"Một đại diện toàn quyền" của các vị thành hoàng Việt Nam tại Nga
© Sputnik
Đăng ký
Những người bạn Nga của Việt Nam và giới học thuật quốc tế đã được đón nhận một món quà tuyệt vời: đó là cuốn sách "Những vị thần bảo hộ vô hình: Những vị thành hoàng ở Việt Nam hiện đại" của Elena Gordienko đã được xuất bản tại Moskva.
Buổi giới thiệu sách gần đây đã diễn ra tại nơi cuốn sách được xuất bản, đó là tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga (INION RAS).
Những chất liệu cho cuốn sách
Hành trình đến với cuốn sách này của Elena Gordienko rất dài. Mười hai năm trước, bà bắt đầu nghiên cứu một yếu tố quan trọng của tín ngưỡng dân gian Việt Nam – đó là các vị Thành hoàng (các vị thần linh được tôn thờ chính tại các đình làng, có nhiệm vụ bảo vệ, che chở và quản lý đời sống của người dân trong một cộng đồng làng xã – ed.). Ban đầu, đây chỉ là một nghiên cứu lịch sử. Trong khi làm việc với tư cách là người phiên dịch cho một công ty Nga-Việt tại Việt Nam, Elena đã dành thời gian rảnh rỗi để dịch tiểu sử của các nhân vật lịch sử đã trở thành thánh phù hộ của các vùng miền cụ thể từ tiếng Việt và tiếng Hán cổ. Cô tìm thấy những tài liệu này tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện Nghiên cứu Chữ Hán Việt Nam. Từ năm 2017 đến năm 2019, Elena Gordienko đã tiến hành nghiên cứu thực địa sâu rộng. Cô đã đến thăm các chùa chiền và các trung tâm cộng đồng tại các tỉnh Hải Dương và Hưng Yên, Khánh Hòa và Bà Rịa-Vũng Tàu, Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, phỏng vấn các giáo dân và các vị tăng lữ, và tham gia các nghi lễ thờ cúng thần linh.
"Tôi nhận ra rằng ở Việt Nam, quan niệm của chúng ta cho rằng lịch sử là nguồn gốc của hiện đại lại hoàn toàn khác", Elena nói. "Lịch sử chính là hiện đại. Thần linh là những người không bao giờ rời xa, họ luôn đồng hành cùng người Việt Nam mỗi ngày".
Elena Gordienko cùng những người tham gia nghi lễ tại một đình ở Vũng Tàu
© Ảnh : Elena Gordienko
Nhận thấy sự quan tâm chân thành của nhà nghiên cứu đối với lịch sử và văn hóa của mình, người Việt Nam đã dành sự kính trọng lớn lao cho Elena Gordienko và tiếp nhận cô vào gia tộc của một trong những vị thần linh mà cô nghiên cứu. Giờ đây, cô không chỉ có tên Việt Nam mà còn có cả họ Việt Nam.
Những nhân vật lịch sử, các nhân vật thần thoại và các nhà khoa học
Dựa trên các tài liệu đã thu thập và việc nghiên cứu một lượng lớn bài báo và các sách bằng tiếng Nga, tiếng Việt và các ngôn ngữ Tây Âu, Elena Gordienko đã bảo vệ luận án vào năm 2023 và trở thành Phó Tiến sĩ ngành nghiên cứu văn hóa. Nhưng sau đó cô vẫn tiếp tục công việc và trong vòng hai năm chuẩn bị cho việc xuất bản chuyên khảo, cô đã viết thêm các chương, phần và các đoạn mới nữa. Và đây là một cuốn sách đáng chú ý, từ đó chúng ta tìm hiểu về lịch sử tín ngưỡng thờ cúng thần linh thổ địa địa phương và vị trí của việc này trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, về mối quan hệ của tín ngưỡng này với nhà nước và sự phát triển của nó ngày nay, về các vị thần linh thổ địa địa phương của các dân tộc khác ở Đông Nam Á, về các hình thức thờ cúng truyền thống ở miền Bắc Việt Nam lấy ví dụ về thần Linh Lạng, Yết Kiêu và Đoàn Thượng, và về những nét đặc thù của tín ngưỡng thờ cúng thần linh địa phương ở miền Nam Việt Nam.
Bàn thờ danh tướng Đoàn Thượng
© Ảnh : Elena Gordienko
Trong quyển sách có một chương riêng nói về một tín ngưỡng pha trộn mới – đó là tục thờ cúng nhà vi khuẩn học người Thụy Sĩ-Pháp Alexandre Yersin, người đã sống phần lớn cuộc đời ở Việt Nam và được chôn cất ở gần Nha Trang. Thành tựu nghiên cứu của Yersin rất nhiều: ông đã phát hiện ra tác nhân gây bệnh dịch hạch và phát triển vắc-xin giúp nhân loại thoát khỏi dịch bệnh khủng khiếp này. Ông cũng là người tiên phong trong việc trồng cây cao su ở Việt Nam và là người thành lập ra thành phố Đà Lạt. Người Việt Nam tôn kính Yersin và cầu nguyện trước linh hồn ông.
Bàn thờ Yersen tại chùa Long Tuyền
© Ảnh : Elena Gordienko
Công trình mang tính nền tảng và rất hay khi đọc
Nhận xét từ các nhà khoa học thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau nói lên giá trị và ý nghĩa của cuốn sách Elena Gordienko. Ông Sergei Melnik, Tiến sĩ Triết học, Trưởng bộ môn Triết học của của Viện thông tin khoa học các ngành xã hội nhân văn cho biết:
“Tôi đặc biệt tôn trọng thực chất của công trình nghiên cứu này. – Đây không phải là một tác phẩm ngồi ghế bành được viết trên cơ sở so sánh các bài viết của người khác mà là một ví dụ thực tế về nhân học văn hóa. Elena Gordienko hòa mình vào môi trường mình đang nghiên cứu, cô tham gia các nghi lễ của các cộng đồng người Việt. Lần đầu tiên tác giả đã có thể mô tả một cách có hệ thống các vị thần hộ mệnh địa phương và cho thấy những tín ngưỡng cổ xưa này tồn tại và phát triển như thế nào ở nước Việt Nam hiện đại. Cô đã đưa kho tàng khoa học một lượng lớn các tài liệu độc đáo, không chỉ bao gồm dữ liệu từ những chuyến đi nghiên cứu của chính cô mà còn cả những bản dịch các bản thảo tiếng Việt từ tiếng Việt và tiếng Hán cổ. Sự kết hợp giữa nghiên cứu thực địa và nghiên cứu sâu về các nguồn thông tin đã làm cho cuốn sách mang tính nền tảng. Quyển sách được viết ra với mức độ nghiên cứu sâu sắc, nhưng đồng thời cũng rất sống động, rất thú vị về chủ đề này. Cuốn sách không chỉ cung cấp thông tin mà còn lôi cuốn khi đọc, và điều này rất quan trọng”.
Và nhà sử học tôn giáo và học giả Phật giáo nổi tiếng người Nga là Alexander Agadzhanyan nhấn mạnh rằng chuyên khảo đưa ra quan điểm của một nhà khoa học châu Âu về chất liệu châu Á và đóng vai trò là một bản dịch văn hóa để làm cho văn hóa Việt Nam đến gần hơn với những người không phải người Việt. Giáo sư Agadzhanyan cho rằng những ai nghiên cứu về Việt Nam và Đông Nam Á đều phải có cuốn sách này; ông giới thiệu quyển sách này với các nhà dân tộc học, các nhà nhân chủng học và các đại diện của các chuyên ngành khác.
Thật vinh dự và may mắn cho tôi khi chuyên khảo của tôi được xuất bản tại INION RAS trong bộ sách “Humanitas”, nơi xuất bản những cuốn sách mới nhất về các lĩnh vực văn hóa, nhân chủng học, lịch sử mới và mở ra những chân trời nghiên cứu mới, kể cả cho sinh viên.
Tác giả cuốn sách cho biết: “Tôi thực sự muốn tin rằng cuốn sách của tôi sẽ đóng góp cho kiến thức khoa học và quan trọng nhất là sẽ khơi dậy sự quan tâm không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với việc nghiên cứu văn hóa của đất nước này, nếu không có điều đó thì không thể hiểu đầy đủ, chính xác và sâu sắc về Việt nam được”.
Dạy dỗ sinh viên, nghiên cứu khoa học, tập thể thao và chơi nhạc
Elena Gordienko là một người rất đa năng và nhiệt tình. Hiện cô dạy tiếng Việt tại trường ISAA thuộc Moscow State University (MGU). Trong tài liệu của mình, chúng tôi đã nói về các khóa học tiếng Việt cấp tốc mùa hè ở Nha Trang, nơi Elena đưa học sinh của mình đến thăm, và về cuốn sách “Ba mươi sáu phố phường Hà Nội” của Thạch Lam mà cô đã cùng các sinh viên dịch sang tiếng Nga và xuất bản với thiết kế đẹp mắt. Bà đã nhận tấm bằng thứ hai về nghiên cứu tôn giáo và hiện đang giảng dạy tại Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo của Đại học Nhân văn Quốc gia Nga về Phật giáo, các tôn giáo ở Viễn Đông và vùng Đông Nam Á. Cô thường hay viết báo, tiến hành các nghiên cứu xã hội học, nghiên cứu thái độ của giới trẻ Việt Nam đối với tôn giáo và tín ngưỡng, đồng thời tiếp tục xử lý cái kho tàng quan sát thực địa Việt Nam vô tận của mình. Cô và con trai cũng luyện tập võ thuật phương Đông. Gần đây, Elena bắt đầu chơi thành thạo đàn tranh và đã trình diễn ở cuối buổi giới thiệu cuốn sách của mình tại INION RAS.
© Video not Sputnik
Chúng ta chúc mừng nhà khoa học trẻ đã xuất bản một cuốn sách tuyệt vời và chúc cô ấy thành công trong mọi việc, có thêm những sinh viên mới tài năng, những nghiên cứu mới thú vị và những cuốn sách mới để làm phong phú thêm không chỉ nền khoa học Nga mà cả khoa học thế giới.
