Đơn hàng mới ít đi, các nhà sản xuất Việt Nam phải cắt giảm nhân sự

Sáng 4/5, S&P Global công bố báo cáo Chỉ số Nhà Quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam tháng 4/2026, với ba điểm đáng chú ý. Thứ nhất, số lượng đơn đặt hàng mới giảm lần đầu tiên trong vòng tám tháng. Thứ hai, chi phí đầu vào và giá bán đầu ra tăng mạnh nhất kể từ tháng 4/2011. Thứ ba, sản lượng vẫn tiếp tục tăng nhưng tốc độ tăng là chậm nhất trong mười tháng.

Theo S&P Global, trong điều kiện lạm phát lên mức cao nhất 15 năm, đặc biệt khi chi phí nhiên liệu và dầu gia tăng, các nhà sản xuất Việt Nam đã ghi nhận sự sụt giảm về số lượng đơn hàng mới trong tháng 4/2026. Khi đơn hàng mới giảm, doanh nghiệp đồng loạt thu hẹp hoạt động: cắt giảm việc làm, giảm mua hàng và hạ mức tồn kho. Dù sản lượng vẫn tăng, đà tăng trưởng đã chậm lại đáng kể, xuống mức thấp nhất trong mười tháng. Cùng với đó, tâm lý kinh doanh suy giảm và rơi xuống mức thấp nhất kể từ tháng 9/2025. Cụ thể, PMI ngành sản xuất Việt Nam giảm xuống 50,5 điểm trong tháng 4/2026, thấp nhất trong bảy tháng, so với mức 51,2 điểm của tháng 3/2026. Dù vậy, chỉ số vẫn cho thấy các điều kiện kinh doanh tổng thể tiếp tục cải thiện tháng thứ mười liên tiếp, nhưng mức cải thiện chỉ ở mức nhẹ.

Yếu tố giữ PMI duy trì trên ngưỡng tăng trưởng là sản lượng vẫn tiếp tục đi lên. Đây là tháng thứ 12 liên tiếp sản lượng tăng, phản ánh việc triển khai các đơn hàng hiện có và nền nhu cầu cơ bản còn duy trì. Tuy nhiên, tốc độ tăng đã chậm lại, thấp nhất kể từ tháng 6/2025, trong bối cảnh áp lực lạm phát gia tăng, nguồn cung khan hiếm và thị trường biến động do xung đột tại Trung Đông.

Tác động này thậm chí rõ rệt hơn ở đơn hàng xuất khẩu mới, vốn còn chịu áp lực từ chi phí vận tải tăng. Đơn hàng từ nước ngoài đã giảm đáng kể tháng thứ hai liên tiếp.

Báo cáo cũng cho thấy chi phí nhiên liệu, dầu và cước vận tải tăng trong tháng 4/2026 là nguyên nhân chính khiến chi phí đầu vào tăng nhanh nhất trong 15 năm. Hơn một nửa số doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết giá đầu vào đã tăng. Để bù đắp, các doanh nghiệp buộc phải nâng giá bán đầu ra, với tốc độ tăng nhanh nhất kể từ tháng 4/2011.

Trong bối cảnh đơn hàng suy giảm, các nhà sản xuất tiếp tục cắt giảm nhân lực, cả về số lượng lao động lẫn giờ làm việc. Một số doanh nghiệp cũng ghi nhận tình trạng nhân viên nghỉ việc. Đây là tháng thứ hai liên tiếp lực lượng lao động giảm. Đồng thời, lượng công việc tồn đọng cũng giảm lần thứ tư trong năm tháng gần đây, với tốc độ giảm nhanh nhất kể từ tháng 9/2025.

Bước sang đầu quý 2/2026, doanh nghiệp tiếp tục thu hẹp hoạt động mua hàng và giảm tồn kho. Việc giảm mua nguyên liệu chủ yếu do đơn hàng mới đi xuống. Tuy nhiên, một số doanh nghiệp đã chủ động mua trước để hạn chế rủi ro về giá và nguồn cung, khiến mức giảm mua hàng chỉ ở mức nhẹ và thấp hơn tháng 3/2026. Trong khi đó, tồn kho cả nguyên liệu đầu vào và thành phẩm đều giảm nhanh hơn.

Các vấn đề về chi phí, vận chuyển và tình trạng thiếu nguyên vật liệu khiến thời gian giao hàng của nhà cung cấp kéo dài trong tháng 4/2026. Hiệu suất của nhà cung cấp cũng suy giảm mạnh, ghi nhận mức giảm lớn nhất trong khoảng bốn năm rưỡi qua. Những lo ngại liên quan đến xung đột Trung Đông tiếp tục ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý doanh nghiệp. Mức độ lạc quan của các nhà sản xuất giảm xuống đáy của bảy tháng và thấp hơn mức trung bình lịch sử. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn kỳ vọng sản lượng sẽ tăng trong 12 tháng tới, dựa trên triển vọng phục hồi đơn hàng và môi trường thị trường ổn định hơn.

Ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, khi bình luận kết quả khảo sát cho rằng giá cả tăng và gián đoạn nguồn cung do xung đột Trung Đông đang tiếp tục gây sức ép lên tăng trưởng của ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 4/2026, khi chi phí nhiên liệu, dầu và vận tải đồng loạt gia tăng, ảnh hưởng cả phía cầu lẫn phía cung.

Chuyên gia cũng lưu ý rằng dù sản lượng vẫn tăng trong kỳ khảo sát, nhưng đà tăng đã suy yếu rõ rệt. Trong bối cảnh đơn hàng mới rơi vào vùng suy giảm, khả năng cao sản lượng sẽ đi xuống trong những tháng tới, trừ khi áp lực giá và tình trạng nguồn cung sớm được cải thiện.