trong bối cảnh năm 2025 chịu nhiều tác động bất lợi từ căng thẳng địa chính trị, chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn cũng như thiên tai, bão lũ trong nước, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt trên 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước; trong đó, kim ngạch xuất khẩu lần đầu tiên đạt 475 tỷ USD, mức cao nhất từ trước tới nay.
Kết quả này tiếp tục khẳng định Việt Nam là một trong những nền kinh tế có độ mở cao và là điểm sáng trong thương mại toàn cầu. Đáng chú ý, với mức thặng dư hơn 20 tỷ USD, Việt Nam duy trì xuất siêu liên tục trong 10 năm, góp phần tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), năm 2026, hoạt động xuất khẩu tiếp tục đối mặt với nhiều rào cản mới trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động nhanh và khó lường dưới tác động của căng thẳng địa chính trị, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cùng với đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, cũng như tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu.
Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận của năm 2025, ông Nguyễn Anh Sơn thừa nhận xuất khẩu Việt Nam vẫn đứng trước không ít khó khăn, trong đó giá trị gia tăng trong sản phẩm còn thấp; việc khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA) chưa đồng đều; cơ cấu xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào một số nhóm hàng chủ lực và một số thị trường lớn.
Theo tính toán của Cục Xuất nhập khẩu, để đạt được mục tiêu tăng trưởng theo Nghị quyết 01/NQ-CP, kim ngạch xuất khẩu cả năm 2026 cần đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD. Điều này đồng nghĩa với việc bình quân mỗi tháng Việt Nam phải xuất khẩu khoảng 45 - 46 tỷ USD, một mục tiêu được đánh giá là “rất thách thức”, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp ngay từ đầu năm.
Xuất khẩu dịch vụ của Việt Nam bị âm
Đồng tình với nhận định này, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, cho rằng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16% trong năm 2026 là rất thách thức trong bối cảnh thương mại toàn cầu phục hồi chậm.
TS. Cấn Văn Lực dự báo, xuất nhập khẩu thế giới năm 2026 có khả năng tăng thấp hơn đáng kể so với năm 2025.
“Khối lượng thương mại toàn cầu năm nay chỉ tăng 6% từ mức 4% của năm 2025, khi nhiều quốc gia ‘ngấm đòn’ thuế quan, chiến tranh thương mại, cạnh tranh và bảo hộ thương mại cũng như lực cầu vẫn còn rất yếu, khiến lưu lượng hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đứng trước nhiều thách thức. Chỉ hy vọng sang năm 2027 thị trường xuất khẩu mới phục hồi dần trở lại”, TS. Cấn Văn Lực lưu ý.
Một khía cạnh khác được TS. Cấn Văn Lực đề cập là sự mất cân đối giữa xuất nhập khẩu hàng hóa và xuất nhập khẩu dịch vụ. Theo ông, trong khoảng 10 năm qua, xuất nhập khẩu hàng hóa tăng trưởng tích cực ở mức hai con số, nhưng lĩnh vực xuất nhập khẩu dịch vụ lại “rất bất định và thay đổi rất nhanh”, hiện xuất khẩu dịch vụ vẫn ở mức âm.
“Xuất khẩu dịch vụ của Việt Nam bị âm đã kéo theo cán cân thương mại hàng hóa và thương mại dịch vụ bị thấp hơn so với cán cân thương mại thông thường. Năm 2025 thặng dư thương mại hàng hóa đạt 20 tỷ USD, nhưng thương mại dịch vụ bị âm 10 tỷ USD, do đó cán cân thương mại cả hàng hóa và dịch vụ thực tế năm 2025 chỉ thặng dư dòng 10 tỷ USD, vì thế đóng góp cho nền kinh tế là không đáng kể, nên ngành Công Thương cần thúc đẩy tăng trưởng thương mại dịch vụ”, TS. Cấn Văn Lực nêu quan điểm.
Theo TS. Cấn Văn Lực, thúc đẩy xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới không thể chỉ dừng ở mục tiêu tăng kim ngạch mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách thương mại, xúc tiến xuất khẩu, phát triển logistics, tài chính hỗ trợ, cùng với việc nâng cao chất lượng thể chế và khâu tổ chức thực thi. Xuất nhập khẩu cần tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới như phát triển công nghiệp nền tảng, nâng cao giá trị nội địa, xây dựng thương hiệu nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới và đa dạng hóa thị trường.
Phân tích sâu hơn về cơ cấu xuất khẩu, ông Trần Thanh Hải, Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, cho rằng dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng ấn tượng, song vẫn tập trung lớn vào nhóm hàng điện tử, điện thoại, tiềm ẩn rủi ro khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.
Bước sang giai đoạn phát triển mới, khi quy mô xuất nhập khẩu của Việt Nam đã đạt ngưỡng rất cao, các hạn chế mang tính cơ cấu ngày càng bộc lộ rõ.
“Trong bối cảnh này, yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu từ ‘lượng’ sang ‘chất’, từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nội tại không còn là lựa chọn, trở thành đòi hỏi tất yếu đối với nền kinh tế”, ông Hải chỉ rõ.
Bên cạnh đó, sự mất cân đối thị trường xuất khẩu khi Mỹ chiếm khoảng 1/3 tổng kim ngạch cũng có thể gây khó khăn trong bối cảnh nước này áp dụng các biện pháp thuế đối ứng.
“Sự mất cân đối về thị trường và sản phẩm hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào một số thị trường chủ lực, như Hoa Kỳ và Trung Quốc, khiến hoạt động xuất khẩu dễ bị tổn thương trước các biến động về chính sách và thương mại quốc tế”, đại diện Bộ Công Thương nêu rõ.
Ngoài ra, khu vực doanh nghiệp FDI hiện đóng góp trên 70% tổng kim ngạch xuất khẩu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, khoa học, đổi mới sáng tạo; phát triển công nghiệp nền tảng; chủ động nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, song song với việc đẩy mạnh đàm phán và nâng cấp các FTA hiện có.
Để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương xác định tập trung triển khai các nhóm giải pháp trọng tâm trong năm 2026, bao gồm phát triển sản xuất, tạo thêm mặt hàng xuất khẩu mới, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa; chuyển mạnh từ gia công sang sản xuất và xuất khẩu; chủ động ứng phó với các rào cản thương mại và biện pháp phòng vệ thương mại.
“Bộ Công Thương sẽ theo dõi sát điều chỉnh chính sách thương mại của các nước lớn, đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số; khai thác hiệu quả các FTA, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển các thị trường mới; tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực xuất nhập khẩu”, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh.
Cũng theo Bộ Công Thương, việc phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới gắn với đổi mới xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, phát thải cần được đẩy mạnh, đồng thời giải quyết căn cơ bài toán logistics và chi phí để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
“Hàng hóa Việt Nam đã xuất khẩu tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp cùng với các giải pháp chính sách đồng bộ sẽ là yếu tố then chốt để xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới”, ông Hải đề cập.