https://kevesko.vn/20260728/hon-1000-he-gene-nguoi-viet-tro-thanh-chia-khoa-xac-dinh-danh-tinh-liet-si-43496134.html
Hơn 1.000 hệ gene người Việt trở thành chìa khóa xác định danh tính liệt sĩ
Hơn 1.000 hệ gene người Việt trở thành chìa khóa xác định danh tính liệt sĩ
Sputnik Việt Nam
Bộ dữ liệu hơn 1.000 hệ gene người Việt giúp cải thiện khả năng đối chiếu ADN hài cốt liệt sĩ với ngân hàng gene thân nhân, nhất là trong trường hợp mẫu hài... 28.07.2026, Sputnik Việt Nam
2026-07-28T10:01+0700
2026-07-28T10:01+0700
2026-07-28T10:01+0700
việt nam
khoa học
nhà khoa học
gen
mẹ liệt sĩ
liệt sĩ
thương binh liệt sĩ
khoa học và công nghệ
bộ chính trị vn
https://cdn.img.kevesko.vn/img/579/17/5791794_0:406:2199:1642_1920x0_80_0_0_b828d2dd2b4393b5126c5ce22ba93e16.jpg
TS Võ Sỹ Nam và GS Vũ Hà Văn, Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, Trường Đại học VinUni, cho biết VN1K là nền tảng dữ liệu gene tham chiếu cho nhiều nghiên cứu và ứng dụng di truyền học liên quan đến người Việt. Một trong những ứng dụng quan trọng là phân tích ADN để xác định danh tính liệt sĩ.Từ VN1K đến ngân hàng gene thân nhân liệt sĩTheo GS Vũ Hà Văn, từ tháng 7/2024, khi Chính phủ khởi động Dự án Ngân hàng gene liệt sỹ và thân nhân, GeneStory, công ty spin-off từ dự án VN1K do ông cùng TS Võ Sỹ Nam và một số thành viên khác đồng sáng lập, với nguồn đầu tư chính từ Tập đoàn Vingroup, được chọn làm đối tác tham gia xây dựng ngân hàng gene thân nhân liệt sĩ.Từ tháng 4 năm nay, khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động, GeneStory đã thu thập hơn 100.000 mẫu. "Tổng số mẫu thu thập được đến nay vào khoảng 100.000", theo GS Văn.Dựa trên VN1K, nhóm nghiên cứu phát triển VinGenChip, công nghệ giúp giải mã dữ liệu gene thân nhân hiệu quả hơn để đối chiếu với ADN hài cốt. Con chip này có khả năng nhận diện các biến thể gene đặc trưng cho người Việt tốt hơn so với sản phẩm nhập khẩu, trong khi giá thành thấp hơn nhiều.Hỗ trợ phân tích ADN từ hài cốt phân hủy mạnhHiện công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới NGS-SNP đã được triển khai để đọc nhiều vị trí SNP trên chuỗi ADN nhân của hài cốt, thay vì chỉ đọc ADN ty thể như trước. Công nghệ này giúp phân tích ADN từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng, đồng thời hỗ trợ xác định quan hệ huyết thống giữa các cá thể có họ hàng xa theo cả dòng cha và dòng mẹ.Theo TS Võ Sỹ Nam, NGS-SNP có ưu thế về mức độ toàn diện, nhưng vẫn gặp khó khi mẫu hài cốt bị hỏng nhiều đoạn ADN do phân hủy mạnh.Dữ liệu VN1K giúp khắc phục điểm yếu này bằng cách cung cấp tần suất của các điểm gene có thể đọc được trên hệ gene người Việt, đồng thời xác định những vị trí có giá trị thông tin cao trong phân tích quan hệ huyết thống và hỗ trợ khôi phục một phần dữ liệu bị mất.Nhờ đó, ngay cả khi hài cốt bị mất một phần dữ liệu gene, mẫu vẫn có thể được so khớp với ngân hàng gene thân nhân để phục vụ xác định danh tính liệt sĩ với độ chính xác cao.Các panel xét nghiệm gene theo công nghệ NGS-SNP hiện nay được thiết kế để đọc hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn biến thể SNP trên hệ gene cho mục đích định danh.Tuy nhiên, do điều kiện chôn cất và bảo quản hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam kéo dài qua nhiều năm, ADN trong nhiều mẫu đã phân hủy mạnh đến mức chỉ còn đọc được vài trăm SNP.Trong trường hợp này, dữ liệu tham chiếu từ VN1K có thể được dùng để dự đoán những vị trí không đọc được, đồng thời cung cấp thông tin tần suất biến thể gene cho các vị trí đã đọc được. Điều này giúp thuật toán đối chiếu dữ liệu gene giữa hài cốt và thân nhân hoạt động chính xác hơn trên quần thể người Việt.Nhu cầu xét nghiệm lên đến hàng triệu mẫuGeneStory cũng đã xây dựng phòng thí nghiệm có khả năng thực hiện xét nghiệm gene quy mô lớn.Việt Nam hiện còn hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định danh tính. Chỉ trong hơn một tháng đầu triển khai, GeneStory cùng các cơ quan chức năng đã thu thập ADN của hơn 200.000 người và giải mã được hơn 50.000 mẫu gene.Từ dữ liệu này, các nhà khoa học đã xác định được danh tính hơn 30 liệt sĩ, trong tổng số chỉ khoảng hơn 100 mẫu hài cốt được đưa vào đối chiếu.Nhóm nghiên cứu kỳ vọng VN1K tiếp tục là nền tảng cho nhiều ứng dụng mới trong y học chính xác, y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, góp phần đưa các thành tựu di truyền học đến gần hơn với người dân Việt Nam.
https://kevesko.vn/20260724/tu-loi-ke-nhan-chung-tiep-tuc-phat-hien-them-hai-cot-liet-si-o-cong-vien-le-thi-rieng-43457240.html
https://kevesko.vn/20260721/tim-thong-tin-tu-lieu-ve-benh-vien-k76a-de-dua-liet-si-tro-ve-sau-gan-60-nam-43404373.html
Sputnik Việt Nam
moderator.vn@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Việt Nam
moderator.vn@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
tin thời sự
vn_VN
Sputnik Việt Nam
moderator.vn@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Việt Nam
moderator.vn@sputniknews.com
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
việt nam, khoa học, nhà khoa học, gen, mẹ liệt sĩ, liệt sĩ, thương binh liệt sĩ, khoa học và công nghệ, bộ chính trị vn
việt nam, khoa học, nhà khoa học, gen, mẹ liệt sĩ, liệt sĩ, thương binh liệt sĩ, khoa học và công nghệ, bộ chính trị vn
Hơn 1.000 hệ gene người Việt trở thành chìa khóa xác định danh tính liệt sĩ
Bộ dữ liệu hơn 1.000 hệ gene người Việt giúp cải thiện khả năng đối chiếu ADN hài cốt liệt sĩ với ngân hàng gene thân nhân, nhất là trong trường hợp mẫu hài cốt đã phân hủy mạnh.
TS Võ Sỹ Nam và GS Vũ Hà Văn, Viện Nghiên cứu Dữ liệu lớn, Trường Đại học VinUni, cho biết VN1K là nền tảng dữ liệu gene tham chiếu cho nhiều nghiên cứu và ứng dụng di truyền học liên quan đến người Việt. Một trong những ứng dụng quan trọng là phân tích ADN để xác định danh tính liệt sĩ.
Từ VN1K đến ngân hàng gene thân nhân liệt sĩ
Theo GS Vũ Hà Văn, từ tháng 7/2024, khi Chính phủ khởi động Dự án Ngân hàng gene liệt sỹ và thân nhân, GeneStory, công ty spin-off từ dự án VN1K do ông cùng TS Võ Sỹ Nam và một số thành viên khác đồng sáng lập, với nguồn đầu tư chính từ Tập đoàn Vingroup, được chọn làm đối tác tham gia xây dựng ngân hàng gene thân nhân liệt sĩ.
Từ tháng 4 năm nay, khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động, GeneStory đã thu thập hơn 100.000 mẫu. "Tổng số mẫu thu thập được đến nay vào khoảng 100.000", theo GS Văn.
Dựa trên VN1K, nhóm nghiên cứu phát triển VinGenChip, công nghệ giúp giải mã dữ liệu gene thân nhân hiệu quả hơn để đối chiếu với ADN hài cốt. Con chip này có khả năng nhận diện các biến thể gene đặc trưng cho người Việt tốt hơn so với sản phẩm nhập khẩu, trong khi giá thành thấp hơn nhiều.
Hỗ trợ phân tích ADN từ hài cốt phân hủy mạnh
Hiện công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới NGS-SNP đã được triển khai để đọc nhiều vị trí SNP trên chuỗi ADN nhân của hài cốt, thay vì chỉ đọc ADN ty thể như trước. Công nghệ này giúp phân tích ADN từ những hài cốt bị phân hủy nghiêm trọng, đồng thời hỗ trợ xác định quan hệ huyết thống giữa các cá thể có họ hàng xa theo cả dòng cha và dòng mẹ.
Theo TS Võ Sỹ Nam, NGS-SNP có ưu thế về mức độ toàn diện, nhưng vẫn gặp khó khi mẫu hài cốt bị hỏng nhiều đoạn ADN do phân hủy mạnh.
Dữ liệu VN1K giúp khắc phục điểm yếu này bằng cách cung cấp tần suất của các điểm gene có thể đọc được trên hệ gene người Việt, đồng thời xác định những vị trí có giá trị thông tin cao trong phân tích quan hệ huyết thống và hỗ trợ khôi phục một phần dữ liệu bị mất.
Nhờ đó, ngay cả khi hài cốt bị mất một phần dữ liệu gene, mẫu vẫn có thể được so khớp với ngân hàng gene thân nhân để phục vụ xác định danh tính liệt sĩ với độ chính xác cao.
Các panel xét nghiệm gene theo công nghệ NGS-SNP hiện nay được thiết kế để đọc hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn biến thể SNP trên hệ gene cho mục đích định danh.
Tuy nhiên, do điều kiện chôn cất và bảo quản hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam kéo dài qua nhiều năm, ADN trong nhiều mẫu đã phân hủy mạnh đến mức chỉ còn đọc được vài trăm SNP.
Trong trường hợp này, dữ liệu tham chiếu từ VN1K có thể được dùng để dự đoán những vị trí không đọc được, đồng thời cung cấp thông tin tần suất biến thể gene cho các vị trí đã đọc được. Điều này giúp thuật toán đối chiếu dữ liệu gene giữa hài cốt và thân nhân hoạt động chính xác hơn trên quần thể người Việt.
Nhu cầu xét nghiệm lên đến hàng triệu mẫu
GeneStory cũng đã xây dựng phòng thí nghiệm có khả năng thực hiện xét nghiệm gene quy mô lớn.
Việt Nam hiện còn hơn 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt và trên 300.000 ngôi mộ chưa xác định danh tính.
"Số xét nghiệm cần thực hiện cho hài cốt liệt sĩ và thân nhân lên đến hàng triệu, cần một phòng thí nghiệm lớn và đây là hạ tầng chúng tôi có thể cung cấp", GS Vũ Hà Văn cho biết.
Chỉ trong hơn một tháng đầu triển khai, GeneStory cùng các cơ quan chức năng đã thu thập ADN của hơn 200.000 người và giải mã được hơn 50.000 mẫu gene.
Từ dữ liệu này, các nhà khoa học đã xác định được danh tính hơn 30 liệt sĩ, trong tổng số chỉ khoảng hơn 100 mẫu hài cốt được đưa vào đối chiếu.
"Trước đây phải xét nghiệm hàng chục, hàng trăm mẫu hài cốt mới xác định được một vài trường hợp", TS Võ Sỹ Nam nói, đồng thời cho biết nhờ dữ liệu gene thân nhân lớn hơn và công nghệ phân tích tốt hơn, tỷ lệ xác định đã tăng lên đáng kể.
Nhóm nghiên cứu kỳ vọng VN1K tiếp tục là nền tảng cho nhiều ứng dụng mới trong y học chính xác, y học dự phòng và chăm sóc sức khỏe cá thể hóa, góp phần đưa các thành tựu di truyền học đến gần hơn với người dân Việt Nam.
