Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, Trung Quốc là thị trường tăng trưởng mạnh nhất với mức tăng 52%, trong khi Mỹ là thị trường duy nhất ghi nhận sụt giảm (giảm 7%). Diễn biến này khiến Mỹ xuống vị trí thứ ba với 13% thị phần, Nhật Bản vươn lên thứ hai với gần 14%, còn Trung Quốc tiếp tục dẫn đầu với gần 27%.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, kết quả 4 tháng đầu năm cho thấy ngành có khởi đầu tích cực, đặc biệt ở các nhóm tôm, cá tra, mực, bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và sản phẩm giá trị cao. Tuy nhiên, tăng trưởng chưa đồng đều giữa các sản phẩm và thị trường. Mỹ và EU phục hồi chậm, trong khi Trung Quốc và Hồng Kông tăng mạnh nhưng tiềm ẩn rủi ro.
"Nhìn chung xuất khẩu thủy sản 4 tháng đầu năm nay tích cực nhưng chưa thật sự bền vững. Tốc độ tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại, đặc biệt là từ tháng 4, do tác động của chi phí logistics, cạnh tranh giá, rào cản kỹ thuật, chính sách thuế và các yêu cầu mới về chứng nhận, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm", VASEP đánh giá.
Phân tích thị trường cho thấy Trung Quốc và Hong Kong là điểm sáng lớn nhất với kim ngạch hơn 1 tỉ USD, tăng 52%, trở thành động lực tăng trưởng chính. Tuy nhiên, thị trường này đang chuyển mạnh sang nhập khẩu chính ngạch, siết chặt các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc, đòi hỏi doanh nghiệp phải thích ứng theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Mỹ giảm chủ yếu do tác động của thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp đối với tôm, lệnh cấm nhập 12 nhóm loài thủy sản theo Đạo luật Bảo vệ thú biển và yêu cầu cấp giấy COA từ đầu năm. Bên cạnh đó, Mỹ tăng cường kiểm soát truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và duy trì chính sách thuế chặt chẽ trong bối cảnh thị trường biến động.
VASEP cho rằng Mỹ vẫn là thị trường tiềm năng nhưng rủi ro chính sách cao, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp và các đơn vị pháp lý để xử lý các vấn đề phòng vệ thương mại và yêu cầu kỹ thuật.
Trong khi đó, Nhật Bản tiếp tục duy trì ổn định với các sản phẩm tôm chế biến, mực, bạch tuộc, cá biển và thực phẩm tiện lợi; Hàn Quốc là thị trường quan trọng đối với mực, bạch tuộc, surimi và tôm.
Tại thị trường Liên minh châu Âu (EU), dù có lợi thế từ các hiệp định thương mại, xuất khẩu chỉ tăng khoảng 3%, đạt khoảng 452 triệu USD trong 4 tháng.
Trên cơ sở kết quả hiện tại, năng lực sản xuất và diễn biến thị trường, VASEP dự báo kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể vượt 12 tỉ USD, tăng khoảng 8-10%. Kịch bản này phụ thuộc vào việc Trung Quốc và Hong Kong duy trì đà nhập khẩu, cá tra giữ lợi thế và tôm cải thiện năng lực cạnh tranh.
Ngoài ra, triển vọng còn gắn với việc tháo gỡ các vướng mắc về IUU, COA, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chi phí logistics.
"Ngược lại, nếu các vướng mắc về thủ tục, chứng nhận, nguyên liệu, chi phí tuân thủ, phòng vệ thương mại và logistics kéo dài, tăng trưởng xuất khẩu có thể chậm lại trong nửa cuối năm, nhất là ở các nhóm tôm, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua ghẹ và hải sản khai thác", VASEP nhận định.