Mối liên kết thầm lặng: Helium và chuỗi cung ứng chip
Trong sản xuất chất bán dẫn, khí Helium đóng vai trò then chốt nhưng thường ít được chú ý. Đây là thành phần không thể thay thế trong quá trình làm mát siêu tốc và tạo môi trường khí trơ cho các công đoạn quang khắc phức tạp.
Đáng chú ý, phần lớn nguồn cung Helium thế giới hiện nay được khai thác song hành tại các mỏ khí tự nhiên (LNG) ở vùng Vịnh.
Ngành bán dẫn vốn "ngốn" năng lượng khủng khiếp và đòi hỏi sự ổn định tuyệt đối. Xung đột Trung Đông đẩy giá năng lượng và chi phí vận tải biển lên cao, trực tiếp bào mòn lợi nhuận của các nhà sản xuất.
Một điểm sáng trong cơ cấu năng lượng của Việt Nam là sự gia tăng mạnh mẽ của các nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời), hiện chiếm từ 30% đến 50% tổng công suất nguồn.
Đây là "lá chắn" giúp giảm bớt cú sốc giá nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, thực tế năng lượng tái tạo vẫn có tính bất định.
Tại Việt Nam, đất nước có lợi thế nhờ tỷ trọng năng lượng tái tạo đạt từ 30% đến 50%. Để vận hành các nhà máy chip, Việt Nam vẫn cần nguồn "điện nền".
Khi giá LNG nhập khẩu biến động theo các xung đột chính trị, chi phí sản xuất gián tiếp của ngành công nghệ cao vẫn bị ảnh hưởng, làm giảm sức cạnh tranh so với các quốc gia có hạ tầng năng lượng tự chủ hơn.
Theo TS. Ngô Đức Lâm - Chuyên gia năng lượng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz không chỉ làm đứt gãy dòng chảy năng lượng hóa thạch mà còn trực tiếp thắt chặt nguồn cung Helium tinh khiết.
“Helium thường đi kèm với việc khai thác khí tự nhiên. Khu vực Iran là nơi có hoạt động cung cấp rất lớn cho thế giới. Đối với Việt Nam, mặc dù đã bắt đầu lộ trình nhập khẩu LNG (với tầm nhìn đến 2035 và xa hơn), nhưng hiện tại tỷ lệ phụ thuộc vào nguồn cung đi qua các eo biển tại Trung Đông chưa quá lớn, chỉ chiếm khoảng 15%. Khó khăn là có, vì lộ trình này vốn đã được định hình, nay gặp xung đột sẽ trở nên trắc trở hơn. Nhưng do tỷ trọng chưa chiếm đa số trong cơ cấu năng lượng hiện tại nên mức độ ảnh hưởng không quá nghiêm trọng như các nước láng giềng”, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nhận định với Sputnik.
Vị thế Việt Nam và các quốc gia Đông Bắc Á
Khi đặt lên bàn cân với các cường quốc bán dẫn như Nhật Bản hay Hàn Quốc, Việt Nam có phần ít bị tổn thương hơn trong ngắn hạn. Các quốc gia Đông Bắc Á phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông để vận hành các siêu nhà máy.
Chi phí vận hành tăng cao đang buộc các tập đoàn tại đây phải tính toán lại bài toán chi phí và đa dạng hóa địa điểm sản xuất.
“Theo tôi, Việt Nam có phần "dễ thở" hơn. Các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, hay kể cả Trung Quốc và Thái Lan có tỷ lệ năng lượng tái tạo chưa cao bằng Việt Nam, còn phụ thuộc khá nhiều vào nhập khẩu nhiên liệu từ Trung Đông. Trong khi đó, Việt Nam đã có sự chuẩn bị tốt về điện gió và điện mặt trời, giúp tạo ra một "vùng đệm" an toàn”, TS. Ngô Đức Lâm đánh giá.
Cũng theo chuyên gia, trong ngắn hạn, các nguồn từ Nga và Mỹ có thể hỗ trợ một phần, nhưng bản thân các nguồn này cũng đang phải chia sẻ cho nhiều thị trường khác. Điểm mấu chốt không phải là chờ đợi nguồn thay thế, mà là nguyên tắc đa dạng hóa.
“Việc đa dạng hóa là nguyên tắc sống còn của ngành năng lượng. Việt Nam đang làm khá tốt việc này khi kết hợp: Than, Dầu khí, Khí hóa lỏng, Năng lượng tái tạo và cả việc tính toán các nguồn năng lượng sạch khác như Điện hạt nhân. Khi một mắt xích (như Iran) gặp sự cố, Việt Nam vẫn còn các mắt xích khác để vận hành nền kinh tế, đảm bảo nguồn điện nền ổn định cho các khu công nghiệp công nghệ cao”, vị chuyên gia
Xung đột Trung Đông là lời nhắc nhở rằng an ninh công nghệ luôn đi đôi với an ninh năng lượng.
Đối với Việt Nam, tham gia vào cuộc chơi bán dẫn đồng nghĩa với việc phải làm chủ được bài toán an ninh năng lượng.
Chỉ khi có được sự ổn định về "đầu vào", tham vọng trở thành cứ điểm sản xuất chip mới thực sự bền vững.