Theo các chuyên gia, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “làm thuê” sang làm chủ chuỗi cung ứng, chủ động nắm giữ công nghệ, tiêu chuẩn và khâu tạo giá trị gia tăng. Sự chuyển dịch này giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Kim ngạch xuất nhập khẩu hiện tương đương gần 200% GDP
Sau bốn thập kỷ đổi mới và hội nhập, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là đội ngũ nhà cung ứng nội địa, đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng.
Từ vị thế quen thuộc là những “mắt xích” gia công giá rẻ trong chuỗi sản xuất toàn cầu, nhiều doanh nghiệp Việt đã và đang từng bước tái định vị, hướng tới vai trò đối tác chiến lược với năng lực công nghệ, quản trị và định hướng phát triển bền vững ngày càng rõ nét.
Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng Việt Nam có thể tự hào về quy mô thương mại lớn, khi kim ngạch xuất nhập khẩu hiện tương đương gần 200% GDP.
Tuy nhiên, theo tạp chí điện tử Thương hiệu và Công luận dẫn ý kiến của vị chuyên gia, đằng sau những con số ấn tượng đó vẫn tồn tại một thực tế cần được nhìn nhận thẳng thắn rằng động lực tăng trưởng chủ yếu vẫn đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), trong khi sự tham gia của doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các nhà cung ứng nội địa, còn hạn chế và thiếu chiều sâu.
Theo Chủ tịch VCCI, nếu không nâng cao năng lực nội tại, việc doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sẽ khó đạt được tính bền vững. Khi chỉ dừng lại ở khâu gia công hoặc cung ứng đơn lẻ, doanh nghiệp trong nước dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường, đồng thời gặp khó khăn trong việc gia tăng giá trị cũng như nâng cao vị thế trong mạng lưới sản xuất quốc tế.
Doanh nghiệp Việt chuyển từ “làm thuê” sang làm chủ chuỗi cung ứng
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, nhấn mạnh vai trò then chốt của việc triển khai hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng.
Trong đó, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 57 về đột phá khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo được xem là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Việt chuyển từ tư duy “làm thuê” sang tư duy làm chủ chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ dưới tác động của các yếu tố địa chính trị, công nghệ và biến động kinh tế, vai trò của nhà cung ứng ngày càng được nhìn nhận như một “lá chắn” giúp nền kinh tế nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Dẫn ví dụ từ hệ sinh thái sản xuất của Apple với hàng nghìn nhà cung ứng tại gần 30 quốc gia, ông Nguyễn Đức Hiển cho rằng việc ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các mạng lưới này là minh chứng rõ ràng cho vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ sản xuất toàn cầu.
Tuy nhiên, để thực sự trở thành đối tác chiến lược, các nhà cung ứng Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp sản phẩm vật chất. Yêu cầu đặt ra là doanh nghiệp cần tích hợp được năng lực thiết kế, giải pháp kỹ thuật, quản trị chất lượng, thậm chí tham gia vào các khâu nghiên cứu – phát triển và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Đây được xem là sự chuyển dịch căn bản từ vai trò “mắt xích sản xuất” sang vai trò đối tác đồng hành trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Ở góc độ chính sách, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết các cơ quan chức năng đang hoàn thiện những đề xuất quan trọng để trình Bộ Chính trị và Trung ương, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng mô hình tăng trưởng mới.
Trọng tâm của quá trình này là thể chế hóa các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, giúp họ sớm nắm bắt định hướng phát triển, chủ động tái cấu trúc và nâng cấp năng lực cạnh tranh.
Đáng chú ý, cách tiếp cận chính sách cũng đang có sự chuyển biến rõ rệt. Thay vì Nhà nước can thiệp sâu vào các hoạt động cụ thể, các bộ, ngành sẽ tập trung xây dựng khuôn khổ pháp lý và tạo lập môi trường thuận lợi. Việc triển khai, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh sẽ do doanh nghiệp, các hiệp hội ngành nghề và cơ sở đào tạo đóng vai trò trung tâm.
Song song với đó, chương trình “Go Global” do Bộ Công Thương xây dựng được kỳ vọng trở thành bệ phóng, hỗ trợ doanh nghiệp Việt từng bước tiếp cận và mở rộng hoạt động tại thị trường quốc tế. Các công cụ chiến lược ở tầm quốc gia như quỹ dự trữ và cơ chế hỗ trợ chuỗi cung ứng cũng sẽ được huy động nhằm bảo đảm an ninh kinh tế, theo những mô hình mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng.
Trong khuôn khổ chương trình bình chọn năm 2025, năm lĩnh vực trọng tâm được lựa chọn gồm chế biến – chế tạo, điện tử, dệt may, da giày và công nghiệp thực phẩm. Điểm chung của các doanh nghiệp được vinh danh là sự đầu tư bài bản vào tiêu chuẩn ESG, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững, những yếu tố được xem là “tấm hộ chiếu” không thể thiếu để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Lãnh đạo VCCI khẳng định, thông qua các chương trình này, mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh doanh nghiệp, mà hướng tới xây dựng một lực lượng nhà cung ứng nội địa đủ mạnh và đủ chiều sâu.
Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Việt tham gia ngày càng sâu và bền vững hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó đóng góp thiết thực cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và khát vọng hùng cường của đất nước trong kỷ nguyên mới.