NATO mới sẽ nhắm vào ai?
© AP Photo / Emrah Gurel
Đăng ký
Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký một thỏa thuận phòng thủ chung. Các chi tiết hiện vẫn được giữ bí mật, nhưng tổ chức này được định vị là một NATO theo mô hình Hồi giáo. Về thực chất của khối liên minh này và ý nghĩa của việc thành lập – trong bài viết của Sputnik.
Hiệp ước Mecca
Tại cuộc gặp ngày 7 tháng 8 tại thành phố linh thiêng đối với mọi tín đồ Hồi giáo, có sự tham dự của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. Họ cùng ký tên vào văn kiện.
Tuy nhiên, nội dung thực sự của nó không được tiết lộ. Các bên chỉ giới hạn trong một tuyên bố chung, hé lộ một phần bí mật: theo các bên ký kết, văn kiện nhằm tăng cường khả năng răn đe tập thể đối với mọi hành động xâm lược và quy định bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào nhằm vào một trong ba quốc gia sẽ được coi là cuộc tấn công vào cả 3 quốc gia.
Những điểm quan trọng
Trên giấy tờ, liên minh của các nhà lãnh đạo thế giới Sunni trông có vẻ ấn tượng: trong khuôn khổ khối có sự liên kết giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia – lần lượt là quân đội mạnh thứ hai được công nhận trong NATO, quốc gia Hồi giáo duy nhất có vũ khí hạt nhân và một trong những nền kinh tế hàng đầu của thế giới Hồi giáo. Trên thực tế, việc so sánh với NATO có thể quá lạc quan.
Một điều rõ ràng: Liên minh Bắc Đại Tây Dương có bề dày lịch sử và dựa trên một cấu trúc quản lý chung về lực lượng vũ trang được phân nhánh rộng rãi, được củng cố bởi kinh nghiệm phong phú và được thử thách nhiều lần trong thực chiến. Hàng năm, khối quân sự này tổ chức các cuộc tập trận quy mô lớn trên lãnh thổ của nhiều nước thành viên. Liệu các bên tham gia Hiệp ước Mecca có kế hoạch xây dựng điều gì tương tự hay không vẫn chưa được biết, vì bản thân thỏa thuận chưa được công bố và các điều kiện hỗ trợ không được tiết lộ.
Máy bay chiến đấu F-15 của Không quân Ả Rập Xê Út
© AP Photo / Alex Brandon
Đồng thời, ngay cả tất cả những lợi thế trên cũng không mang lại cho các thành viên NATO sự đảm bảo, ví dụ, Mỹ sẽ ủng hộ họ trong trường hợp xảy ra xung đột. Và khối liên minh phương Đông này được tạo ra trong bối cảnh đang có "lửa": Iran thường xuyên tấn công lãnh thổ Saudi Arabia, dù phần lớn là nhằm vào các căn cứ của Mỹ. Ngoài ra, gần đây Riyadh vướng vào cuộc trao đổi tấn công với lực lượng Houthi ở Yemen, những người tuyên bố phong tỏa hàng hải vương quốc này từ nửa cuối tháng Bảy.
Cũng cần lưu ý giữa Saudi Arabia và Pakistan đã tồn tại một thỏa thuận tương tự. Văn bản cũng không được công bố. Trong các bình luận, hai bên nhấn mạnh bất kỳ hành động xâm lược nào chống lại một trong hai nước sẽ bị coi là hành động xâm lược chống lại cả hai. Tuy nhiên, điều khoản này không giúp ích gì cho Riyadh trong hoàn cảnh hiện tại. Và hiện tại vẫn chưa có cơ sở thuyết phục nào để cho liên minh mở rộng sẽ hoạt động khác đi.
Điềm báo của sự thay đổi
Cả 3 nước tham gia thỏa thuận đều hợp tác chặt chẽ với Mỹ trong các vấn đề đảm bảo an ninh. Phản ứng công khai của Washington trước thông tin về việc ký kết Hiệp ước Mecca là tích cực nhưng dè dặt.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chính sự xuất hiện của liên minh mới cho thấy ảnh hưởng của Washington trong khu vực đang suy giảm.
"Trong một thập kỷ rưỡi qua, Mỹ ngày càng bị coi là một lực lượng khó có thể dự đoán, ít đáng tin cậy và ít đảm bảo an ninh hơn so với trước đây", chuyên gia về quan hệ quốc tế của Đại học Qatar, Ali Bakir, viết trong bài báo trên Hội đồng về Đối ngoại Trung Đông. "Việc Washington ủng hộ mạnh mẽ và gần như vô điều kiện cho Israel càng làm trầm trọng thêm nhận thức này. Đồng thời, các cường quốc bên ngoài tiềm năng khác, đặc biệt là Trung Quốc, chưa thể hiện mong muốn hay khả năng đảm nhận vai trò toàn diện về an ninh mà Mỹ từng đóng. Kết quả là nhu cầu ngày càng tăng của các bên trong khu vực trong việc xây dựng các cơ chế an ninh đa tầng của riêng họ".
Tổng thống Donald Trump nhiều lần tuyên bố đối với chính quyền của ông, Trung Đông đang trở thành một khu vực thứ yếu. Quan điểm này cũng phản ánh trong Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ. Tuy nhiên, chính tại đây, Nhà Trắng sa lầy vào một cuộc chiến kéo dài mà họ không thể tìm ra lối thoát không chỉ mang tính chiến thắng mà thậm chí là chấp nhận được.
Đồng minh chính của Washington tại Trung Đông – Israel – đón nhận tin tức về thỏa thuận 3 bên với sự lo lắng. Như được nêu trong bài báo của Trung tâm Jerusalem về các vấn đề quốc tế và an ninh, hầu hết các chính trị gia trong nước coi hiệp ước này là một sự kiện chiến lược, có thể dần dần thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực.
"Trong kịch bản như vậy, Israel có thể phải đối mặt với một khối khu vực độc lập, sở hữu tiềm lực quân sự, kinh tế và chiến lược đáng kể, không nhất thiết phụ thuộc vào Hoa Kỳ và không nhất thiết coi ưu thế quân sự của Israel là một tài sản của khu vực", Yoni Ben-Menachem, nghiên cứu viên của trung tâm, cho biết.
Hơn nữa, việc Riyadh xích lại gần Ankara và Islamabad có thể đặt dấu chấm hết cho những nỗ lực của ông Donald Trump nhằm thu hút Saudi Arabia tham gia ký kết Hiệp định Abraham với Israel, vốn có thể là một bước tiến tới bình thường hóa quan hệ giữa hai nước.
Ben-Menachem cũng lưu ý để đáp lại, Israel tăng cường nỗ lực củng cố quan hệ an ninh với Ấn Độ, UAE, cũng như Hy Lạp và Síp.
Về phần mình, Bộ Ngoại giao Iran nhấn mạnh họ không thấy mối đe dọa nào đối với mình từ việc thành lập liên minh mới.
"Vì đây là ba quốc gia – Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia – với những mối quan hệ sâu sắc về tôn giáo, lịch sử và văn minh với chúng tôi, chúng tôi không có lý do gì để lo ngại thỏa thuận này chống lại Iran", người phát ngôn chính thức Bộ Ngoại giao Iran, Ismail Baghai, tuyên bố.
Đồng thời, chính sự xuất hiện của liên minh này phần nào phù hợp với tầm nhìn của Tehran. Cụ thể, khoảng một tuần trước khi Hiệp ước Mecca được ký kết, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif viết trên tạp chí Foreign Affairs rằng các nước Trung Đông không thể trông chờ vào các bên bên ngoài khi xây dựng một hệ thống an ninh trong khu vực, đặc biệt là với ảnh hưởng đặc biệt của Israel đối với Mỹ.
Đồng thời, người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Hội đồng Nghị viện Iran, Ebrahim Azizi, cảnh báo các nước tham gia thỏa thuận về những hành động chống lại Iran.
Văn kiện được ký kết tại Mecca không nên bị đánh giá thấp. Đúng vậy, những kỳ vọng về "NATO Sunni" có vẻ quá lạc quan – cả ba bên tham gia đều có tầm nhìn riêng về an ninh khu vực, và những nỗ lực đưa chúng về một điểm chung sẽ đòi hỏi thời gian và nỗ lực. Tuy nhiên, hiệp ước này chắc chắn có thể được coi là điềm báo cho những thay đổi nghiêm trọng trong kiến trúc an ninh khu vực và toàn cầu.
