Ngày 20/02/2026, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết bãi bỏ hầu hết các loại thuế quan do Tổng thống Trump áp đặt đối với hàng hóa từ các đối tác thương mại của Hoa Kỳ.
Tòa án Tối cao Hoa Kỳ: bãi bỏ "thuế đối ứng" mà Donald Trump công bố vào tháng 4/2025
Theo phán quyết của tòa án, Tổng thống Hoa Kỳ không có thẩm quyền áp đặt thuế quan lên các nước theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) (Đạo luật này cho phép tổng thống “điều chỉnh” thương mại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp) năm 1977. Do đó, các loại thuế quan do ông Trump áp đặt theo IEEPA, bao gồm cả "thuế đối ứng" mà Donald Trump công bố vào tháng 4/2025, phải được bãi bỏ.
“Đúng là thế giới vừa trải qua một cơn địa chấn pháp lý – thương mại, khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết tuyên bố các mức thuế quan toàn cầu dựa trên Đạo luật IEEPA của Tổng thống Trump là “bất hợp pháp“, - TS kinh tế Lê Xuân Hòa bình luận với Sputnik.
Trong phán quyết với tỷ lệ 6-3, Tòa án Tối cao cho rằng tổng thống đã vượt quá thẩm quyền của mình. Quyết định nói trên được xem là chiến thắng lớn đối với các doanh nghiệp và các bang của Mỹ đã khởi kiện chống các mức thuế này. Nó cũng mở ra khả năng Mỹ hoàn trả hàng tỷ đô la tiền thuế, đồng thời nó cũng tạo thêm bất ổn cho bức tranh thương mại toàn cầu. Theo dữ liệu chính phủ mới nhất, Mỹ đã thu ít nhất 130 tỷ USD tiền thuế theo luật IEEPA.
Ngày 20/2, phát biểu tại Nhà Trắng, Donald Trump cho biết việc hoàn thuế sẽ không diễn ra mà không có một cuộc chiến pháp lý, và nói rằng vấn đề này có thể bị kéo dài tại tòa trong nhiều năm. Tổng thống Mỹ cũng tuyên bố rằng sẽ viện dẫn các luật khác để tiếp tục áp thuế, lập luận rằng các mức thuế này khuyến khích đầu tư và sản xuất tại Mỹ.
Cuộc chiến pháp lý tập trung vào các mức thuế nhập khẩu mà Tổng thống Trump công bố năm ngoái đối với hàng hóa từ hầu hết mọi quốc gia trên thế giới. Các mức thuế đầu tiên nhằm vào Mexico, Canada và Trung Quốc, sau đó được áp dụng mạnh mẽ đối với hàng chục đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam tháng 4/2025.
“Các biện pháp thuế đối ứng của Trump đã gây ra làn sóng phản đối mạnh mẽ trong và ngoài nước từ các doanh nghiệp phải hứng chịu sự gia tăng đột ngột của thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ. Công thêm những lo ngại về việc các khoản thuế này sẽ đẩy giá cả ở Mỹ lên cao”, - TS kinh tế Lê Xuân Hòa phát biểu với Sputnik.
Thị trường chứng khoán Phố Wall tăng điểm sau thông báo của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, với chỉ số S&P 500 tăng khoảng 0,7% khi đóng cửa trong khi các doanh nghiệp trên khắp nước Mỹ hoan nghênh phán quyết nhưng một cách thận trọng.
Phản ứng từ các đối tác thương mại lớn cũng tương đối dè dặt. người phát ngôn Ủy ban châu Âu Olof Gill viết trên mạng xã hội rằng Ủy ban châu Âu ghi nhận phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và đang phân tích cẩn trọng”.
Nước cờ của Trump
Ngay sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ tuyên vô hiệu phần lớn các mức thuế toàn cầu mà Nhà Trắng đã công bố năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố ngay việc áp mức thuế quan toàn cầu mới là 10% để thay thế các mức thuế trước đó bị Tòa án Tối cao bác bỏ. Trump gọi phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ là “tồi tệ” và chỉ trích các thẩm phán đã bác bỏ chính sách thương mại của ông là “những kẻ ngốc”.
“Khả năng các doanh nghiệp nhận được tiền hoàn thuế và giảm áp lực chi phí thuế quan vẫn còn rất mong manh. Ngay 20/2 Trump đã ký sắc lệnh áp đặt mức thuế 10% mới theo một luật chưa từng được sử dụng trước đây gọi là Mục 122, cho phép áp thuế lên tới 15% trong vòng 150 ngày, sau đó Quốc hội phải can thiệp. Mức thuế này sẽ có hiệu lực từ ngày 24/2”, - TS kinh tế Lê Xuân Hòa nói với Sputnik.
Theo Sắc lệnh trên, Thuế quan 10% do ông Trump mới ban hành áp cho tất cả hàng nhập vào Mỹ, nhưng loại trừ với sản phẩm từ Canada, Mexico và một số khoáng sản, phân bón; một số nông sản như cam và thịt bò; dược phẩm; một số mặt hàng điện tử và một số loại xe. Đối với nhiều nhóm hàng được miễn trừ, sắc lệnh quy định khá rộng và không nêu rõ cụ thể những mặt hàng nào sẽ được miễn.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhấn mạnh “không có gì thay đổi” đối với an ninh quốc gia và doanh thu sau khi Tòa án Tối cao ra phán quyết chống lại thuế quan toàn cầu của chính quyền Trump. Còn một quan chức Nhà Trắng khác cho biết các quốc gia đã ký thỏa thuận thương mại với Mỹ, bao gồm Anh, Ấn Độ và Liên minh châu Âu, giờ đây sẽ phải chịu mức thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 thay vì mức thuế đã đàm phán trước đó.
“Nhà Trắng có thể cân nhắc các công cụ khác như Mục 232 và Mục 301, cho phép áp thuế nhập khẩu để xử lý rủi ro an ninh quốc gia và các hành vi thương mại không công bằng. Trump đã từng sử dụng các công cụ này để áp các mức thuế, như năm ngoái áp lên các ngành như thép, nhôm và ô tô. Phán quyết của tòa không ảnh hưởng tới những mức thuế này. Nói chung tình trạng trở nên phức tạp hơn, sẽ như một “mớ bòng bong”, - TS kinh tế Lê Hòa phát biểu với Sputnik.
TS kinh tế Lê Hòa cũng lưu ý rằng, việc Trump ngay lập tức viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 là một nước cờ đã được tính toán kỹ, cho phép áp thuế tới 15% trong 150 ngày mà không cần điều tra. 150 ngày là thời gian đủ để Tổng thống Trump tạo ra một thực tế mới trên bàn đàm phán.
Thuế đối với hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào Mỹ sau phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ
Ngày 20/2 cũng là ngày kết thúc chuyến thăm Hoa Kỳ dự Lễ khai mạc Hội đồng Hòa bình của Tổng bí thư BCH TW ĐCS Việt Nam Tô Lâm. Một số nhà bình luận và phân tích chính trị cho rằng, việc TBT Tô Lâm tham gia cuộc họp Hội đồng Hòa bình trên thực tế là nhằm có thêm cơ hội tiếp xúc với Tổng thống Mỹ để hoàn tất một thỏa thuận thương mại, trao đổi bên lề với chính quyền Trump nhằm giảm thuế quan và hoàn tất thỏa thuận về vấn đề trung chuyển. Minh chính cho điều này là thành phần đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam mà lại đúng dịp Tết Nguyên Đán.
Hiện Mỹ áp mức thuế đối ứng 20% đối với nhiều loại hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam và 40% đối với hàng hóa trung chuyển, có hiệu lực từ ngày 7/8/2025. Bất chấp mức thuế này, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam năm 2025 ở mức cao kỷ lục, qua đó tạo ra thặng dư gần 134 tỷ USD (số liệu của Chính phủ Việt Nam). Trong khi đó, Việt Nam có thâm hụt thương mại gần 115 tỷ USD với Trung Quốc.
“Dựa trên những con số này, phía Mỹ chắc chắn sẽ cho rằng, về thức chất, phần lớn thặng dư thương mại của Việt Nam là hàng hóa trung chuyển từ Trung Quốc. Tính đến thời điểm này, Việt Nam và Hoa Kỳ đã tiến hành 6 vòng đàm phán về Hiệp định Thương mại đối ứng, song hiện chưa có thông báo cụ thể nào về những điểm đạt được”, - TS kinh tế Lê Hòa bình luận với Sputnik.
Hiện, sau khi bãi bỏ "thuế đối ứng" mà Donald Trump công bố vào tháng 4/2025, nếu tính tới 10% thuế bổ sung mà Tổng thống Trump tuyên bố hôm 20/2 thì hàng hóa Việt Nam vẫn sẽ phải chịu mức thuế 20% khi nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ. Với hàng hóa trung chuyển từ Việt Nam thì thay vào 40% chỉ còn 20%.