Việt Nam tăng tốc thương mại toàn cầu, tham vọng 1.000 tỷ USD

Theo số liệu từ Cục Thống kê, trong tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng 29,7%, còn nhập khẩu tăng 49,2%. Có 9 nhóm ngành đạt kim ngạch trên 1 tỉ USD, trong đó lần đầu tiên xuất hiện mặt hàng cà phê và thủy sản.

Đáng chú ý, thương mại song phương giữa Việt Nam và Singapore thiết lập mức kỷ lục ngay trong tháng đầu năm, đạt khoảng 3,5 tỉ USD, tăng 33,9% so với cùng kỳ năm 2025, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 10 của quốc đảo này.

Bức tranh kinh tế đối ngoại đầu năm 2026 được xây dựng trên nền tảng tăng trưởng mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu giai đoạn 2021-2025. Riêng năm 2025, thương mại quốc tế của Việt Nam lập kỷ lục khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu đạt khoảng 930 tỉ USD, gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ.

Đà tăng trưởng mạnh mẽ trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động đã đưa Việt Nam vào nhóm 25 nền kinh tế có tổng trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới. Bộ Công thương dự báo năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu có thể tăng trên 8% so với năm 2025, chính thức vượt mốc 1.000 tỉ USD. Cán cân thương mại được kỳ vọng tiếp tục xuất siêu trên 23 tỉ USD, tăng khoảng 15% so với năm trước.

Trao đổi với Thanh Niên, TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị khu vực II, đánh giá Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để đạt mục tiêu này. Theo ông, nhiều cường quốc, trong đó có Mỹ, đang chuyển dịch dòng vốn lớn vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược. Việt Nam với nền kinh tế mở, đã ký 17 hiệp định thương mại thế hệ mới và có mức độ uy tín cao, trở thành địa chỉ tin cậy. Đây chính là "xa lộ" để VN XK hàng hóa đi khắp thế giới.

Ông Điển cho rằng nông sản Việt Nam đang giữ vị thế đáng kể trên thị trường quốc tế khi đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của nhiều thị trường khó tính. Các sản phẩm rau quả ngày càng được thị trường quốc tế đón nhận rộng rãi. Đồng thời, kinh tế biển tiếp tục tạo thuận lợi cho xuất khẩu khi thủy, hải sản Việt Nam có sức hút lớn.

Đối với thị trường Trung Quốc, Việt Nam hiện xuất khẩu 22 mặt hàng chủ lực và đang chuyển mạnh từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch theo các tiêu chuẩn tương đương GlobalGAP. Việc chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định kiểm dịch thực vật được xem là yếu tố then chốt để khai thác hiệu quả thị trường hơn 1,4 tỉ dân, đóng góp đáng kể vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Nhìn chung, xuất khẩu nông sản được kỳ vọng tăng từ 70 tỉ USD lên 100 tỉ USD, trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng thương mại quốc tế trong thời gian tới. Bên cạnh đó, công nghiệp Việt Nam đang xuất hiện các ngành mới như công nghệ chip, đóng góp thêm cho tăng trưởng. Nông nghiệp công nghệ cao và dầu khí cũng được hưởng lợi từ biến động toàn cầu.

Đặc biệt, sau chuyến công tác gần đây của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Mỹ, các lĩnh vực công nghệ, kinh tế số và kinh tế tầm thấp của Việt Nam được dự báo có thêm tiềm năng tăng trưởng mạnh. Đồng thời, hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược đã được hoàn thiện, với cao tốc Bắc – Nam thông suốt và Cảng hàng không quốc tế Long Thành đi vào khai thác thương mại. Việt Nam không chỉ là điểm trung chuyển mà còn có thể trở thành nút giao thương quan trọng của nhiều thị trường lớn trên thế giới, tạo động lực cho tăng trưởng xuất nhập khẩu.

Bên cạnh tăng trưởng về quy mô, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam cũng có sự chuyển biến rõ rệt về chất. Báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho thấy cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch tích cực, giảm tỷ trọng xuất khẩu thô và tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến.

Năm 2025, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt kim ngạch xuất khẩu 107,75 tỉ USD, chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch xuất khẩu và tăng 48,4% so với năm 2024, tương ứng tăng 35,15 tỉ USD. Nhóm điện thoại và linh kiện đạt 56,71 tỉ USD, tăng 5,2%, tương ứng tăng 2,82 tỉ USD so với năm trước. Tổng kim ngạch xuất khẩu phần cứng và điện tử đạt 178 tỉ USD, tăng 35%, tiếp tục là nguồn thu ngoại tệ chủ lực.

Tổng doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số năm 2025 đạt khoảng 198 tỉ USD, tăng 26% so với năm trước, đóng góp khoảng 1,075 triệu tỉ đồng vào GDP (tương đương 40,9 tỉ USD), tăng 10% so với năm 2024. Những con số này cho thấy xuất khẩu Việt Nam đang chuyển dịch từ các ngành truyền thống sang lĩnh vực công nghệ số, phản ánh quá trình chuyển đổi từ mô hình gia công, lắp ráp sang mô hình dựa trên tri thức và giá trị gia tăng cao.

Dù công nghệ phát triển mạnh, các ngành truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng. Kim ngạch xuất khẩu dệt may năm 2025 đạt khoảng 46 tỉ USD, giúp Việt Nam duy trì vị thế quốc gia xuất khẩu dệt may lớn thứ hai thế giới, đồng thời tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa tăng lên gần 23 tỉ USD.

Sự chuyển đổi của hoạt động xuất nhập khẩu còn thể hiện qua việc Việt Nam duy trì xuất siêu liên tiếp thay cho tình trạng nhập siêu trước đây. Năm 2025 là năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam xuất siêu. Nếu năm 2016 lần đầu đạt xuất siêu 1,6 tỉ USD thì đến năm 2025 con số này đã tăng gần 13 lần, vượt 20 tỉ USD. Kết quả này góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Trong hoạt động nhập khẩu, phần lớn kim ngạch tập trung vào nguyên nhiên vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghệ phục vụ sản xuất. TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, thương hiệu và cạnh tranh, cho rằng xuất nhập khẩu không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng mà còn tạo tác động lan tỏa đối với ổn định kinh tế vĩ mô và năng lực sản xuất dài hạn. Ông dẫn chứng, với quy mô xuất khẩu khoảng 450 tỉ USD, nếu tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa đạt 20% thì đóng góp trực tiếp cho GDP đã gần 90 tỉ USD.

Ông Thành cũng nhấn mạnh khoảng 35 - 40% kim ngạch nhập khẩu là máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư công nghệ và năng lực sản xuất tương lai. Vì vậy, nhập khẩu không phải là "điểm yếu" mà là yếu tố quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông, xuất nhập khẩu Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt mới, đòi hỏi chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, bền vững hơn, đồng thời phát triển các phương thức thương mại mới như thương mại điện tử xuyên biên giới.

Với mục tiêu đạt kim ngạch xuất nhập khẩu 1.000 tỉ USD trong năm 2026, vấn đề đặt ra không chỉ là tăng trưởng về quy mô. TS Võ Trí Thành cho rằng xuất nhập khẩu vẫn là động lực quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Để đạt mục tiêu này, cần triển khai đồng thời hai hướng: mở rộng kim ngạch xuất khẩu thông qua gắn kết thương mại với chính sách đối ngoại và khai thác sâu hơn các thị trường hiện có; đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Trong tháng 1.2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với kim ngạch 38,43 tỉ USD, chiếm 89% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 6,51 tỉ USD, tăng 29,5% so với cùng kỳ. Trong đó, nông sản đạt 3,6 tỉ USD, tăng 41,8%; thủy sản đạt 940 triệu USD, tăng 21,5%; lâm sản đạt 1,72 tỉ USD, tăng 13%.