Nên cúng giao thừa vào giờ nào?
Từ lâu, giao thừa đã giữ vị trí đặc biệt trong đời sống văn hóa người Việt. Đây không chỉ là thời điểm chuyển giao giữa hai năm, mà còn là dịp để mỗi gia đình nhìn lại chặng đường đã qua, bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên, trời đất và gửi gắm mong ước bình an, thuận hòa cho năm mới.
Theo chuyên gia phong thủy, KTS Phạm Cương, ở chiều sâu văn hóa – tâm linh, lễ cúng giao thừa mang ý nghĩa “tống cựu – nghinh tân”, tiễn năm cũ và đón năm mới trong sự trang nghiêm, thành kính.
“Đó là khoảnh khắc cả gia đình cùng hướng về điều thiện lành, cùng nhìn lại những gì đã trải qua và tự đặt ra một khởi đầu mới cho bản thân trong năm tới”, tạp chí Người đưa tin dẫn lời KTS Phạm Cương.
Dưới góc nhìn phong thủy hiện đại, ông cho rằng giao thừa còn là một “nghi thức tâm lý” quan trọng. Việc dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, chuẩn bị lễ vật, quây quần đông đủ các thành viên… chính là cách sắp xếp lại không gian sống và điều chỉnh lại tâm thế. Khi nhà cửa gọn gàng, tâm trí lắng dịu, đó cũng là nền tảng để bước vào năm mới với sự chỉn chu, kỷ luật và nhiều hy vọng.
Năm 2026, mùng 1 Tết Bính Ngọ rơi vào ngày 17/02/2026 dương lịch. Vì vậy, thời điểm giao thừa là đêm 16/02/2026 chuyển sang rạng sáng 17/02/2026. Theo tập quán phổ biến, nhiều gia đình chọn cúng trong giờ Tý, từ 23h đến 01h, và thường ưu tiên đúng 0h, thời điểm chuyển năm được cảm nhận rõ ràng nhất.
Tuy nhiên, KTS Phạm Cương nhận định quan niệm bắt buộc phải chọn đúng “giờ Hoàng đạo” mới mang lại cát lành là chưa thực sự chính xác.
“Giao thừa là thời khắc giao hội giữa năm cũ và năm mới, vì vậy cúng trong giờ Tý của ngày mùng 1 là phù hợp nhất. Nếu quá đặt nặng việc chọn cung, chọn sao mà làm mất đi ý nghĩa đoàn viên, an hòa của nghi lễ thì không còn trọn vẹn”, chuyên gia chia sẻ.
Theo ông, việc chọn giờ đẹp chủ yếu giúp gia chủ cảm thấy trang nghiêm và tròn đầy hơn, giống như một “mốc khởi động” cho cả năm. Song giờ giấc chỉ thuộc về phần nghi thức, không quyết định sự “được – mất”. Ông nhấn mạnh, tâm thành quan trọng hơn việc tuyệt đối hóa giờ.
“Nghi lễ sinh ra để con người an, chứ không phải để con người căng thẳng”, KTS Phạm Cương nhấn mạnh.
Trong trường hợp không thể thực hiện đúng 0h vì lý do sức khỏe, công việc hoặc gia đình có người cao tuổi, trẻ nhỏ, các gia đình có thể linh hoạt lựa chọn cúng trong khung giờ Tý từ 23h đến 01h mà không cần chính xác từng phút.
Hoặc cũng có thể làm lễ sớm hơn vào buổi tối khi mọi việc đã hoàn tất, miễn vẫn giữ được sự trang nghiêm, không vội vàng. Trường hợp bất khả kháng, hoàn toàn có thể thực hiện nghi lễ giản lược với hương, hoa, nước sạch và lời khấn ngắn gọn, bảo đảm sự thành kính và an toàn.
Chuẩn bị và thực hiện lễ cúng ra sao?
Theo KTS Phạm Cương, việc đầu tiên cần quan tâm là không gian cúng lễ. Nhà cửa nên được dọn dẹp ngăn nắp, bàn thờ sạch sẽ, hạn chế tiếng ồn. Đồng thời, cần đặc biệt chú ý an toàn khi sử dụng nhang, nến và vàng mã.
Về lễ vật, không nhất thiết phải cầu kỳ hay phô trương. Điều quan trọng là “đủ lễ – sạch sẽ – thành kính”. Mâm cúng có thể bao gồm hương, hoa tươi, đèn hoặc nến, nước sạch, trầu cau; kèm theo mâm cơm mặn hoặc chay tùy điều kiện từng gia đình. Theo truyền thống Việt Nam, bánh chưng và bánh dày tượng trưng cho âm dương – trời đất; mâm ngũ quả đại diện cho ngũ hành. Đây đều là những hình ảnh đậm nét văn hóa dân tộc.
Về trình tự, nhiều gia đình thực hiện lễ cúng ngoài trời trước, tại sân hoặc ban công, để kính cáo trời đất. Sau đó mới vào trong nhà thắp hương trên bàn thờ gia tiên, cung thỉnh tổ tiên về chứng giám và phù hộ. Lời khấn nên giản dị, rõ ràng, thể hiện sự biết ơn năm cũ, cầu mong sức khỏe, gia đạo yên ấm và công việc thuận lợi.
Chuyên gia đặc biệt lưu ý đến giá trị của “lời nguyện”. Theo ông, mỗi điều cầu xin nên gắn liền với cam kết tự thay đổi.
Ông chia sẻ: “Nếu xin sức khỏe, hãy nguyện rèn luyện thân thể. Nếu xin tài lộc, hãy nguyện làm việc chăm chỉ và chính trực. Lời nguyện chính là phần cốt lõi của nghi thức tâm linh”.
Ông cũng khuyến nghị các gia đình không nên đốt quá nhiều vàng mã, không nên quá chú trọng mâm cao cỗ đầy. Trước hết, giao thừa là dịp sum họp. Điều quan trọng là để mỗi thành viên cảm nhận được sự ấm áp, gắn kết và cùng nhau bước sang năm mới với tâm thế an nhiên, thiện lành.
Về phần mình, nhà nghiên cứu Toan Ánh cho biết bàn thờ cúng Giao thừa thường được lập ngoài trời, đặt ở trung tâm sân hoặc ngay trước cửa nhà. Lễ vật dâng cúng gồm thủ lợn hoặc gà luộc, bánh chưng, mứt kẹo, trầu cau, hoa quả, rượu, nước, vàng mã; đôi khi còn chuẩn bị thêm bộ mũ áo dành cho vị Đại vương hành khiển.
Ông nhấn mạnh quan niệm “Lễ quý hồ thành, bất quý hồ đa”, tức giá trị của nghi lễ nằm ở lòng thành chứ không ở sự bày biện nhiều ít. Điều cốt yếu là sự cung kính trong thời khắc tiễn năm cũ và đón năm mới. Khi khấn vị Vương hành khiển của năm đó, gia chủ đồng thời thỉnh đức Thổ Thần và đức Thành hoàng, bởi các vị này đảm trách việc nghênh tiếp thiên sứ nên cũng được phối hưởng lễ vật.