Theo đó, một trong những mục tiêu cốt lõi của Đồ án Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm là xác lập vị thế của Hà Nội không chỉ với tư cách trung tâm đầu não chính trị – hành chính quốc gia, mà còn là cực tăng trưởng trung tâm. Điều này đòi hỏi không gian phát triển rộng mở, khai thác hiệu quả tiềm năng và cơ hội để tạo đột phá về kinh tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Đồ án cũng đặt ra yêu cầu phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm và xa hơn, tương xứng với vị thế của một Thủ đô thuộc quốc gia phát triển, có thu nhập cao, đủ sức lan tỏa và dẫn dắt sự phát triển của Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng Thủ đô, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước. Trên cơ sở đó, quy hoạch định hướng Vùng đô thị Hà Nội theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, trong đó Hà Nội là đô thị trung tâm, hạt nhân, giữ vai trò đầu não và kết nối vùng cũng như liên vùng quốc tế. Các đô thị thuộc các tỉnh xung quanh được xác định là hệ thống đô thị vệ tinh và đối trọng, được phân vai chức năng cụ thể nhằm hỗ trợ, chia sẻ áp lực và tạo động lực phát triển chung cho toàn vùng.
Theo đồ án, chùm đô thị phía Bắc với nòng cốt là tỉnh Thái Nguyên được định hướng phát triển đô thị loại I, giữ vai trò trung tâm y tế và giáo dục - đào tạo chất lượng cao của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, qua đó chia sẻ áp lực đào tạo và khám chữa bệnh cho Hà Nội. Các đô thị Sông Công và Phổ Yên được định hướng là đô thị loại II, phát triển công nghiệp hiện đại gắn với tổ hợp công nghệ cao, kết nối trực tiếp với cực tăng trưởng Sóc Sơn của Hà Nội thông qua cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, hình thành chuỗi cung ứng công nghiệp điện tử và bán dẫn.
Ở phía Đông Bắc, khu vực tỉnh Bắc Ninh với đô thị Bắc Ninh (loại I), cùng các đô thị Từ Sơn và Thuận Thành (loại II) được quy hoạch hình thành chuỗi đô thị công nghiệp - dịch vụ liên hoàn, tiếp giáp trực tiếp với Hà Nội. Các đô thị này đảm nhận chức năng trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ và làng nghề truyền thống, góp phần cung cấp không gian sản xuất, logistics và nhà ở cho công nhân, chuyên gia làm việc tại khu vực phía Bắc và phía Đông Hà Nội.
Phía Đông Nam, tỉnh Hưng Yên gồm các đô thị loại III như Văn Giang, Mỹ Hào, Phố Nối và đô thị Hưng Yên. Trong đó, Văn Giang được định hướng phát triển chuỗi đô thị sinh thái, thương mại, dịch vụ cao cấp, kết nối liền mạch với Gia Lâm qua sông Bắc Hưng Hải, hình thành không gian sống chất lượng cao và góp phần giảm tải dân số cơ học cho khu vực nội đô. Đô thị Mỹ Hào và Phố Nối đóng vai trò trung tâm công nghiệp, đô thị dịch vụ dọc trục quốc lộ 5, là hậu phương sản xuất cho hành lang kinh tế Đông - Tây. Đô thị Hưng Yên (Phố Hiến) được xác định là đô thị văn hóa - lịch sử trên trục sông Hồng, kết nối du lịch đường sông với Hà Nội.
Phía Nam, khu vực tỉnh Ninh Bình (bao gồm Hà Nam cũ) được quy hoạch với đô thị Duy Tiên (loại IV) kết hợp cùng Phú Xuyên hình thành chuỗi đô thị - công nghiệp liên hoàn phía Nam. Đô thị Phủ Lý (loại II) được xác định là trung tâm y tế cấp vùng với các cơ sở bệnh viện lớn, đồng thời là trung tâm giáo dục và dịch vụ cửa ngõ phía Nam, trực tiếp giảm tải cho hệ thống bệnh viện tuyến cuối của Hà Nội. Các đô thị Ninh Bình và Tam Điệp (loại II) được định hướng phát triển thành đô thị du lịch, văn hóa tâm linh và đầu mối giao thông cửa ngõ miền Trung.
Ở phía Tây, khu vực tỉnh Phú Thọ (bao gồm Vĩnh Phúc cũ) gồm đô thị Vĩnh Yên (loại I), phát triển theo hướng nghỉ dưỡng và công nghiệp sạch. Đô thị Phúc Yên (loại III) giữ vai trò cửa ngõ, phát triển công nghiệp ô tô, xe máy, kết nối trực tiếp với Mê Linh và Sóc Sơn. Đô thị Việt Trì (loại I) được định hướng là thành phố lễ hội về cội nguồn, kết nối với Ba Vì - Sơn Tây qua cầu Văn Lang, hình thành quần thể du lịch văn hóa - tâm linh. Khu vực Hòa Bình - Lương Sơn nằm ở cửa ngõ Tây Bắc, được định hướng phát triển thủy điện, du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng cuối tuần, kết nối trực tiếp với đô thị vệ tinh Xuân Mai.
Ở phía Đông, khu vực TP Hải Phòng (bao gồm Hải Dương cũ) được xác định là đô thị trung chuyển chiến lược, trung tâm dịch vụ hỗ trợ công nghiệp quan trọng trên hành lang quốc lộ 5 và cao tốc 5B, giữ vai trò kết nối Hà Nội với hệ thống cảng biển. Đô thị Chí Linh được định hướng là đô thị du lịch tâm linh, sinh thái, kết nối với trục văn hóa Đông Bắc.
Hà Nội là “bộ não”
Theo đồ án, Hà Nội giữ vai trò trung tâm, động lực chính, thực hiện chức năng điều phối và dẫn dắt sự lan tỏa phát triển trong các lĩnh vực then chốt như giao thông, tài chính, nông sản thực phẩm chất lượng cao, nguồn nhân lực chất lượng cao, y tế chuyên sâu, du lịch, cùng các trung tâm thương mại và dịch vụ hiện đại mang tầm khu vực và quốc tế. Thủ đô kết nối với các trung tâm vùng và cả nước thông qua các hành lang và vành đai kinh tế.
Trong lĩnh vực kinh tế - tài chính và dịch vụ cao cấp, Hà Nội được định hướng chuyển dịch mạnh sang các chức năng quản trị, tài chính và dịch vụ chất lượng cao, đồng thời nhường dư địa phát triển sản xuất công nghiệp đại trà cho các tỉnh lân cận. Thủ đô sẽ đảm nhận vai trò trung tâm tài chính, ngân hàng, thương mại và logistics mang tầm khu vực và quốc tế, trong khi các tỉnh xung quanh tập trung phát triển khu công nghiệp và hệ thống kho bãi logistics vệ tinh.
Đối với công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, Hà Nội được xác định là “bộ não”, còn các tỉnh lân cận đóng vai trò “công xưởng” sản xuất. Các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, thiết kế, đổi mới sáng tạo tập trung tại Hà Nội, trong khi các địa phương như Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng tiếp nhận sự lan tỏa để phát triển sản xuất, lắp ráp điện tử, bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất thông minh dựa trên công nghệ do Hà Nội phát triển hoặc chuyển giao.
Về hạ tầng giao thông, Hà Nội là đầu mối giao thông quan trọng nhất, kết nối các tỉnh lân cận với quốc tế và các vùng khác trong cả nước. Đồ án đặt ra yêu cầu hoàn thiện các tuyến vành đai 3.5, vành đai 4, vành đai 4.5 và vành đai 5 Vùng Thủ đô nhằm tăng cường kết nối với Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình, Phú Thọ và Thái Nguyên. Đồng thời, quy hoạch cũng xác định mục tiêu xây dựng các tuyến đường sắt đô thị kết nối Hà Nội với Bắc Ninh, Hưng Yên và Ninh Bình nhằm giảm áp lực dân số, thúc đẩy hình thành các đô thị vệ tinh; rà soát quy mô sân bay Nội Bài và nghiên cứu xây dựng sân bay thứ hai của Vùng Thủ đô, dự kiến ở phía Đông Nam hoặc phía Nam Hà Nội.
Trong vai trò dẫn dắt về giáo dục - đào tạo, y tế và văn hóa, Hà Nội được định hướng là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho toàn vùng. Quy hoạch xác định phát triển mạng lưới các cơ sở giáo dục, đào tạo và dạy nghề, đồng thời di dời một số trường đại học ra các đô thị vệ tinh hoặc các tỉnh lân cận như Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình nhằm giảm tải cho nội đô và tạo động lực phát triển cho các địa phương này.
Hà Nội tiếp tục giữ vai trò trung tâm y tế chuyên sâu, đầu ngành, song song với việc phát triển mạng lưới bệnh viện vệ tinh tại các tỉnh lân cận để giảm tải cho tuyến trung ương. Thành phố sẽ xây dựng các trung tâm y tế mũi nhọn, củng cố hệ thống y tế cơ sở và y tế dự phòng, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ y tế ban đầu cho người dân.
Thủ đô cũng được xác định là trung tâm du lịch quốc gia, cửa ngõ đón khách quốc tế, đồng thời phân phối khách du lịch tới các địa phương lân cận như Tràng An, Hạ Long, Tam Chúc. Cùng với đó, quy hoạch định hướng hình thành trục văn hóa sông Hồng nhằm kết nối và phát huy các giá trị văn hóa hiện có.
Ngoài ra, Hà Nội đóng vai trò nòng cốt trong phối hợp với các tỉnh xử lý ô nhiễm môi trường tại các lưu vực sông liên tỉnh như sông Nhuệ, sông Đáy, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và tình trạng ô nhiễm không khí từ các khu công nghiệp quanh Thủ đô. Thành phố cũng phối hợp điều tiết nguồn nước, bảo vệ các dòng sông nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho khu vực hạ du.