Việc Hoa Kỳ chính thức loại bỏ Campuchia khỏi “Nhóm quốc gia D:5" là một phần trong nỗ lực của Washington nhằm tái định vị ảnh hưởng và làm giảm bớt sự phụ thuộc của Campuchia vào Bắc Kinh. Còn Campuchia thì đang muốn tìm thêm đồng minh mới.
Ngày 03/02/2026, Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã thông qua một quyết định mang tính bước ngoặt, chính thức loại bỏ Campuchia khỏi danh sách đen xuất khẩu vũ khí - danh sách “Nhóm quốc gia D:5”, tức là những nước bị Mỹ hạn chế nghiêm ngặt về xuất khẩu công nghệ và thiết bị nhạy cảm, đặc biệt là công nghệ quốc phòng, hạt nhân, tên lửa. Điều này đánh dấu sự nới lỏng đáng kể các hạn chế của Mỹ đối với thương mại quân sự.
Quyết định của Hoa Kỳ có nghĩa là gì? Nhằm mục đích gì? Và sẽ ảnh hưởng như thế nào tới khu vực?
Hoa Kỳ quyết định dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại quốc phòng với Campuchia
Quyết định được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Hoa Kỳ đánh giá, ghi nhận cam kết mạnh mẽ của Campuchia đối với hòa bình và an ninh khu vực, sự tiếp tục hợp tác quốc phòng với Hoa Kỳ và những nỗ lực chống tội phạm xuyên biên giới. Biện pháp này phù hợp với quyết định trước đó của Nhà Trắng tháng 10/2025, khi dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Campuchia.
"...Ngoại trưởng đã quyết định dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại quốc phòng với Campuchia vì Campuchia cam kết duy trì hòa bình và an ninh, bao gồm việc nối lại hợp tác quốc phòng với Hoa Kỳ và chống tội phạm xuyên quốc gia", - Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho biết.
Casey Barnett, Chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Campuchia (AmCham Cambodia), gọi động thái này là "biểu tượng mạnh mẽ thể hiện sự tin tưởng của Hoa Kỳ" vào Campuchia. Barnett tuyên bố rằng sự thay đổi này "mở ra cánh cửa cho Campuchia tiếp cận các công nghệ tiên tiến của Hoa Kỳ có thể hỗ trợ cả an ninh và cả phát triển kinh tế của nước này."
“Theo quy định mới, ký hiệu "X" bên cạnh tên nước Campuchia trong “Nhóm D:5” đã được loại bỏ. Trên thực tế Mỹ dỡ bỏ hầu hết các hạn chế về vũ khí kể từ ngày 03/02/2026. Điều này hoàn toàn có thể làm tăng số lượng đơn xin giấy phép xuất khẩu sang Campuchia. Một số chuyên gia cho rằng, số đơn xin giấy phép có thể lên tới 100 đơn/năm. Quyết định của Mỹ sẽ đơn giản hóa các thủ tục xuất khẩu vốn phức tạp trước đây”, - nhà báo quốc tế Trần Hoàng nói với Sputnik.
Tuy nhiên, vì lý do an ninh quốc gia, Campuchia vẫn nằm trong "Nhóm các quốc gia D:1", nhóm này tiếp tục yêu cầu kiểm soát cấp phép đối với một số công nghệ quân sự và quốc phòng nhất định theo các điều 744.21 và 744.22 của Quy định quản lý xuất khẩu (EAR).
Quan hệ quân sự giữa Washington và Phnom Penh đang ấm lên
“Theo Washington, việc dỡ bỏ lệnh cấm pháp lý đối với việc bán vũ khí cho Campuchia là "một phần trong nỗ lực đảm bảo an ninh khu vực". Bây giờ Campuchia sẽ có thể tiếp cận công nghệ tiên tiến của Mỹ. Tuy nhiên, các hạn chế đối với việc bán vũ khí và công nghệ quân sự cho Campuchia sẽ không được dỡ bỏ hoàn toàn, nhưng sẽ được nới lỏng đáng kể”, - nhà báo quốc tế Trần Hoàng đưa ra bình luận trong cuộc trả lời phỏng vấn cho Sputnik.
“Chắc chắn là Mỹ rất muốn quan sát xem Phnom Penh sẽ thực hiện các chỉ thị chính sách đối ngoại của Washington một cách trung thực đến mức nào. Một điểm đáng chú ý nữa là Washington cũng sẵn sàng đào tạo sĩ quan Campuchia tại các học viện quân sự của Mỹ, bao gồm cả Học viện Quân sự West Point và Học viện Không quân. Tháng 12/2024, tàu chiến Mỹ cập cảng Sihanoukville (Campuchia). Tháng 1/2026, một tàu chiến khác của Mỹ cũng đã cập cảng căn cứ Ream. Hoa Kỳ và Campuchia đang lên kế hoạch khởi động lại cuộc tập trận "Angkor Sentinel", - PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
PGS-TS Hoàng Giang cũng lưu ý rằng, nếu như năm 2019, Mỹ có chú ý tới sự hiện diện quân sự của Trung Quốc tại Campuchia và sự ủng hộ của Bắc Kinh đối với chính phủ Campuchia, thì năm 2023, Campuchia phát tín hiệu về một bước tiến hướng tới sự xích lại gần hơn với phương Tây bằng cách mời các binh sĩ công binh thuộc Lực lượng Vũ trang Ukraina đến huấn luyện, chương trình này được Nhật Bản tài trợ. Cho nên, không có gì đáng ngạc nhiên khi Hoa Kỳ nhìn nhận Campuchia có thể là một đồng minh. Và quyết định của Bộ Thương mại Hoa Kỳ thể hiện việc quan hệ quân sự giữa Washington và Phnom Penh đang ấm lên. Tháng trước, tàu USS Cincinnati đã cập cảng tại Căn cứ Hải quân Ream của Campuchia, một chuyến thăm được cả hai bên xem như một phần trong nỗ lực tăng cường hợp tác giữa hai quân đội.
“Hoa Kỳ hiện đặt cược vào Campuchia trong việc gây ảnh hưởng tại Đông Nam Á. Tất nhiên mục tiêu chính là cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Động thái trên là một phần trong nỗ lực của Washington nhằm tái định vị ảnh hưởng và làm giảm bớt sự phụ thuộc của Campuchia vào Bắc Kinh. Còn Campuchia thì đang muốn tìm thêm đồng minh mới”, - PGS-TS Hoàng Giang bình luận với Sputnik.
Trung Quốc buộc phải tăng cường hợp tác với Myanmar. Myanmar tích cực mở rộng hợp tác với Nga
“Mỹ đặt cược vào Campuchia, và nếu cần thiết, Trung Quốc sẽ tăng cường hợp tác với Myanmar. Myanmar cung cấp dầu khí cho Trung Quốc, giúp nước này giảm sự phụ thuộc vào eo biển Malacca hẹp, nơi 80% lượng dầu của Trung Quốc đi qua. Hải quân Mỹ hoàn toàn có thể phong tỏa Malacca trong trường hợp xảy ra xung đột với Bắc Kinh”, - PGS-TS Hoàng Giang nhấn mạnh, trả lời phỏng vấn cho Sputnik.
PGS-TS Hoàng Giang lưu ý rằng, thông qua lãnh thổ Myanmar, Trung Quốc tiếp cận gián tiếp Vịnh Bengal và Biển Andaman. Biển Andaman bao gồm quần đảo Nicobar và Andaman, mà Ấn Độ dự định biến thành các căn cứ thường trực cho hải quân và không quân của mình. Mỹ coi Ấn Độ là đối trọng với Trung Quốc, và sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc tại Myanmar sẽ mang lại thêm những lợi ích chiến lược.
Campuchia bị ngăn cách với Myanmar bởi Thái Lan, một đồng minh truyền thống của Mỹ ở Đông Nam Á. Với mối quan hệ mang tính xây dựng giữa Trung Quốc và Lào, về lý thuyết, Lào có thể trở thành cửa ngõ vào Vịnh Thái Lan cho Bắc Kinh. Tuy nhiên, Campuchia nằm giữa Lào và Vịnh Thái Lan, giáp ranh với Thái Lan và Việt Nam, hai quốc gia có quan hệ “đặc biệt” với Trung Quốc. Do đó, Campuchia thân Mỹ lại là rào cản đối với việc Trung Quốc tiếp cận đại dương. Về mặt địa chính trị, Campuchia đóng vai trò là bàn đạp để Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc sang Indonesia và châu Đại Dương, đe dọa vị thế thống trị của các đồng minh hàng đầu của Washington là Úc và New Zealand ở khu vực này.
Trong bối cảnh đó, ngoài tăng cường quan hệ với Trung Quốc, Myanmar cũng đang tích cực mở rộng hợp tác với Nga, mua vũ khí của Nga và theo đuổi việc xích lại gần hơn với Liên minh Kinh tế Á - Âu, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải và BRICS.
Một sự kiện rất đáng chú ý gần đây mà báo chí lại ít đề cập tới là chuyến thăm chính thức Myanmar ngày 02/02/2026 của Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Sergei Shoigu. Nga và Myanmar đã ký kết một thỏa thuận hợp tác quân sự đến năm 2030.
Đáng chú ý hơn nữa là tuyên bố của ông Shoigu: "Nga hoàn toàn ủng hộ cách tiếp cận của lãnh đạo Myanmar trong việc bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và tăng cường chủ quyền và an ninh quốc gia".
Mátxcơva cũng cam kết sẽ hỗ trợ duy trì sự ổn định của Myanmar trong bối cảnh áp lực từ các thế lực bên ngoài.
“Trong bối cảnh hiện nay, Trung Quốc buộc phải tăng cường hợp tác với Myanmar, trong khi Myanmar được hưởng lợi từ việc củng cố quan hệ đối tác với cả Trung Quốc và Nga. Theo tôi, thứ nhất, Washington kỳ vọng sẽ sử dụng Campuchia như một chất xúc tác cho sự thay đổi chế độ ở Myanmar. Thứ hai, nhằm mục đích tạo đối trọng với sự hiện diện của Nga và Trung Quốc ở Đông Nam Á”, - nhà báo quốc tế Trần Hoàng bình luận với Sputnik.