Một mùa đông lạnh giá và đắt đỏ: Người tiêu dùng châu Âu sẽ phải trả giá cao
21:04 28.09.2026 (Đã cập nhật: 21:15 28.09.2026)
© AP Photo / Bela Szandelszky
Đăng ký
Bất chấp lượng khí đốt dự trữ đang ở mức thấp nhất trong nhiều năm và sự bất mãn đang lan rộng trong EU, lệnh cấm hoàn toàn nhập khẩu khí đốt từ Nga của Liên minh Châu Âu sẽ chính thức có hiệu lực theo lộ trình vào năm 2027. Sputnik đưa tin về những chuẩn bị cuối cùng và những gì châu Âu sẽ phải hy sinh cho lệnh cấm vận mới này.
Sẵn sàng tuân thủ
Ngoại trưởng Tây Ban Nha José Manuel Albares xác nhận rằng Madrid sẽ tuân thủ các quyết định từ Brussels. Tuy nhiên, theo báo cáo của công ty năng lượng Enagas (Tây Ban Nha), Nga nằm trong top 3 nước cung cấp khí đốt hàng đầu với thị phần đạt 18,3% trong bảy tháng đầu năm. Mỹ chiếm 27,3% và Algeria chiếm 34,8%.
Ngoại trưởng Tây Ban Nha José Manuel Albarez
© AP Photo / Pool Photo/Maxim Shemetov
Bộ trưởng giải thích rằng, điều này là do các hợp đồng dài hạn được ký kết nhiều năm trước.
"Những vấn đề như vậy không được quyết định vào phút chót - chúng ta đang nói về nhiều thập kỷ hợp tác," ông thừa nhận, tuy nhiên vẫn đảm bảo rằng Madrid sẽ không vi phạm lệnh cấm vận.
Ông nhấn mạnh: "Trên thực tế, các biện pháp trừng phạt này không thể được áp đặt nếu không có sự đồng ý của Tây Ban Nha."
Hungary cũng xác nhận điều này. Bộ trưởng Kinh tế và Năng lượng Hungary István Kapitány khẳng định nước này có đủ lượng dự trữ khí đốt cho mùa đông sắp tới, không gặp vấn đề về nguồn cung và việc tiếp tục sử dụng khí đốt Nga từ trước đến nay chủ yếu là do các điều khoản kinh tế có lợi chứ không phải do thiếu lựa chọn thay thế.
Áp lực từ Ủy ban châu Âu là điều hiển nhiên, theo Tamara Safonova, Phó Giáo sư tại Viện Kinh tế, Toán học và Công nghệ thông tin Nga.
Theo lộ trình Hội đồng Liên minh châu Âu cấm nhập khẩu khí đốt và LNG từ Nga: các hợp đồng ngắn hạn bị cấm từ ngày 25/4/2026, các hợp đồng dài hạn bị cấm từ ngày 1/1/2027. Đối với khí đốt vận chuyển qua đường ống: các hợp đồng ngắn hạn bị cấm từ ngày 17/6/2026, và các hợp đồng dài hạn bị cấm từ ngày 30/9/2027.
Không còn lựa chọn nào
Kế hoạch này được công bố vào tháng 5 năm 2025. Vào thời điểm đó, các quan chức EU đã gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Hungary và Slovakia, hai nước này đã yêu cầu bồi thường thiệt hại. Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen đã trả lời: những lựa chọn như vậy không được xem xét.
Về mặt pháp lý, hầu như không thể làm gì được, theo nhận định của Tiến sĩ Konstantin Pozdnyakov, Cố vấn Hiệu trưởng Đại học Xã hội Nhà nước Nga (RGSU). Các lệnh trừng phạt thông thường của EU đòi hỏi sự đồng thuận tuyệt đối của tất cả các quốc gia thành viên, nhưng các hạn chế về khí đốt đã được triển khai thông qua các cơ chế điều tiết thị trường nội khối, nơi chỉ cần đa số đủ điều kiện (qualified majority). Hungary và Slovakia phản đối việc này, cáo buộc Brussels lách luật. Bratislava đã đệ đơn kiện EU lên Tòa án Công lý Châu Âu. Lý do của vụ kiện bắt nguồn từ việc EU thông qua lệnh cấm hoàn toàn khí đốt và dầu mỏ của Nga, và quyết định này đẩy Slovakia vào tình thế tiến thoái lưỡng nan về mặt tài chính và ngân sách do xung đột trực tiếp với hợp đồng năng lượng dài hạn của họ kéo dài đến năm 2034. Nhưng ngay cả khi thắng kiện cũng không thể dỡ bỏ lệnh cấm vận; chỉ có một số chi tiết có thể sẽ được xem xét lại.
Budapest vẫn hy vọng vào hỗ trợ và bồi thường.
Thủ tướng Hungary Péter Magyar cho biết: "Tôi muốn thấy các đề xuất cụ thể, có thể định lượng được trong ngân sách 7 năm của EU bao gồm các khoản bồi thường và hỗ trợ doanh nghiệp Trung Âu chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng thay thế, loại bỏ khí đốt và dầu mỏ Nga."
Thủ tướng Slovakia Robert Fico cảnh báo rằng việc từ chối khí đốt của Nga sẽ dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng tại EU, giá cả thậm chí còn cao hơn và sự phụ thuộc vào các nước thứ ba. Ông chỉ ra rằng, các lệnh trừng phạt Nga từ phương Tây phản tác dụng và chỉ mang lại lợi ích cho Hoa Kỳ cùng các quốc gia ngoài châu Âu.
Trên thực tế, EU có các cơ chế bồi thường, nhưng chúng đang bị đình trệ, chuyên gia Pozdnyakov giải thích. Ví dụ, chương trình REPowerEU của EU được kích hoạt vào năm 2022 nhằm chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của Nga phân bổ nguồn ngân sách khổng lồ lên tới gần 300 tỷ euro, nhưng con số này vẫn chưa đủ để giải quyết triệt để các thách thức hạ tầng cốt lõi. Theo nhà điều hành khí đốt quốc gia Slovakia (SPP - Slovenský plynárenský priemysel) chi phí bổ sung liên quan đến việc thay đổi nguồn cung hoặc ngừng quá cảnh khí đốt Nga ước tính sẽ lên tới hàng trăm triệu euro mỗi năm. Tình hình đáng báo động với các cơ sở lưu trữ cũng không nên bị bỏ qua: tỷ lệ lấp đầy các cơ sở lưu trữ khí đốt ngầm tại Liên minh châu Âu thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, có nghĩa là mùa đông có thể mang đến những bất ngờ về giá cả và cung cấp cho các chính phủ bất đồng với các lệnh cấm vận những lý lẽ mới để trì hoãn, chuyên gia nhận định.
Trong khi đó, Serbia, quốc gia chưa gia nhập EU, kỳ vọng thỏa thuận khí đốt với Nga sẽ được gia hạn, Tổng thống Aleksandr Vučić tuyên bố.
Rắc rối pháp lý
Ngoài tổn thất về giá cả, người châu Âu cũng sẽ phải gánh chịu chi phí pháp lý. Trách nhiệm pháp lý khi vi phạm thỏa thuận hoặc hợp đồng thương mại phụ thuộc vào chủ thể ký kết, mà đó là các công ty nhập khẩu chứ không phải các quốc gia.
Điều khoản "mua hoặc trả tiền" (take-or-pay) trong hợp đồng khí đốt dài hạn bắt buộc người mua phải thanh toán cho một khối lượng khí tối thiểu đã thỏa thuận, ngay cả khi họ không nhận đủ lượng khí đó, - chuyên gia Anton Imennov, đối tác cấp cao của Pen & Paper, giải thích.
"Ngay cả trong các cuộc thảo luận về lệnh cấm năm 2025, công ty năng lượng Naturgy của Tây Ban Nha đã cảnh báo Ủy ban châu Âu về các khoản phạt và tổn thất lớn đối với các nhà nhập khẩu. Ở đây nói về hàng tỷ euro," ông Imennov lưu ý.
Việc không tuân thủ các quy định toàn châu Âu cũng là điều không thể.
"Khi các quốc gia thành viên không tuân thủ quy định chung của EU, Ủy ban Châu Âu có thẩm quyền tiến hành điều tra, khởi kiện vi phạm và áp dụng các biện pháp xử phạt nghiêm khắc. Ngoại lệ chỉ được cho phép trong những trường hợp đặc biệt được pháp luật quy định", chuyên gia Alexander Matveyev, Trưởng bộ phận thực hành quốc tế tại công ty luật ANP Zenit, cho biết thêm.
Tuy nhiên, các quy định mới của EU thu hẹp đáng kể con đường pháp lý để Nga khiếu nại khiến việc đòi bồi thường trở nên vô cùng phức tạp và khó khăn tại các tòa án châu Âu, chuyên gia giải thích.
"Điều 11 của Quy chế (EU) số 833/2014 quy định nguyên tắc "không đáp ứng các yêu cầu đòi bồi thường" nếu các yêu cầu đó bị ảnh hưởng bởi các biện pháp trừng phạt của EU đối với Nga. Quy định (EU) 2026/261 (nhằm thực hiện lộ trình loại bỏ dần việc nhập khẩu khí đốt tự nhiên và khí hóa lỏng từ Nga) không có điều khoản như vậy, nhưng có thể giả định rằng các sửa đổi tương tự sẽ được thực hiện đối với quy định này", - ông Imennov nói.
Nhà máy tái khí hóa Enagss, nhà máy LNG lớn nhất châu Âu
© AP Photo / Emilio Morenatti
Đối với ngành xuất khẩu của Nga, việc mất hoàn toàn thị trường EU không gây ra tác động đáng kể, đặc biệt là khi xét đến những thách thức về hậu cần ở Trung Đông. Do đó, lệnh cấm vận của Ủy ban châu Âu sẽ không làm giảm doanh thu dầu khí của Matxcơva, nhưng người tiêu dùng châu Âu sẽ phải trả giá cao cho quyết định chính trị đầy tham vọng này.
