Ngày 22/2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ thẩm quyền áp thuế theo Đạo luật quyền lực kinh tế khẩn cấp (IEEPA), vốn là căn cứ pháp lý mà chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để áp thuế đối ứng với các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ.
Tuy nhiên, ngay sau phán quyết này, Nhà Trắng công bố áp thuế bổ sung trên diện rộng đối với hàng hóa nhập khẩu từ các đối tác thương mại lớn. Mức thuế ban đầu 10% được nâng lên 15%, có hiệu lực từ ngày 24/2 và kéo dài trong 150 ngày theo cơ chế Section 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Trao đổi với PV Tiền Phong, đại diện Vụ Thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) cho rằng việc Tòa án Mỹ hủy cơ chế thuế đối ứng giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam tạm thời tránh được nguy cơ chịu mức thuế cao 20% từng được áp trong năm 2025, thậm chí cao hơn đối với một số mặt hàng. Điều này góp phần giảm áp lực chi phí và đơn hàng trong ngắn hạn, đồng thời tạo tâm lý tích cực cho doanh nghiệp.
Tuy vậy, theo đại diện Vụ Thị trường nước ngoài, việc Mỹ chuyển sang áp thuế bổ sung 15% trong 150 ngày theo Điều 122, đồng thời mở khả năng điều tra theo Điều 232 và 301, cho thấy rủi ro thương mại đối với hàng hóa Việt Nam không giảm mà đang bước sang giai đoạn phức tạp hơn. Nguy cơ đặc biệt lớn đối với các nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu cao hoặc dễ bị nghi ngờ về xuất xứ, lẩn tránh thuế.
“Trong bối cảnh chính sách Mỹ khó đoán và có xu hướng đánh từng mảng, đánh có chọn lọc, doanh nghiệp không nên chủ quan với tín hiệu giảm thuế ngắn hạn, mà cần coi 150 ngày là khoảng thời gian đệm để rà soát xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng, củng cố năng lực tuân thủ và chuẩn bị kịch bản ứng phó điều tra tới đây”, đại diện Vụ thị trường nước ngoài cho hay.
Rủi ro thương mại bước sang giai đoạn mới
Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM (HAWA), trao đổi với Tiền Phong, cho biết nhiều doanh nghiệp ngành gỗ đã nhận được đơn hàng tương đối ổn định từ quý II/2026, cho thấy tín hiệu phục hồi bước đầu của thị trường Mỹ sau giai đoạn suy giảm trước đó. Việc giảm áp lực thuế giúp củng cố xu hướng phục hồi này, tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì kế hoạch sản xuất và cải thiện hiệu quả kinh doanh.
Theo ông Mẫn, rủi ro lớn hơn nằm ở khả năng các cuộc điều tra theo Điều 232 có thể dẫn đến việc áp thuế bổ sung ở mức cao hơn. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động tăng cường nhập khẩu nguyên liệu gỗ từ Mỹ, duy trì hệ thống truy xuất nguồn gốc liên tục, quản lý chặt chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh nội tại.
"Việc tăng tỷ lệ nội địa hóa, cải thiện năng suất và xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro và duy trì tăng trưởng bền vững, bất kể môi trường chính sách thay đổi như thế nào”, ông Mẫn cho hay.
Đại diện Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng nhận định việc Mỹ chuyển từ cơ chế thuế đối ứng sang áp thuế bổ sung tạm thời 15% theo Điều 122 đã giúp mức độ “sốc thuế” đối với hàng thủy sản Việt Nam giảm đáng kể so với trước, tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp duy trì thị trường.
Đặc biệt, đối với mặt hàng tôm, trong bối cảnh Mỹ vừa công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính chống bán phá giá lần thứ 19 (POR19) đối với tôm nước ấm đông lạnh của Việt Nam theo hướng giảm thuế, nhiều doanh nghiệp thủy sản dự kiến sẽ giảm đáng kể chi phí khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, VASEP cho rằng việc giảm thuế chống bán phá giá và xu hướng hạ nhiệt thuế quan tổng thể không đồng nghĩa với việc rủi ro thương mại suy giảm. Khi Mỹ mở rộng điều tra theo Điều 232 và 301, nguy cơ các mặt hàng thủy sản, trong đó có tôm, tiếp tục bị xem xét về nguồn gốc nguyên liệu, chuỗi cung ứng, trợ cấp và tiêu chuẩn môi trường, lao động vẫn hiện hữu.
Do đặc thù chuỗi giá trị thủy sản phụ thuộc nhiều vào vùng nuôi, con giống, thức ăn và khả năng truy xuất nguồn gốc, chỉ một khâu không đáp ứng tiêu chuẩn cũng có thể trở thành điểm yếu trong các cuộc điều tra thương mại.
Vì vậy, các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam cần tận dụng giai đoạn này để chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc, minh bạch chi phí, tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước và giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu có rủi ro về xuất xứ. Điều này sẽ giúp nâng cao vị thế khi Mỹ triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại dài hạn và mang tính chọn lọc hơn trong thời gian tới.
Theo số liệu của Cục Hải quan, năm 2025 xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ tiếp tục tăng trưởng mạnh bất chấp áp lực thuế quan. Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này ước đạt khoảng 153,1–153,2 tỷ USD, tăng hơn 28% so với năm 2024 và chiếm khoảng 32,2% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, với các nhóm hàng chủ lực gồm điện tử tiêu dùng, linh kiện, dệt may, đồ gỗ, giày dép và nông sản.