Chuyên gia: Hành lang giao thông Phnom Penh - TP.HCM đang định hình lại bản đồ kinh tế Đông Nam Á

Nếu chính phủ Việt Nam phê duyệt dự án này, Đông Nam Á sẽ có thêm một trung tâm logistics mạnh mẽ mới. Giáo sư Tiến sĩ Kashif Hasan Khan, Trưởng khoa Sau đại học và Trưởng bộ môn Kinh tế tại Đại học Quốc tế Paragon ở Phnom Penh, nhận xét về việc tuyến giao thông này có thể mở ra các hành lang thương mại mới và tăng cường logistics khu vực.

Cơ sở sản xuất của Campuchia, đặc biệt là các ngành may mặc, chế biến nông sản và lắp ráp nhẹ, vẫn rất nhạy cảm với thời gian giao hàng và độ tin cậy của chuỗi cung ứng. Hành lang giao thông cao tốc nối trực tiếp Phnom Penh với hệ sinh thái công nghiệp và cơ sở hạ tầng cảng biển nước sâu của Việt Nam sẽ giảm thiểu rủi ro tồn kho, tăng khả năng dự đoán và cải thiện năng lực cạnh tranh về giá. Theo thời gian, điều này có thể thay đổi địa lý sản xuất. Thay vì hoạt động như hai nền kinh tế giao thoa nhưng tách biệt về cấu trúc, Campuchia và miền Nam Việt Nam có thể bắt đầu hoạt động như một không gian sản xuất tích hợp một phần.

Tuyến cao tốc mang lại lợi ích rõ rệt trong việc giảm thời gian di chuyển, khấu hao xe, tiết kiệm chi phí bảo dưỡng và nhiên liệu, giảm sự không chắc chắn liên quan đến tắc nghẽn giao thông. Trong kinh tế chuỗi cung ứng, khả năng dự đoán thường có giá trị hơn tốc độ. Đường cao tốc tăng độ tin cậy, điều này rất quan trọng đối với hàng xuất khẩu nhạy cảm về thời gian và hệ thống sản xuất đúng thời điểm. Hành lang giao thông này cũng tích hợp với các đường cao tốc ASEAN, kết nối Đông Nam Á lục địa từ Myanmar và Thái Lan qua Campuchia đến Việt Nam. Điều này biến trục giao thông Phnom Penh - Thành phố Hồ Chí Minh từ các quốc lộ hai chiều truyền thống thành một phần của hệ thống logistics lục địa rộng lớn hơn. Các lợi ích của kết nối cao tốc sẽ được nhân lên khi tích hợp vào các mạng lưới lớn hơn. Hành lang vận tải hiệu suất cao thường thu hút các hệ sinh thái logistics: trung tâm phân phối, kho ngoại quan, kho lạnh và các trung tâm vận tải đa phương thức. Nếu việc hiện đại hóa hải quan tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển cơ sở hạ tầng, hành lang này có thể trở thành một kênh vận chuyển hàng hóa hiệu quả cao phục vụ các trung tâm vận tải biển của Việt Nam.

Campuchia có thể mở rộng các ngành sản xuất thâm dụng lao động và dịch vụ logistics, trong khi Việt Nam có thể củng cố các chức năng sản xuất giá trị cao và logistics xuất khẩu. Theo thời gian, các chuỗi cung ứng xuyên biên giới có thể hình thành, làm mờ ranh giới sản xuất quốc gia. Tuy nhiên, sự hội nhập hiếm khi đối xứng. Nền tảng công nghiệp và năng lực cảng biển mạnh mẽ hơn của Việt Nam có thể giúp nước này nắm bắt được thị phần giá trị gia tăng lớn hơn nếu Campuchia không hiện đại hóa năng lực công nghiệp trong nước. Do đó, trong trường hợp này, sự hội nhập không mang tính ý thức hệ, mà mang tính vận hành và có điều kiện. Mức độ hội nhập sẽ phụ thuộc vào sự phối hợp chính sách sau khi xây dựng cơ sở hạ tầng và tăng cường năng lực trong nước.

Đối với Việt Nam, hành lang giao thông này mở rộng vùng kinh tế về phía Tây và củng cố vị thế của Thành phố Hồ Chí Minh như một trung tâm logistics ở Đông Nam Á lục địa. Đối với Campuchia, dự án này giúp giảm thiểu những hạn chế về địa lý và giảm sự phụ thuộc về cấu trúc vào bất kỳ kênh thương mại đơn lẻ nào. Ở cấp độ khu vực, dự án này phù hợp với mô hình hội nhập của ASEAN được thực hiện theo từng giai đoạn, có tính đến lợi ích quốc gia. Không giống như sự hài hòa thể chế sâu rộng của Liên minh châu Âu, mô hình hội nhập của ASEAN thường được thúc đẩy thông qua kết nối giao thông dựa trên hành lang. Sáng kiến ​​này phù hợp với mô hình đó.

Trong bối cảnh kinh tế - địa lý rộng lớn hơn, hành lang giao thông này hỗ trợ quá trình khu vực hóa mạng lưới chuỗi cung ứng. Trong khi các mạng lưới sản xuất toàn cầu tìm kiếm những tuyến đường ngắn hơn và bền vững hơn để đối phó với sự phân mảnh địa chính trị, các hành lang xuyên lục địa đang ngày càng có tầm quan trọng chiến lược. Trục Phnom Penh - Thành phố Hồ Chí Minh có thể trở thành một phần của kiến ​​trúc sản xuất khu vực đang phát triển.

Sáng kiến ​​này nên được xem như sự tái thiết không gian kinh tế, chứ không chỉ đơn thuần là một dự án xây dựng đường sá. Thành công lâu dài của hành lang này sẽ phụ thuộc không chỉ vào việc thi công kỹ thuật, vốn có vẻ được lên kế hoạch tốt, mà còn vào việc liệu quản trị, chính sách công nghiệp và sự phối hợp song phương có phát triển song song với kết nối vật lý hay không.