"Không ai ngờ điều này lại xảy ra." Mỹ đang chuẩn bị cho một kịch bản cực đoan
20:36 11.09.2026 (Đã cập nhật: 21:23 11.09.2026)
© AP Photo / Matt Rourke
Đăng ký
Washington đang mất kiểm soát thị trường nhiên liệu của chính mình. Giá dầu diesel đã phá vỡ kỷ lục năm 2022 và tiếp tục tăng. Giá các sản phẩm dầu mỏ đang tăng nhanh hơn nhiều so với dầu thô, và lượng dầu trong kho dự trữ chiến lược đang cạn kiệt nhanh chóng.
Nếu không hành động khẩn cấp, đảng Cộng hòa có nguy cơ mất đi sự ủng hộ ngay trước thềm bầu cử. Sputnik đưa tin về diễn biến cuộc chiến chống lại tình trạng thiếu hụt dầu.
Cuộc đua giá cả
Chi phí xăng và dầu diesel tại Mỹ đã gia tăng đáng kể—với mức tăng tương ứng khoảng gần 40% cho xăng và lên tới khoảng 55% đến 60% cho dầu diesel kể từ khi xung đột với Iran bùng phát. Theo các nhà phân tích của Goldman Sachs, trong sáu tháng qua, tốc độ tăng giá các sản phẩm dầu mỏ (như dầu diesel, nhiên liệu bay) đã vượt xa mức tăng khoảng 30% của dầu thô. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng bán lẻ bình quân tại Mỹ đã tăng lên mức 4,28 USD/gallon, trong khi dầu diesel đã đạt mức 5,98 USD, phá vỡ kỷ lục năm 2022 là 5,81 USD.
Sự tăng vọt này đã gây ảnh hưởng rất lớn đến nhiều ngành công nghiệp. Phần lớn các phương tiện thương mại nặng ở Mỹ, bao gồm xe tải đường dài, xe buýt, thiết bị xây dựng và thiết bị nông nghiệp, chủ yếu sử dụng động cơ chạy bằng dầu diesel. Do đó, việc giá dầu diesel tăng cao tạo ra hiệu ứng dây chuyền, làm tăng chi phí vận chuyển, thực phẩm, xây dựng và sản xuất công nghiệp.
Quầy thịt tại một siêu thị ở Omaha, Nebraska
© AP Photo / Nati Harnik
Việc bảo trì nhà máy và vận chuyển sản phẩm ngày càng trở nên đắt đỏ đối với các chủ doanh nghiệp. Một số công ty bắt đầu chuyển chi phí gia tăng này cho người tiêu dùng cuối cùng bằng cách tăng phụ phí nhiên liệu, theo báo cáo của tờ báo Mỹ. UBS, một ngân hàng lớn của Thụy Sĩ, đã gọi giá dầu diesel tăng cao là một rủi ro ngày càng lớn đối với các nhà phát triển. Những vấn đề này cũng đang ảnh hưởng đến người dân bình thường: giá dầu sưởi trên Sàn giao dịch hàng hóa New York (NYMEX) đã tăng mạnh, với các nhịp tăng vượt mức 60% đến 70% so với thời điểm trước khi xung đột và khủng hoảng năng lượng bùng phát. Dầu sưởi được chiết xuất từ phân đoạn trung bình của quá trình chưng cất phân đoạn dầu thô được sử dụng rộng rãi để sưởi ấm không gian trong các tòa nhà hoặc đun nước nóng, đặc biệt phổ biến tại khu vực Đông Bắc Hoa Kỳ trong mùa đông. Đối với người dân New England, dầu sưởi hiện là một khoản chi phí lớn, theo báo cáo của tờ báo Mỹ.
Một nhiệm vụ đầy thách thức
Thị trường sản phẩm dầu mỏ vẫn căng thẳng. Vấn đề này không thể được giải quyết nhanh chóng, ngay cả khi nguồn cung được khôi phục, theo chuyên gia Warren Patterson, Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa tại ING Group, tập đoàn dịch vụ tài chính và ngân hàng lớn nhất Hà Lan.
"Vấn đề không chỉ giới hạn ở việc gián đoạn nguồn cung dầu thô; các nhà máy lọc dầu cũng bị ảnh hưởng. Một số nhà máy lọc dầu ở Trung Đông đã bị hư hại và buộc phải đóng cửa. Việc khôi phục công suất vận tải cần nhiều tháng đến nhiều năm để trở lại bình thường. Thêm vào đó là các vấn đề với việc lọc dầu ở Nga. Kết quả là, nhu cầu đang tăng lên, nhưng công suất dự phòng không đủ, và giá các sản phẩm chưng cất thành phẩm đang tăng nhanh hơn đáng kể so với giá dầu thô," - chuyên gia Dmitry Matyushenkov, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Pháp luật và là thành viên Câu lạc bộ Chuyên gia Digoria, giải thích.
Trong khi đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần. Để duy trì quyền kiểm soát Thượng viện, chính quyền tổng thống cần phải sớm tìm ra giải pháp. Washington không thể dựa vào dự trữ để giải quyết vấn đề này: Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Hoa Kỳ đã giảm xuống còn 285,4 triệu thùng, chạm mức thấp nhất kể từ tháng 11 năm 1982.
Điều này không có nghĩa là Mỹ đang cạn kiệt dầu mỏ. Hoa Kỳ vẫn là một trong những nhà sản xuất lớn nhất thế giới. Cái lõi vấn đề là ở chỗ: biên độ an toàn đang thu hẹp. Dự trữ thương mại và chiến lược càng nhỏ, thị trường càng khó chống chọi với một cú sốc bên ngoài mới. Bất kỳ cuộc tấn công nào vào cơ sở hạ tầng, sự gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz, hoặc việc đóng cửa một nhà máy lọc dầu lớn đều sẽ có tác động lớn hơn đến giá cả, ông Matyushenkov giải thích. Và sự tăng vọt giá nhiên liệu là một vấn đề cực kỳ nhạy cảm đối với ngành công nghiệp ô tô.
"Tình trạng này ảnh hưởng nặng nề nhất đến vận tải hàng hóa, ngành nông nghiệp và lĩnh vực logistics. Đối với các ngành này, dầu diesel không phải là một khoản chi phí mà là huyết mạch – giá dầu tăng cao ngay lập tức tác động đến chi phí vận chuyển, sau đó là giá cả tại các cửa hàng. Ngành bán lẻ thực phẩm đặc biệt dễ bị tổn thương: hàng hóa tươi sống có thời hạn sử dụng rất ngắn nên không thể lưu kho chờ giá nhiên liệu giảm. Do đó, khủng hoảng nhiên liệu dần dần lan tỏa trực tiếp và gián tiếp từ chi phí năng lượng sang toàn bộ giỏ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng," - Tiến sĩ Kinh tế Konstantin Pozdnyakov, Cố vấn Hiệu trưởng Đại học Xã hội Nhà nước Nga (RSSU), nhận định.
Kinh nghiệm từ các cuộc khủng hoảng trước đây cho thấy mức giá khoảng 6 USD/gallon đóng vai trò là ngưỡng tâm lý: vượt quá mức đó, chi phí nhiên liệu sẽ tạo ra cú sốc lớn đối với lạm phát và toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa: nhu cầu tiêu dùng chậm lại kết hợp với lạm phát do chi phí đẩy có thể khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ phải thắt chặt chính sách tiền tệ trở lại. Đồng thời, nhà phân tích nhấn mạnh rằng, chỉ đơn giản là không có công cụ liên bang trực tiếp nào để điều chỉnh giá nhiên liệu bán lẻ tại Mỹ trong thời kỳ khủng hoảng. Chỉ có các đòn bẩy gián tiếp: kích hoạt lại kho dự trữ chiến lược, gây áp lực lên các nhà máy lọc dầu thông qua các biện pháp hành chính để tăng sản lượng, hoặc viện dẫn luật tiểu bang để chống lại việc tăng giá bất hợp lý. Nhưng mỗi lựa chọn đều đi kèm với một chi phí riêng.
Quân bài chủ lực
Donald Trump đang hy vọng cải thiện tình hình bằng cách hướng tới Venezuela. Cuối tháng 8, ông đã chính thức tuyên bố đạt được "thỏa thuận dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử thế giới" với nước này.
Theo ông, thỏa thuận với Caracas "giúp tăng gấp đôi trữ lượng dầu, bổ sung nguồn cung và làm giảm đáng kể giá xăng cho người dân Mỹ trong nhiều năm tới". Theo thỏa thuận này, Mỹ đảm bảo quyền kiểm soát đa số đối với hơn 65 tỷ thùng trữ lượng dầu thô tại Venezuela.
Các chuyên gia đồng ý rằng tuyên bố này rất hiệu quả về mặt chính trị. Venezuela có trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn nhất thế giới, và việc các công ty Mỹ tiếp cận được các nguồn tài nguyên này có thể làm thay đổi cán cân năng lượng của Tây bán cầu. Tuy nhiên, việc khai thác dầu mỏ tại Venezuela là một bài toán cực kỳ nan giải.
“Ngành dầu mỏ Venezuela đối mặt với tình trạng suy thoái nghiêm trọng do nhiều năm chịu lệnh trừng phạt quốc tế, thiếu hụt đầu tư đã làm suy thoái các mỏ dầu, cơ sở hạ tầng và năng lực lọc dầu. Hơn nữa, một phần đáng kể dầu mỏ của Venezuela là dầu nặng và cần công nghệ lọc dầu phù hợp,” chuyên gia Matyushenkov lưu ý. Hiện tại, lượng dầu này chỉ tồn tại trên giấy tờ.
Có lẽ giải pháp nhanh nhất để giảm áp lực lên thị trường Mỹ là ổn định nguồn cung toàn cầu và khôi phục kho dự trữ chiến lược. Khi giao thông qua eo biển Hormuz được bình thường hóa và các nhà máy lọc dầu hoạt động trở lại, giá mỗi thùng dầu có thể bắt đầu giảm. Tuy nhiên, giá dầu tại các trạm xăng vẫn sẽ giảm với độ trễ: trước tiên cần phải xử lý hiệu quả lượng dầu mới nhập về và tối ưu hóa các kho chứa trống.
Và đây chính là sự thật khó chịu nhất đối với chính quyền tổng thống: hiện tại không có cách nào để hạ giá dầu ngay lập tức một cách bền vững. Chuyên gia rút ra kết luận rằng, an ninh năng lượng không chỉ đòi hỏi trữ lượng dầu thô khổng lồ mà còn cần đủ lượng nhiên liệu dự trữ, năng lực lọc dầu và hệ thống hậu cần để vượt qua vài tháng khó khăn do tác động từ bên ngoài.
