https://kevesko.vn/20261006/vat-ly-nam-2026-duoc-trao-vi-nhung-dong-gop-doi-voi-dai-quan-sat-neutrino-icecube-44427460.html

Vật lý năm 2026 được trao vì những đóng góp đối với Đài quan sát Neutrino IceCube

Vật lý năm 2026 được trao vì những đóng góp đối với Đài quan sát Neutrino IceCube

Sputnik Việt Nam

Tuần lễ Nobel vẫn tiếp diễn. Vào ngày 6 tháng 10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố giải Nobel Vật lý năm 2026 thuộc về nhà khoa học người... 06.10.2026, Sputnik Việt Nam

2026-10-06T20:53+0700

2026-10-06T20:53+0700

2026-10-06T20:53+0700

ủy ban nobel

giải nobel

khoa học

thụy điển

bỉ

thế giới

https://cdn.img.kevesko.vn/img/07ea/0a/06/44427663_0:0:1920:1080_1920x0_80_0_0_1caa74ad54791d06b3df31560183dd70.jpg

Ông đã vinh dự được trao Giải Nobel Vật lý "vì những đóng góp mang tính quyết định cho Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ”.Công trình của Francis Halzen là nền tảng mở ra một phương pháp quan sát và một kỷ nguyên thiên văn học hoàn toàn mới.IceCube là gì và tại sao nó lại cần thiết?Neutrino là những hạt hạ nguyên tử cơ bản cực nhẹ, trung hòa điện và hầu như không tương tác với vật chất. Hàng nghìn tỷ hạt neutrino liên tục đi xuyên qua Trái đất và cơ thể con người mỗi giây mà không gây ra bất kỳ tác động nào, điều đó khiến chúng cực kỳ khó phát hiện.Vào những năm 1980, ông Halzen đã đề xuất ý tưởng sử dụng lớp băng trong suốt tại Nam Cực làm môi trường phát hiện hạt neutrino. Ý tưởng cốt lõi là như sau: trong những trường hợp hiếm hoi, hạt neutrino có thể tương tác với vật chất. Khi hạt neutrino va chạm với hạt nhân nguyên tử trong băng, nó tạo ra các hạt tích điện thứ cấp phát ra ánh sáng mờ ảo.Đây là cách Đài quan sát Neutrino IceCube nằm gần Nam Cực ra đời. Máy dò của nó sử dụng chính 1 km khối băng tự nhiên tại Trạm Nam Cực Amundsen-Scott để làm môi trường tương tác. Bên trong IceCube ở Nam Cực có hàng nghìn cảm biến quang học nhạy cảm được nhúng sâu dưới lớp băng dày.Kích thước khổng lồ của IceCube là cần thiết vì các neutrino vũ trụ năng lượng cao cực kỳ hiếm. Tuy nhiên, việc phát hiện ra chúng cung cấp thông tin về các quá trình trong vũ trụ khó có thể nghiên cứu bằng kính viễn vọng thông thường.Một cách thức hoàn toàn mới để quan sát vũ trụÝ nghĩa khoa học cốt lõi và mang tính cách mạng của Đài quan sát Neutrino IceCube là khả năng nhận được thông tin từ những vùng không gian "tối tăm" nhất mà ánh sáng thông thường không thể tiếp cận. Đây là những nơi mà ánh sáng bị giam cầm hoặc bị biến đổi mạnh mẽ, nhưng neutrino vẫn dễ dàng thoát ra ngoài và mang thông tin nguyên vẹn về Trái Đất.Điều này cung cấp cho các nhà khoa học một công cụ bổ sung để nghiên cứu các quá trình vũ trụ mạnh mẽ nhất—ví dụ, các sự kiện trong đó các hạt được gia tốc đến năng lượng cực cao.Đài quan sát Neutrino IceCube đã cho phép ghi nhận các hạt neutrino năng lượng cao từ vũ trụ, nhờ đó giúp chuyển đổi thiên văn học neutrino từ một ý tưởng lý thuyết thành một lĩnh vực khoa học quan sát hoàn chỉnh.Chủ tịch Ủy ban Nobel Vật lý, ông Mark Pearce nhấn mạnh vai trò của giáo sư Halzen không chỉ với tư cách là một nhà khoa học mà còn là người lãnh đạo một dự án quốc tế lớn.Sau khi kết quả được công bố, bản thân ông Halzen đã bày tỏ sự bất ngờ khi nhận được giải thưởng danh giá, dù trước đó tên tuổi của ông thường xuyên được đề cập như một ứng cử viên nặng ký cho giải Nobel Vật lý.Từ tia X đến thiên văn học neutrinoGiải Nobel Vật lý được trao thường niên từ năm 1901. Nhà vật lý người Đức Wilhelm Conrad Röntgen là người đầu tiên đoạt giải Nobel Vật lý nhờ phát hiện ra một loại bức xạ mới—tia X. Phát hiện của ông được ứng dụng nhanh chóng và chủ yếu trong y học nhờ khả năng của tia X xuyên qua các mô mềm và tạo hình ảnh cấu trúc bên trong cơ thể.Trong những thập kỷ tiếp theo, giải Nobel Vật lý đã vinh danh các nghiên cứu trong hầu hết các lĩnh vực quan trọng của vật lý hiện đại—từ cấu trúc nguyên tử và tính chất của các hạt cơ bản đến cơ học lượng tử, vật lý thiên văn và các công nghệ sau đó được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn.Danh sách các ứng cử viên giải Nobel không được công bố chính thức trước thời điểm trao giải. Các nhà khoa học có thể được đề cử bởi một số nhóm chuyên gia nhất định, bao gồm các giáo sư, thành viên của các viện hàn lâm khoa học và những người từng đoạt giải Nobel. Quy định không cho phép tự đề cử và việc giữ bí mật thông tin đề cử trong vòng 50 năm là những nguyên tắc cốt lõi trong quy trình xét duyệt giải Nobel.Quyết định cuối cùng về Giải Nobel Vật lý do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đưa ra dựa trên các báo cáo và khuyến nghị từ Ủy ban Nobel Vật lý. Do đó, danh sách "những ứng cử viên hàng đầu" được công bố trước khi có thông báo chính thức chỉ là dự đoán và không phản ánh quá trình lựa chọn kín.Lễ trao giải Nobel diễn ra vào ngày 10 tháng 12 hằng năm nhằm tưởng niệm ngày mất của nhà bác học Alfred Nobel. Người đoạt giải Nobel nhận được một huy chương vàng, một bằng khen (chứng nhận) và một khoản tiền mặt.Đối với Francis Halzen, giải thưởng này ghi nhận nhiều năm làm việc cho một ý tưởng từng bị coi là "điên rồ" và cực kỳ khó thực hiện vì nó yêu cầu biến một km khối băng tự nhiên của Trái Đất thành một thiết bị dò hạt siêu nhạy nhằm bắt được các hạt neutrino — những "hạt ma quỷ" gần như không khối lượng và hầu như không tương tác với vật chất. Thành công của IceCube đã mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành thiên văn học đa sứ giả, giúp con người quan sát vũ trụ theo một cách hoàn toàn mới.

https://kevesko.vn/20251007/giai-nobel-vat-ly-duoc-trao-cho-nhung-thanh-tuu-trong-co-hoc-luong-tu-38795960.html

thụy điển

bỉ

2026

tin thời sự

vn_VN

ủy ban nobel, giải nobel, khoa học, thụy điển, bỉ, thế giới