Việt Nam - Trung Quốc tăng tốc kết nối đường sắt
Trên thực tế, kết nối đường sắt Việt Nam - Trung Quốc đang từng bước được khôi phục và mở rộng. Tuyến tàu khách liên vận quốc tế Hà Nội - Đồng Đăng (Lạng Sơn) - Nam Ninh được khôi phục từ tháng 5/2025 sau 5 năm gián đoạn do dịch Covid-19, đến nay đã phục vụ hơn 25.000 lượt khách, riêng quý I/2026 đạt hơn 4.800 lượt.
Từ Nam Ninh, hành khách có thể tiếp tục di chuyển tới các đô thị lớn như Bắc Kinh, Quảng Châu, Thâm Quyến hoặc nối chuyến sang nước thứ ba thông qua mạng lưới đường sắt cao tốc của Trung Quốc. Đồng thời, ngành đường sắt hai nước đã tổ chức tàu chạy thẳng từ ga Gia Lâm đến Bắc Kinh với tần suất 2 chuyến mỗi tuần.
Trong bối cảnh giao thương và du lịch qua biên giới ngày càng sôi động, đường sắt đang trở thành phương thức vận tải quan trọng. Trung Quốc hiện là thị trường khách lớn nhất của Việt Nam với khoảng 1,4 triệu lượt trong quý I/2026. Ở chiều hàng hóa, các tuyến liên vận quốc tế hoạt động hết công suất, vận chuyển từ các ga nội địa như Kép, Cao Xá qua Đồng Đăng - Bằng Tường, đi sâu vào nội địa Trung Quốc hoặc quá cảnh sang Trung Á, Nga và châu Âu.
Báo Đầu tư dẫn ý kiến của ông Trần Thiện Cảnh, Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam, nhấn mạnh các tuyến đường sắt kết nối quốc tế, đặc biệt với Trung Quốc, được xác định là trục quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập. Theo lãnh đạo Cục, việc đầu tư ba tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; Hà Nội - Lạng Sơn; Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái sẽ tạo kết nối liền mạch giữa hệ thống đường sắt hai nước, đồng thời đặt nền tảng hình thành mạng lưới liên thông giữa ASEAN và Trung Quốc. Đáng chú ý, các tuyến này còn có thể mở rộng kết nối tới châu Âu, thúc đẩy các đoàn tàu liên vận “Việt - Trung - Âu”.
Không chỉ thúc đẩy giao thương, các dự án còn giúp tăng tốc lưu chuyển hành khách, hàng hóa và thông tin, góp phần từng bước hiện thực hóa hệ thống đường sắt khổ tiêu chuẩn trong khu vực. Trong bối cảnh vận tải biển đối mặt với nhiều rủi ro và chi phí gia tăng, đường sắt được xem là phương án thay thế an toàn, ổn định hơn. Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy nhận định đây là tầm nhìn chiến lược dài hạn nhằm đưa đường sắt trở thành phương thức vận tải thay thế, bảo đảm không đứt gãy chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, hạ tầng vẫn là điểm nghẽn lớn nhất. Theo ông Hoàng Gia Khánh, Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, hiện kết nối trực tiếp chỉ thực hiện được qua hai hướng Hà Nội - Đồng Đăng - Bằng Tường hoặc Hà Nội - Lào Cai - Hà Khẩu. Trong đó, chỉ tuyến Đồng Đăng - Bằng Tường có thể chạy thẳng nhờ cùng khổ 1.435 mm, còn lại phải trung chuyển do sự khác biệt về khổ đường.
Vướng mắc này đang dần được tháo gỡ. Cuối tháng 12/2025, dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã khởi công với chiều dài gần 391 km, sử dụng khổ tiêu chuẩn 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế tối đa 160 km/giờ. Đây được kỳ vọng là dự án then chốt tạo động lực mới cho hành lang kinh tế phía bắc và tăng cường kết nối với Trung Quốc.
Trong chuyến thăm Trung Quốc, lãnh đạo hai nước đã chứng kiến ký kết hai văn kiện quan trọng về đường sắt, gồm báo cáo nghiên cứu khả thi tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và bản ghi nhớ hợp tác đào tạo nguồn nhân lực. Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc tiếp nhận báo cáo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo cơ sở để triển khai các hiệp định liên quan và phấn đấu khởi công toàn tuyến vào cuối năm 2026.
Song song, Việt Nam đang thúc đẩy các tuyến Đồng Đăng - Hà Nội và Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng nhằm hình thành mạng lưới kết nối đồng bộ. Khi hoàn thành, các tuyến này sẽ tạo liên kết xuyên suốt giữa hai hệ thống đường sắt, đồng thời mở rộng khả năng kết nối quốc tế.
Lãnh đạo Bộ Xây dựng đánh giá hợp tác đường sắt với Trung Quốc sẽ mở ra không gian phát triển mới, thúc đẩy thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân, đặc biệt là vận tải hàng hóa liên vận sang các thị trường như EU, Nga, Mông Cổ và Trung Á. Đồng thời, Việt Nam có cơ hội tiếp nhận công nghệ, nâng cao năng lực quản lý, vận hành và phát triển ngành công nghiệp đường sắt trong nước.
“Đây là yếu tố nền tảng, tạo tiền đề quan trọng để phát triển ngành công nghiệp đường sắt trong nước, bao gồm lắp ráp, bảo trì thiết bị, từng bước sản xuất linh kiện, thiết bị, tiến tới tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho biết.