65 năm thảm họa Dioxin ở Việt Nam: Nỗi đau nhiều thế hệ và cuộc chiến chưa hồi kết
14:50 21.10.2026 (Đã cập nhật: 15:11 21.10.2026)
© Ảnh : U.S. Air Force
Đăng ký
65 năm sau thảm họa da cam, nhiều gia đình Việt Nam vẫn gánh chịu những hậu quả nặng nề, từ nỗi đau của các nạn nhân đến gánh nặng chăm sóc và ô nhiễm dioxin. Trong khi đó, hành trình khắc phục hậu quả và tìm kiếm công lý vẫn còn nhiều thách thức.
Nỗi đau còn lại qua nhiều thế hệ
Năm 1961 đánh dấu thời điểm bắt đầu chiến dịch phun rải chất diệt cỏ quy mô lớn của quân đội Mỹ tại Việt Nam. Trong những năm chiến tranh, các loại hóa chất được sử dụng đã gây ra những hậu quả lâu dài đối với con người và môi trường, trong đó có chất độc da cam chứa tạp chất dioxin.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
© Sputnik
Dioxin, đặc biệt là hợp chất TCDD, có độc tính cao và bền vững trong môi trường. Chất này có thể tích tụ trong chuỗi thức ăn và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người.
Tại các vùng quê Việt Nam ngày nay, không khó để gặp những căn nhà đóng kín cửa, nơi những người cha, người mẹ đã ở tuổi "thất thập cổ lai hy" nhưng vẫn phải oằn mình chăm sóc những đứa con, đứa cháu vĩnh viễn không thể trưởng thành.
Chị Vương Thị Quyên, nạn nhân chất độc da cam thế hệ thứ hai, chia sẻ với Sputnik về những tổn thương mà chị phải trải qua từ khi còn nhỏ.
Tọa đàm "65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam"
© Sputnik / Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA)
“Lên 9 tuổi, những biến dạng cơ thể, căn bệnh u gù và cong vẹo cột sống bẩm sinh bắt đầu hành hạ tôi. Từ một đứa trẻ bình thường, tôi bị giam cầm trong chính cơ thể đau đớn của mình với kết luận nghiệt ngã: di chứng chất độc da cam từ người cha kính yêu”, chị Quyên kể.
Theo chị, hậu quả của thảm họa không chỉ nằm ở những tổn thương thể chất mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần, điều kiện kinh tế và tương lai của các gia đình. Nỗi lo về sức khỏe của con cái, khả năng chăm sóc người thân và nguy cơ tiếp tục gặp khó khăn trong cuộc sống là những vấn đề đeo đẳng nhiều gia đình nạn nhân.
Câu chuyện của chị Quyên phản ánh một khía cạnh của hậu quả chiến tranh. Đó là những khó khăn không kết thúc cùng thời điểm tiếng súng ngừng vang, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống của những người sinh ra sau chiến tranh.
Gánh nặng chăm sóc và bài toán an sinh
Theo các ước tính được công bố tại Việt Nam, khoảng 4,8 triệu người đã phơi nhiễm chất độc hóa học trong chiến tranh, trong đó khoảng 3 triệu người là nạn nhân dioxin. Đây là những con số ước tính được sử dụng trong các tài liệu và phát biểu chính thức, không đồng nghĩa với việc toàn bộ các trường hợp đã được xác minh độc lập.
Đằng sau những con số đó là gánh nặng chăm sóc kéo dài đối với nhiều gia đình. Khi người thân cần hỗ trợ thường xuyên trong sinh hoạt, các thành viên khác phải dành thời gian, công sức và nguồn lực tài chính để chăm sóc. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng đảm bảo cuộc sống lâu dài của cả gia đình.
Tọa đàm "65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam"
© Sputnik / Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA)
Trao đổi với Sputnik bên lề tọa đàm “65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam” vào sáng 21/10 tại Hà Nội, Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (VAVA) nhấn mạnh những khó khăn mà các nạn nhân đang phải đối mặt.
“Có thể nói, nạn nhân da cam là những người nghèo nhất trong những người nghèo và đau khổ nhất trong những người đau khổ”, vị Chủ tịch VAVA chia sẻ.
Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (VAVA) cùng chị Vương Thị Quyên, nạn nhân chất độc da cam
© Sputnik / Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA)
Ông Chính cũng kêu gọi Hoa Kỳ thể hiện trách nhiệm đối với hậu quả của việc sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh bằng những hoạt động hỗ trợ thiết thực.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục kêu gọi sự hỗ trợ và vận động quốc tế nhằm thúc đẩy sự quan tâm, chăm sóc đối với các nạn nhân. Đặc biệt, Hoa Kỳ cần có trách nhiệm đối với thảm họa do mình gây ra, đồng thời triển khai những hoạt động hỗ trợ thiết thực”, ông nói.
Để đáp ứng nhu cầu lâu dài, cần có sự tham gia bền bỉ hơn của xã hội và cộng đồng quốc tế.
Vấn đề đặt ra không chỉ là hỗ trợ trước mắt, mà còn là xây dựng những điều kiện để các gia đình nạn nhân duy trì cuộc sống ổn định, tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp và giảm bớt gánh nặng kinh tế kéo dài.
Khắc phục ô nhiễm dioxin: Nhiệm vụ dài hạn
Theo ước tính của Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET), khoảng 4,8 triệu người Việt Nam đã bị phơi nhiễm chất độc hóa học, trong đó khoảng 3 triệu người là nạn nhân dioxin.
Hậu quả không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến những người từng sống, chiến đấu tại các vùng bị phun rải mà còn di truyền qua nhiều thế hệ. Thống kê chưa đầy đủ đến năm 2024 cho thấy, Việt Nam có hơn 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ ba và hơn 6.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ tư.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
© Sputnik
Không chỉ tàn phá con người, Dioxin còn biến nhiều vùng đất màu mỡ của Việt Nam thành những "vùng đất chết". Dù chiến tranh đã kết thúc nửa thế kỷ, nồng độ Dioxin tồn đọng tại các "điểm nóng", vốn là các căn cứ quân sự cũ như sân bay Biên Hòa, Phù Cát, Đà Nẵng, từng cao gấp hàng trăm lần ngưỡng an toàn quốc tế.
Để làm sạch những "vết sẹo" môi trường này, Chính phủ Việt Nam cùng NACCET đã phải huy động những công nghệ xử lý đất nhiễm độc phức tạp và tốn kém nhất.
Hàng triệu mét khối đất đã và đang được đào xúc, cách ly và xử lý bằng công nghệ giải hấp nhiệt. Hàng trăm triệu USD từ ngân sách nhà nước và nguồn viện trợ quốc tế đã được đổ vào các dự án tẩy độc.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
© Sputnik
Công tác bóc tách, làm sạch đất đai phải diễn ra vô cùng cẩn trọng để tránh dioxin tiếp tục phát tán vào nguồn nước ngầm và chuỗi thức ăn của người dân xung quanh.
Đây là một gánh nặng tài chính và kỹ thuật khổng lồ mà Việt Nam vẫn đang tiếp tục tự nỗ lực gánh vác và xử lý cho đến tận ngày nay.
Hành trình đòi công lý và khoảng trống trách nhiệm
Một trong những khía cạnh bất công cay đắng nhất của thảm họa Dioxin chính là khoảng trống trách nhiệm pháp lý từ phía các công ty hóa chất Hoa Kỳ, những đơn vị đã sản xuất và thu lợi nhuận khổng lồ từ việc cung cấp chất độc da cam cho quân đội Hoa Kỳ trong chiến tranh.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
© Sputnik
“Yêu cầu các doanh nghiệp hóa chất Mỹ, từng tham gia sản xuất dioxin, phải bồi thường trực tiếp cho nạn nhân chất độc da cam như: chi phí điều trị chăm sóc sức khỏe, trợ cấp đời sống cho các thế hệ thứ 2, 3, 4,... Cần tôn trọng các phán quyết của tòa án. Đặc biệt, không lảng tránh trách nhiệm”, nạn nhân Dioxin Vương Thị Quyên cho rằng, các doanh nghiệp hóa chất Hoa Kỳ từng tham gia sản xuất và cung cấp chất độc da cam cần chịu trách nhiệm đối với những hậu quả liên quan đến sản phẩm của mình.
Tại tọa đàm, Đại sứ Bùi Thế Giang, nguyên Phó Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc, cũng kêu gọi Chính phủ, Quốc hội, doanh nghiệp và người dân Hoa Kỳ, đặc biệt là các công ty hóa chất từng tham gia sản xuất chất độc sử dụng trong chiến tranh, thể hiện trách nhiệm xã hội thông qua việc chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ nạn nhân và khắc phục ô nhiễm.
Lời cảnh tỉnh cho toàn nhân loại
65 năm nhìn lại, thảm họa Dioxin tại Việt Nam không chỉ là trang sử đau thương của riêng một dân tộc, mà là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc nhất cho toàn nhân loại về hậu quả tàn khốc của chiến tranh hóa học.
Việt Nam đã và đang hồi sinh mạnh mẽ từ tro tàn chiến tranh.
Nhưng chừng nào những đứa trẻ mang dị dạng vẫn tiếp tục cất tiếng khóc chào đời, chừng nào những mét vuông đất nhiễm dioxin chưa được làm sạch hoàn toàn, thì "vết thương da cam" vẫn còn mưng mủ.
Những trận chiến pháp lý đối đầu với các “gã khổng lồ” hóa chất Hoa Kỳ vẫn đang được Việt Nam theo đuổi đến cùng.
Không chỉ để đòi lại sự bình đẳng trước pháp luật. Mà còn vì tiếng khóc nghẹn của những gia đình trôi qua 3-4 thế hệ. Họ vẫn chưa một ngày được bế trên tay đứa con trọn vẹn hình hài.
