Tiến bộ khoa học cũng chẳng giúp ích gì: khoảng 92% dân số toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng bởi ung thư
© Depositphotos.com / Lightsource
Đăng ký
Số ca mắc ung thư mới trên toàn cầu dự kiến sẽ tăng mạnh trong mấy thập kỷ tới, bất chấp mọi tiến bộ khoa học. Sputnik tìm hiểu lý do tại sao ung thư sẽ ngày càng phổ biến và cách phòng tránh trở thành nạn nhân của căn bệnh này.
"Sóng thần ung thư"
"Một số chuyên gia gọi đó là cơn sóng thần ung thư. Chúng ta đang chứng kiến sự gia tăng số người tìm kiếm sự giúp đỡ vì bệnh ung thư", - tờ Global News trích dẫn lời cảnh báo của bác sĩ phẫu thuật ung thư người Canada Peter Stotland. Theo bác sĩ, xu hướng này dễ nhận thấy ở mọi cấp độ—địa phương, khu vực và quốc gia.
Bác sĩ Peter Stotland bình luận về báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) - Tình trạng ung thư toàn cầu - công bố ngày 8/7/2026.
Theo các tác giả của báo cáo, cứ 5 người trên thế giới thì có 1 người mắc ung thư trong đời. Nếu tính cả tác động lan rộng, căn bệnh này ảnh hưởng đến 92% dân số thế giới – thông qua chẩn đoán cá nhân hoặc là người thân, người chăm sóc của bệnh nhân.
Năm 2024, có 20,6 triệu người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư. Nam giới thường được chẩn đoán mắc ung thư phổi (1,6 triệu ca), tiếp theo là ung thư tuyến tiền liệt (1,5 triệu ca). Phụ nữ thường được chẩn đoán mắc ung thư vú (2,4 triệu ca) và ung thư phổi (1 triệu).
Ung thư đại trực tràng là loại ung thư phổ biến thứ ba ở cả nam và nữ (1,1 triệu ca và 0,9 triệu ca tương ứng). Loại ung thư này ngày càng ảnh hưởng đến giới trẻ.
Khoảng 400.000 ca mới được phát hiện ở trẻ em và thanh thiếu niên, với khoảng 90% ca xảy ra ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
Số ca tử vong do ung thư vào năm 2024 đạt gần mười triệu.
Sự xa xỉ không thể với tới
Chủ đề trọng tâm trong báo cáo gần đây của Tổ chức Y tế Thế giới là bất bình đẳng - sự bất công trong việc tiếp cận y tế và các yếu tố quyết định sức khỏe trên toàn cầu. Tại các quốc gia có thu nhập cao, nhờ những tiến bộ y học, tỷ lệ sống sót sau 5 năm đối với nhiều loại ung thư (như ung thư vú và ung thư ở trẻ em) đã được cải thiện đáng kể, vượt mức 85%. Trong khi đó, tại các quốc gia nghèo nhất, tỷ lệ này giảm xuống dưới 45%.
Theo Tiến sĩ Isabelle Soerjomataram (Phó trưởng bộ phận Giám sát Ung thư tại IARC), ung thư cổ tử cung đang tiến rất gần đến mức được loại trừ ở một số quốc gia phát triển thuộc châu Âu và Bắc Mỹ.
"Nhưng ở nhiều quốc gia vùng cận Sahara châu Phi, ung thư cổ tử cung vẫn là dạng ung thư phổ biến nhất," - bà nói thêm.
Ở một số quốc gia, việc điều trị bị cản trở không chỉ bởi nghèo đói mà còn bởi các yếu tố văn hóa. Nhà hoạt động nhân quyền người Nigeria, Abigail Simon-Hart, lập luận rằng sự kỳ thị và im lặng xung quanh bệnh ung thư có thể gây chết người. Bà chỉ ra rằng sự kỳ thị khiến nhiều bệnh nhân chậm trễ hoặc từ chối điều trị y tế (như cắt bỏ khối u). Bà chia sẻ câu chuyện đau lòng về việc chứng kiến nhiều phụ nữ chọn cái chết thay vì cắt bỏ vú vì họ sợ mất đi thiên chức, sự nữ tính và bị xã hội kỳ thị.
Đồng thời, châu Âu giàu có lại gánh chịu một gánh nặng không cân xứng: chiếm khoảng 21% số ca mắc mới và 20% số ca tử vong trên toàn thế giới. Mặc dù số ca bệnh/tử vong cao, châu lục này chỉ chiếm khoảng 9% dân số thế giới. Tại các khu vực nghèo hơn của châu Phi, tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn, nhưng tỷ lệ tử vong lại cao hơn.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng tỷ lệ cao ở châu Âu do thu thập số liệu thống kê tốt.
"Các hệ thống đăng ký ung thư chất lượng cao có giá trị vô cùng lớn. Hầu hết các quốc gia đều thiếu chúng. Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở việc báo cáo. Tỷ lệ mắc bệnh ở châu Âu phản ánh tính hiệu quả của hệ thống đăng ký: người dân ở đó ít khi tử vong do nhiễm trùng, chấn thương và đau tim ở độ tuổi trẻ, nghĩa là họ sống đủ lâu để mắc ung thư. Ở các nước Bắc Âu, các chương trình phát hiện sớm hoạt động rất hiệu quả: phụ nữ thường xuyên nhận được thư mời chụp nhũ ảnh và đi khám. Đáng tiếc, sự kỷ luật như vậy vẫn chưa thể đạt được ở Nga. Tại Úc, việc tiêm phòng HPV và sàng lọc ung thư cổ tử cung được thực hiện nghiêm ngặt, điều này cũng dẫn đến tỷ lệ phát hiện cao. Càng tích cực tìm kiếm, càng phát hiện được nhiều hơn", bác sĩ ung thư Olga Gordeeva giải thích.
Ung thư không chỉ tàn phá sức khỏe mà còn ảnh hưởng đến tình trạng tài chính của bệnh nhân và gia đình họ. Chi phí điều trị cao, thu nhập bị mất và chi phí chăm sóc người bệnh thường dẫn đến phá sản hộ gia đình, kể cả ở những nước giàu có.
Chỉ có 28% các quốc gia (bao gồm cả Nga) tích hợp gói chăm sóc ung thư tối thiểu vào hệ thống dịch vụ y tế bảo đảm. Kết quả là, ở một số khu vực, có tới 90% bệnh nhân không thể hoàn thành toàn bộ liệu trình điều trị do chi phí quá cao, khiến việc điều trị ung thư trở thành một thứ xa xỉ không thể chi trả đối với hàng triệu người.
Gánh nặng kinh tế do 29 loại ung thư chính gây ra trên toàn cầu tương đương khoảng 0,55% GDP hàng năm.
Tình hình mắc ung thư trên toàn cầu dự báo sẽ tiếp tục xấu đi
Theo các tác giả của báo cáo WHO, tình hình ung thư sẽ tiếp tục xấu đi. Họ cảnh báo đến năm 2050, số ca mắc ung thư mới trên toàn cầu sẽ tăng lên gần 35 triệu ca. Sự gia tăng này bất chấp các tiến bộ y tế.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những con số này không đáng báo động.
“Trong thống kê ung thư, chúng ta luôn sử dụng các giá trị tương đối—số ca mắc trên 100.000 người. Đúng là số ca mắc tuyệt đối sẽ tăng gần 50%, nhưng chúng ta phải hiểu rằng, dân số toàn cầu cũng sẽ tăng lên. Mặc dù không cùng tốc độ, nhưng vẫn sẽ tăng. Do đó, tỷ lệ mắc bệnh trên đầu người sẽ tăng lên, nhưng không phải là 50%. Đây là một điểm cơ bản thường bị bỏ qua khi thảo luận về những con số đáng báo động,” - bác sĩ Gordeeva nói.
Một trong những nguyên nhân cho xu hướng thống kê này là chẩn đoán: mỗi năm, người dân trên toàn thế giới ngày càng có nhiều cơ hội tiếp cận các phương pháp xét nghiệm chất lượng cao.
“Chúng ta đang phát hiện ra ngày càng nhiều khối u. Hiện tượng này trong y khoa được gọi là bướu phát hiện tình cờ hoặc chẩn đoán quá mức. Chúng là các khối u nhỏ, thường là lành tính phát triển chậm hoặc không bao giờ gây triệu chứng, và không ảnh hưởng đến tuổi thọ của người bệnh. Ví dụ, ung thư tuyến tiền liệt hoặc ung thư tuyến giáp: không phải tất cả các trường hợp như vậy đều cần điều trị, nhưng chúng vẫn được đưa vào thống kê. Chúng ta càng tìm kiếm kỹ càng, càng phát hiện ra nhiều hơn—đây là hệ quả tất yếu của sự tiến bộ kỹ thuật trong y học,” - bác sĩ ung thư nhận định.
Tổ chức Y tế Thế giới lưu ý rằng một yếu tố khác là già hóa dân số toàn cầu. Nhờ những tiến bộ trong y học, con người sống lâu hơn nhờ các phương pháp điều trị hiệu quả hơn đối với các bệnh truyền nhiễm, bệnh tim mạch và các bệnh khác.
"Nguy cơ mắc ung thư bắt đầu tăng lên theo cấp số nhân khi con người bước vào độ tuổi trung niên. Hơn nữa, một người có thể phát triển nhiều khối u khác nhau vào những thời điểm khác nhau trong đời - và những trường hợp này cũng sẽ được tính là các ca bệnh mới," – bác sĩ Gordeeva giải thích.
Nguy cơ có thể phòng tránh được
Theo một nghiên cứu hồi tháng Hai của WHO, gần 40% số ca ung thư mới trên toàn cầu liên quan trực tiếp đến các yếu tố lối sống và có thể phòng ngừa được. Các nguyên nhân hàng đầu được Tổ chức Y tế Thế giới chỉ ra bao gồm: hút thuốc lá (15,1%), nhiễm trùng (10,2%) và rượu (3,2%). Ở nam giới, tỷ lệ các bệnh có thể phòng ngừa đạt 45%, trong khi ở nữ giới là khoảng 30%.
Các mục tiêu chính trong phòng ngừa là ung thư phổi, ung thư dạ dày và ung thư cổ tử cung, chiếm gần một nửa tổng số ca chẩn đoán ung thư có thể phòng ngừa. Hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia đang thực hiện các biện pháp để giảm thiểu những mối đe dọa này, nhưng bức tranh tổng thể khá trái chiều, bác sĩ Gordeeva nhận xét.
"Cuộc chiến chống thuốc lá toàn cầu đang ghi nhận những thành tựu lịch sử. Nhiều quốc gia đã thành công trong việc giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá. Nhưng không có tiến bộ đáng kể nào đối với rượu. Và nếu chúng ta nhìn vào chế độ ăn uống và mức độ hoạt động thể chất, thì rõ ràng là đang có sự suy giảm. Người dân ngày càng ít vận động, tỷ lệ béo phì đang gia tăng, và béo phì là một yếu tố nguy cơ độc lập đối với nhiều loại khối u ác tính", bác sĩ giải thích.
Thời gian sẽ trả lời liệu các quốc gia riêng lẻ và toàn cầu có thể ứng phó với những thách thức này hay không. Tuy nhiên, điều đã rõ ràng là: mỗi cá nhân hoàn toàn nắm giữ vai trò quyết định trong việc quản lý và giảm thiểu các rủi ro về sức khỏe, và điều này không đòi hỏi những quyết định ở cấp cao. Những bước đi cốt lõi– từ bỏ những thói quen xấu, chú ý đến sức khỏe và khám sức khỏe định kỳ – có thể trở thành loại bảo hiểm cá nhân giúp bạn tránh trở thành một trong những con số thống kê đáng buồn đó.
