Gần 90% doanh nghiệp chịu tác động
Kết quả khảo sát cho thấy lĩnh vực vận tải và chuỗi cung ứng có mức độ nhạy cảm rất cao trước các biến động địa chính trị toàn cầu. Trong đó, khoảng 51% doanh nghiệp đánh giá mức độ tác động đã lên đến mức 4-5, tương đương ngưỡng nghiêm trọng hoặc khủng hoảng. Để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với rủi ro, VLA dự kiến tổ chức hội thảo trực tuyến vào ngày 24/3 nhằm thảo luận về trách nhiệm pháp lý, rủi ro hợp đồng và các giải pháp bảo hiểm trong vận tải quốc tế.
Theo đại diện một doanh nghiệp logistics tại TP.HCM, chỉ cần một tuyến hàng hải quan trọng bị gián đoạn cũng có thể khiến chi phí vận tải tăng mạnh. Khi tàu buộc phải thay đổi lộ trình để tránh các khu vực rủi ro, hành trình vận chuyển có thể kéo dài thêm nhiều ngày, kéo theo chi phí vận hành tăng và gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc giữ ổn định giá dịch vụ.
Các chuyên gia logistics cho biết xung đột tại Trung Đông đang ảnh hưởng trực tiếp đến những tuyến vận tải chiến lược, đặc biệt là khu vực Eo biển Hormuz. Lưu lượng tàu qua khu vực này đã giảm đáng kể do lo ngại rủi ro an ninh. Để bảo đảm an toàn, nhiều tàu phải lựa chọn đi vòng qua Mũi Hảo Vọng thay vì đi qua Trung Đông. Tuyến đường dài hơn làm tăng tiêu thụ nhiên liệu, chi phí vận hành và thời gian vận chuyển. Hệ quả là giá cước vận tải biển toàn cầu tăng nhanh trong thời gian ngắn.
Theo khảo sát của VLA, chi phí vận tải tăng đột biến hiện là thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp logistics Việt Nam. Có 42,9% doanh nghiệp cho biết đây là yếu tố gây áp lực lớn nhất đối với hoạt động kinh doanh. Bên cạnh chi phí vận chuyển, nhiều doanh nghiệp cũng ghi nhận thời gian giao hàng bị kéo dài. Khoảng 16,3% doanh nghiệp cho biết thời gian vận chuyển đã tăng lên đáng kể, kéo theo các chi phí phát sinh như lưu kho, lưu bãi và chi phí quản lý.
Ngoài ra, 14,3% doanh nghiệp cho biết khách hàng đã trì hoãn hoặc hủy đơn hàng do lo ngại rủi ro vận chuyển và chi phí logistics tăng cao. Một số doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc đặt chỗ vận tải, với 4,1% phản ánh tình trạng khan hiếm chỗ trên tàu hoặc máy bay, đặc biệt trong những giai đoạn cao điểm.
Chi phí bảo hiểm hàng hóa cũng có dấu hiệu tăng, dù tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh vấn đề này hiện mới ở mức khoảng 2%. Theo các chuyên gia bảo hiểm, nếu tình hình bất ổn tại Trung Đông kéo dài, các điều khoản liên quan đến rủi ro chiến tranh hoặc rủi ro đặc biệt có thể tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tăng phí.
Đánh giá từ Công ty chứng khoán Guotai Junan Securities (IVS) cho thấy vận tải biển là một trong những lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất từ xung đột tại Trung Đông. Thị trường vận tải dầu mỏ phản ứng rất nhanh trước những rủi ro tại khu vực này.
Hiện giá thuê tàu chở dầu siêu lớn VLCC đã vượt 200.000 USD mỗi ngày, mức cao nhất trong vòng 6 năm. Cước vận chuyển tuyến Trung Đông - Trung Quốc cũng tăng hơn 40% chỉ trong vài ngày giao tranh.
Thị trường vận tải khí hóa lỏng LNG cũng ghi nhận biến động đáng kể. Sau khi Qatar tạm thời ngừng sản xuất, giá thuê tàu chở LNG theo ngày đã tăng hơn 40%. Ở mảng vận tải container, cước vận chuyển tuyến châu Á - châu Âu tăng từ 30% đến 50% trong thời gian ngắn, thậm chí một số tuyến còn tăng cao hơn. Trong khi đó, vận tải hàng rời khô được đánh giá là ít chịu tác động hơn so với các phân khúc khác.
Theo các chuyên gia, mức độ nhạy cảm của các lĩnh vực vận tải trước xung đột Trung Đông hiện được xếp theo thứ tự: vận tải dầu mỏ, vận tải LNG, vận tải container và cuối cùng là vận tải hàng rời khô.
Trong bối cảnh địa chính trị tiếp tục biến động, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp logistics Việt Nam cần tăng cường quản trị rủi ro và nắm rõ trách nhiệm pháp lý trong các hợp đồng vận tải quốc tế.
Trong chuỗi vận tải quốc tế, trách nhiệm của các bên từ chủ hàng, hãng tàu, hãng hàng không đến doanh nghiệp giao nhận thường được quy định rất cụ thể trong hợp đồng. Nếu không hiểu rõ các điều khoản này, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với những tổn thất tài chính lớn khi xảy ra sự cố.
Trước áp lực từ thị trường quốc tế, nhiều doanh nghiệp logistics cũng kiến nghị cần có các giải pháp hỗ trợ trong nước. Theo VLA, doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến việc bình ổn thị trường năng lượng, theo dõi nguồn cung và kiểm soát giá xăng dầu trong nước. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng đề xuất xem xét các chính sách hỗ trợ về thuế và phí như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm thuế giá trị gia tăng và điều chỉnh một số loại phí chuyên ngành trong lĩnh vực logistics.
Ngoài ra, việc kiểm soát các loại phụ phí trong chuỗi vận tải cũng được nhiều doanh nghiệp đề cập nhằm hạn chế tình trạng chi phí logistics tăng quá nhanh trong bối cảnh bất ổn của thị trường toàn cầu.