Đến sáng 3/2, theo Chi cục Hải quan TP HCM, hàng nghìn container vẫn đang tồn đọng, riêng tại cảng Cát Lái có hơn 1.200 container chưa được giải phóng. Phần lớn doanh nghiệp chưa thể mở tờ khai hải quan do chưa hoàn tất thủ tục đăng ký kiểm tra chuyên ngành, cũng như các thông báo cấp phép liên quan đến kiểm dịch và an toàn thực phẩm.
Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong số các container bị ách tắc tại cửa khẩu có nhiều lô hàng là sản phẩm động vật, thủy sản nhập khẩu dùng làm thực phẩm, thuộc diện phải kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm. Để tháo gỡ khó khăn, cơ quan hải quan đã đề nghị Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) sớm có hướng dẫn kiểm tra nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp và giải tỏa ùn tắc tại cửa khẩu.
Trước thực trạng này, tại công điện ban hành đêm 3/2, Phạm Minh Chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ, khẩn trương hướng dẫn việc kiểm tra thực phẩm và hàng hóa xuất nhập khẩu đang bị ảnh hưởng bởi việc thực thi Nghị định 46. Đồng thời, các đơn vị liên quan phải đôn đốc chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, nhân lực và trang thiết bị để bảo đảm thông quan kịp thời, thông suốt.
“Trường hợp hồ sơ đầy đủ theo cam kết, phải cho thông quan ngay, việc lấy mẫu được thực hiện song song hoặc hậu kiểm tại kho doanh nghiệp”, công điện nêu rõ.
Sau chỉ đạo của Chính phủ, sáng 4/2, cơ quan chức năng cũng yêu cầu các chi cục hải quan bố trí cán bộ trực 24/7 để xử lý nhanh, ưu tiên thông quan ngay đối với hàng thực phẩm nhập khẩu đã đủ hồ sơ kiểm định.
Trong những ngày qua, các bộ, ngành đã có những động thái nhằm tháo gỡ khó khăn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành hướng dẫn liên quan đến công tác kiểm dịch đối với nông sản nhập khẩu, đồng thời đề xuất phân cấp việc kiểm tra an toàn thực phẩm về địa phương và đẩy mạnh áp dụng hậu kiểm, qua đó giảm tình trạng ùn ứ hàng thực phẩm, nông sản nhập khẩu.
Ngày 2/2, Bộ Công Thương thành lập tổ công tác và mở kênh tiếp nhận phản ánh từ doanh nghiệp, đồng thời đề nghị các địa phương bố trí nguồn lực, phân cấp và giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu cho các cơ quan quản lý phù hợp. Bộ này cũng ban hành danh sách các cơ sở kiểm nghiệm đối với hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của ngành Công Thương.
Ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), cho biết một số cửa khẩu trước đó bị ách tắc do chưa kịp thích ứng với quy trình mới. Các cơ quan chức năng đã cho phép áp dụng linh hoạt hình thức kiểm tra giảm đối với những lô hàng đủ điều kiện, đồng thời tăng cường phối hợp giữa hải quan và cơ quan kiểm tra tại địa phương. Các địa phương cũng đã chỉ định cơ sở kiểm nghiệm, hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục kiểm tra, kiểm nghiệm.
Trước đó, theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều lô hàng phải bổ sung khâu kiểm tra thực trạng và lấy mẫu kiểm nghiệm, khiến thời gian chờ kết quả kéo dài từ 5 đến 7 ngày. Trong khi đó, hạn chế về kho bãi và điều kiện bảo quản tại cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu đường bộ, làm gia tăng nguy cơ hư hỏng hàng hóa và chi phí phát sinh cho doanh nghiệp.
Bộ này cũng chỉ ra rằng các quy định hiện hành chưa làm rõ các chỉ tiêu kiểm nghiệm và tiêu chuẩn áp dụng đối với nông sản tươi, khiến cả cơ quan kiểm tra lẫn doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình thực hiện.
Một vướng mắc khác được nêu là quy định về hồ sơ đăng ký kiểm tra an toàn thực phẩm đối với nông sản tươi sống và các mặt hàng không thuộc diện phải công bố hợp quy, nhưng vẫn phải kèm theo bản tiêu chuẩn sản phẩm. Đây là yêu cầu mới, song chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu và nội dung, gây lúng túng cho doanh nghiệp và cơ quan thẩm định hồ sơ. Ngoài ra, quy định hiện hành chưa cho phép doanh nghiệp đưa hàng về kho riêng trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm, làm gia tăng nguy cơ thiệt hại về kinh tế.
Các hiệp hội và ngành hàng nhận định điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở giai đoạn chuyển tiếp do thiếu hướng dẫn thống nhất. Họ kiến nghị cơ quan quản lý đơn giản hóa hoặc miễn yêu cầu công bố hợp quy đối với những nguyên liệu không thay đổi về bản chất, công nhận kết quả chứng nhận và kiểm nghiệm của các tổ chức nước ngoài uy tín, đồng thời làm rõ cơ chế chuyển tiếp đối với các hồ sơ đã được phê duyệt trước đó.