Cần thiết một cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương, toàn cầu
16:46 09.02.2026 (Đã cập nhật: 18:16 09.02.2026)
© Depositphotos.com / Curraheeshutter
Đăng ký
New START hết hiệu lực từ 5/2/2026: Nga và Hoa Kỳ không còn bất kỳ hiệp ước kiềm chế hạt nhân nào. “Thế giới rơi vào tình thế nguy hiểm hơn bao giờ hết", vì vậy việc tìm kiếm và xác lập một cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương, toàn cầu, mạnh mẽ hơn, chặt chẽ hơn là tối quan trọng, cần thiết và cấp bách.
"Mùa đông đang đến”. Cựu tổng thống, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh LB Nga Dmitry Medvedev mượn lời từ phim “Trò chơi vương quyền” đã bình luận như vậy về việc Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí tấn công Chiến lược Mới (New START) chấm dứt hiệu lực ngày 5/2/2026 và nhấn mạnh rằng, lần đầu tiên sau hơn 50 năm, Nga và Hoa Kỳ không còn bất kỳ hiệp ước kiềm chế hạt nhân nào.
Từ 5/2/2026 Mátxcơva và Washington không còn các văn bản song phương hạn chế hợp pháp kho vũ khí hạt nhân của hai nước
Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí tấn công Chiến lược Mới (New START), thỏa thuận duy nhất còn lại giữa Mỹ và Nga về kiểm soát vũ khí hạt nhân, đã chính thức hết hiệu lực lúc 0h GMT ngày 5/2/2026. Với việc Hiệp ước này hết hạn, Mátxcơva và Washington không còn các văn bản song phương hạn chế hợp pháp kho vũ khí hạt nhân của hai nước.
Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố tại cuộc họp Hội đồng An ninh Nga vào ngày 22/9/2025 rằng, Nga sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các hạn chế về số lượng theo Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí tấn công Chiến lược (NEW START) trong vòng một năm sau ngày 5/2/2026. Sau đó, dựa trên phân tích tình hình, Nga sẽ đưa ra quyết định về việc sẽ tiếp tục duy trì sự tự kiềm chế tự nguyện này hay không. Phía Nga tin rằng biện pháp này sẽ chỉ khả thi nếu Hoa Kỳ hành động theo cách tương tự và không thực hiện các bước đi làm suy yếu hoặc phá vỡ cán cân tiềm năng răn đe hiện có.
Tổng thống Nga giải thích rõ rằng việc từ bỏ hoàn toàn NEW START "sẽ là một bước đi sai lầm và thiển cận, xét trên nhiều góc độ". Do đó, "để tránh gây ra một cuộc chạy đua vũ trang chiến lược mới và đảm bảo mức độ dự đoán và kiềm chế có thể chấp nhận được", Mátxcơva coi việc duy trì nguyên trạng thể chế mà Hiệp ước (NEW START) tạo nên là quan trọng.
“Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố rằng Mátxcơva sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các hạn chế trong một năm sau khi Hiệp ước New START hết hạn. Ông nhấn mạnh rằng Nga chỉ có thể duy trì các hạn chế này nếu Hoa Kỳ thực hiện các bước tương tự. Nga đã kỳ vọng là việc thực hiện sáng kiến này có thểđóng gópđáng kể vào việc tạo ra bầu không khí thuận lợi cho đối thoại chiến lược thực chất với Hoa Kỳ”, - PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang phát biểu với Sputnik.
PGS-TS Hoàng Giang đánh giá quyết định nói trên của Tổng thống Vladimir Putin là một bước đi rất thiện chí và đầy tinh thần trách nhiệm của Nga không chỉ đối với hòa bình thế giới mà còn đối với số phận của toàn nhân loại với gần 10 tỷ sinh mạng cũng như cả sự sống trên trái đất.
Nhưng cho tới ngày 5/2/2026, phía Mỹ vẫn chưa có phản hồi nào đối với sáng kiến của nhà lãnh đạo Nga Vladimir Putin. Thư ký báo chí của Tổng thống Nga Dmitry Peshkov bình luận về thực trạng này là “thế giới rơi vào tình thế nguy hiểm hơn bao giờ hết", bởi vì đây là lần đầu tiên Nga và Hoa Kỳ không còn một văn kiện cơ bản nào để hạn chế và thiết lập quyền kiểm soát đối với kho vũ khí hạt nhân của hai nước.
“Như vậy, sau 5/2/2026, Nga sẽ có thể tiếp tục phát triển vũ khí tấn công chiến lược. Mátxcơva sẽ cải tiến hệ thống tên lửa Oreshnik và triển khai sản xuất hàng loạt tàu ngầm không người lái chạy bằng năng lượng hạt nhân Poseidon”, - PGS-TS quan hệ quốc tế Hoàng Giang nói với Sputnik.
Liên hợp quốc: cần thiết lập một khuôn khổ kiểm soát vũ khí linh hoạt hơn. Kremlin: không thể không tính đến tiềm năng vũ khí hạt nhân tổng hợp của NATO
Liên hợp quốc nhấn mạnh rằng sự đổ vỡ của hệ thống kiểm soát đang xảy ra vào thời điểm cực kỳ bất lợi cho an ninh toàn cầu và kêu gọi Mátxcơva và Washington quay trở lại bàn đàm phán.
Ông Farhan Haq, Phó thư ký báo chí của Tổng thư ký Liên hợp quốc, cho biết rằng Liên hợp quốc đã kêu gọi thiết lập một khuôn khổ kiểm soát vũ khí linh hoạt hơn trong bối cảnh Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược (START) hết hạn. Farhan Haq cũng lưu ý rằng, nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân hiện đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ và nhận định: "Đây là cơ hội để khởi động lại và thiết lập một chế độ kiểm soát vũ khí phù hợp với bố cảnh đang thay đổi nhanh chóng".
Điện Kremlin thì nhấn mạnh rằng các cuộc thảo luận về một thỏa thuận mới là không thể nếu không tính đến tiềm năng vũ khí hạt nhân tổng hợp của NATO, bao gồm cả của Pháp và Vương quốc Anh. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), tính đến tháng 1 năm 2025, Nga và Hoa Kỳ sở hữu hơn 90% vũ khí hạt nhân trên thế giới.
Vì sao Donald Trump không vội vàng gia hạn Hiệp ước New START?
Ngày 6/2/2025, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố sẽ giao nhiệm vụ cho các chuyên gia vũ khí hạt nhân soạn thảo một hiệp ước START mới, được hoàn thiện và hiện đại hóa.
“Thay vì gia hạn Hiệp ước NEW START (một thỏa thuận được Hoa Kỳ đàm phán kém hiệu quả và hơn nữa, đang bị vi phạm trắng trợn), chúng ta nên giao nhiệm vụ cho các chuyên gia vũ khí hạt nhân của mình soạn thảo một hiệp ước mới, được hoàn thiện và hiện đại, có hiệu lực lâu dài”, - Tổng thống Donald Trump nói.
“Donald Trump không vội vàng gia hạn Hiệp ước New START với Nga không phải vì ông coi Mátxcơva là mối đe dọa chính. Tôi cho rằng, ông cho rằng trong khi Nga đang tập trung vào các vấn đề Ukraina và Trung Cận Đông thì Nga khó có thể tăng đáng kể số lượng đầu đạn hạt nhân và tên lửa liên lục địa”, - nhà báo và bình luận viên chính trị quốc tế Trần Hoàng bình luận với Sputnik.
Nhà báo Trần Hoàng cũng lưu ý rằng Mátxcơva đề xuất hợp thức hóa các hạn chế hiện hành dưới hình thức đơn giản hóa để tránh một cuộc chạy đua mới và duy trì tính dự đoán, nhưng Donald Trump không thấy điều này cấp bách bởi vì cho rằng, trong những năm tới, Nga sẽ không có bước đột phá nào trong lĩnh vực này.
“Một điểm rất đáng chú ý là Washington lại đang hết sức lo ngại về Trung Quốc. Quốc gia này đang tăng cường kho vũ khí của mình với tốc độ nhanh nhất thế giới và đã sở hữu hàng trăm đầu đạn hạt nhân, có khả năng tiến gần đến Mỹ và Nga.Nhưng dù gì chăng nữa, việc Trump không đáp lại sáng kiến của Tổng thống Nga là sự vô trách nhiệm với hòa bình thế giới”, - nhà báo và bình luận viên chính trị quốc tế Trần Hoàng bình luận với Sputnik phát biểu với Sputnik.
Xác lập một cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương, toàn cầu là tối quan trọng
Như Sputnik đã từng đề cập tới chủ đề kiểm soát vũ khí hạt nhân. Chúng ta cần nhìn nhận một cách khách quan rằng trên thế giới hiện nay không chỉ có Nga và Mỹ sở hữu vũ khí hạt nhân. Theo số liệu mới nhất từ Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) tháng 6/2024, 9 quốc gia (Nga, Mỹ, Trung Quốc, Pháp, Anh, Pakistan, Ấn Độ, Israel, Triều Tiên) sở hữu vũ khí hạt nhân đang nắm giữ tổng cộng 12.121 đầu đạn. Trong đó, số đầu đạn có thể đưa vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu là hơn 9.600. Số còn lại được dự trữ trong kho.
Theo tính toán của Viện SIPRI và nhiều nhà khoa học ở các nước trên thế giới thì chỉ cần 10% số đầu đạn hạt nhân nói trên được sử dụng cũng đủ để biến trái đất thành một “hành tinh chết”. Trong khi đó thì ngoài Nga và Mỹ các quốc gia khác đều không tham gia các hiệp ước cắt giảm vũ khí hạt nhân. Họ chỉ tham gia một cơ chế phòng ngừa đơn giản và duy nhất là “Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân. Cho nên, cần thiết và cấp bách thiết lập một cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân đang phương, toàn cầu”.
Việc bỏ vũ khí hạt nhân không đồng nghĩa với việc sẽ chấm dứt được chiến tranh và xung đột, và loài người còn cần đến vũ khí hạt nhân như một “phản đề” của chiến tranh, để giới hạn mức độ khốc liệt của nó, để răn đe những cái đầu nóng luôn sẵn sàng đàm phán bằng “nắm đấm”. Đó là mặt phải của vũ khí hạt nhân trong đời sống hòa bình của nhân loại.
Chính vì vậy mà trong tương lai, việc tìm kiếm và xác lập một cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân đa phương, toàn cầu, mạnh mẽ hơn, chặt chẽ hơn “Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân” là việc tối quan trọng, cần thiết và cấp bách.
Hiệp ước New START (Hiệp ước giữa Liên bang Nga và Hoa Kỳ về các biện pháp nhằm giảm thiểu và hạn chế hơn nữa vũ khí tấn công chiến lược) là một thỏa thuận giữa Nga và Mỹ quy định quy mô kho vũ khí hạt nhân của hai nước. Thời hạn gia hạn chính thức của hiệp ước đã chấm dứt: các bên đã sử dụng hết thời hạn 5 năm quy định trong hiệp ước vào năm 2021. Hiệp ước hết hiệu lực vào ngày 5 tháng 2 năm 2026.
