Một cuộc chạy đua hạt nhân mới. Nga sẽ cản Mỹ "cướp Mặt Trăng" như thế nào?
© Sputnik / Maksim Blinov
/ Đăng ký
Nga và Mỹ đã bước vào một cuộc chạy đua không gian và hạt nhân mới thông qua việc phát triển các nhà máy điện hạt nhân để sử dụng trên Mặt Trăng. Thành công trong cuộc cạnh tranh này có thể quyết định ai sẽ giành được quyền tiếp cận vệ tinh tự nhiên này của Trái đất.
Xét cho cùng, một nhà máy điện hạt nhân trên Mặt Trăng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn mang lại lợi thế pháp lý.
Không còn là lý thuyết
"Đến giữa thập kỷ tới, chúng ta phải xây dựng một nhà máy điện hạt nhân trên Mặt Trăng với mục đích thiết lập một trạm ngoài Trái đất," Giám đốc điều hành tập đoàn nhà nước Nga Rosatom, Alexey Likhachev mới tuyên bố tuần trước về việc này, ông xác nhận kế hoạch đã được công bố trước đó của tập đoàn này.
Năm 2021, Nga và Trung Quốc đã ký một thỏa thuận liên chính phủ về Trạm Khoa học Mặt Trăng Quốc tế (ISLS). Sau đó, người ta thông báo rằng phía Nga sẽ phát triển nhà máy điện hạt nhân cho dự án này.
Truyền thông gọi nó là "Selena". Evgeny Adamov, giám đốc khoa học của viện NIKIET thuộc Rosatom, cho biết rằng công trình này có khả năng sẽ hoạt động bằng nguyên tắc chuyển đổi năng lượng trực tiếp, nghĩa là nó sẽ tự điều chỉnh mà không cần sự can thiệp của con người hoặc giám sát liên tục.
Xe tự hành Yutu-2 của Trung Quốc đang di chuyển đến phía xa của Mặt Trăng
© REUTERS China National Space Administration/CNS
Ông Likhachev lưu ý rằng sự phát triển này không chỉ là lý thuyết; kinh nghiệm thực tiễn đã có sẵn.
"Các nguồn đồng vị phóng xạ của chúng tôi đã hoạt động tự động trong nhiều thập kỷ tại các ngọn hải đăng trên Tuyến đường biển phía Bắc, và vào năm 2019, chúng đã cung cấp nhiệt cho xe tự hành thám hiểm mang tên “Mặt Trăng Thỏ Ngọc” của Trung Quốc ở phía bên kia của Mặt Trăng. Chúng tôi cung cấp chính xác những giải pháp đã được chứng minh này cho các thiết bị khoa học và các mô-đun di động," người đứng đầu Rosatom cho biết.
Vào tháng Tư, ông đã tiết lộ các chi tiết kỹ thuật. Thiết bị sẽ có công suất lên đến 10 kilowatt và trọng lượng không quá 1.200 kg. Nó sẽ phải chịu được quá tải khi phóng, chân không, bức xạ và đêm Mặt Trăng kéo dài hai tuần với nhiệt độ xuống đến -150°C, trong khi tuổi thọ hoạt động an toàn không gặp sự cố của nó ít nhất là 10 năm.
Nhưng đối với sự phát triển công nghiệp trên Mặt Trăng như khai thác kim loại đất hiếm, sản xuất oxy và nhiên liệu tên lửa từ băng, và sản xuất các sản phẩm phức tạp tại chỗ - 10 kilowatt là quá ít, Rosatom thừa nhận. Tập đoàn nhà nước này đang xem xét khả năng tạo ra các thiết bị mạnh mẽ hơn.
Công việc đang được thực hiện phối hợp với Viện Kurchatov.
Những nước đầu tiên trên thế giới
Theo các chuyên gia, sự lựa chọn đối tác của Trung Quốc là điều hiển nhiên – Nga vẫn là quốc gia dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực nhà máy điện hạt nhân cho chân không vũ trụ.
"Không còn nghi ngờ gì nữa, Rosatom có thể đảm nhiệm nhiệm vụ này. Bộ Công nghiệp Cơ khí Trung bình của Liên Xô có kinh nghiệm rộng lớn trong lĩnh vực nhà máy điện hạt nhân vũ trụ. Tất nhiên, tất cả những kinh nghiệm đó vẫn còn nguyên vẹn," Boris Martsinkevich, tổng biên tập của tạp chí phân tích Geoenergetika Info, nhấn mạnh.
Công nhân tại công trường xây dựng nhà máy điện hạt nhân Kursk-2
© Sputnik / Maksim Blinov
/ Ông nói thêm: chỉ có các liên hợp sản xuất Mayak và VNIIEF mới có khả năng sản xuất đồng vị, chế tạo gốm nhiên liệu và lắp ráp nguồn với các đặc tính nhiệt được chỉ định. Thành công của dự án Mặt Trăng cũng sẽ mang lại lợi ích về hình ảnh cho các nhà khoa học hạt nhân Nga, điều này cuối cùng sẽ tạo ra lợi ích kinh tế dưới dạng các đơn đặt hàng mới trên Trái đất, chuyên gia này tin tưởng.
Tuy nhiên, Nga và Trung Quốc có thể đang dẫn trước.
Đánh giá tầm quan trọng của Mặt Trăng
Một năm trước đó, Quyền Giám đốc NASA Sean Duffy đã ra lệnh đẩy nhanh tiến độ phát triển lò phản ứng hạt nhân cho Mặt Trăng của Mỹ. Lò phản ứng của Mỹ này dự kiến sẽ mạnh hơn – khoảng 100 kilowatt.
Theo các báo cáo truyền thông, một nhà máy điện hạt nhân mini như vậy dự kiến sẽ được phóng vào không gian vào năm 2030. Đó là năm mà chương trình Artemis dự định hạ cánh xuống cực nam của Mặt Trăng – khu vực hứa hẹn nhất cho sự phát triển, với nguồn nước dồi dào. Cơ sở này có thể được sử dụng vừa làm trạm để ở vừa để sản xuất nhiên liệu tên lửa. Có vẻ như người Mỹ đang lên kế hoạch chiếm giữ vị trí này: xét cho cùng, ngoài những lợi thế về năng lượng, một nhà máy điện hạt nhân còn mang lại những lợi thế về mặt pháp lý. Theo Hiệp ước về Sử dụng Không gian vũ trụ năm 1967, Mặt Trăng và các thiên thể khác "không thuộc quyền sở hữu quốc gia bằng cách tuyên bố chủ quyền, sử dụng hoặc chiếm đóng, hoặc bằng bất kỳ phương tiện nào khác."
Tuy nhiên, văn kiện này ghi nhận nguyên tắc tránh gây hại – bao gồm thiệt hại vật chất, can thiệp vào hoạt động và gây hại môi trường. Điều khoản này cho phép đóng cửa khu vực xung quanh các cơ sở trên Mặt Trăng, bao gồm cả các cơ sở hạt nhân.
Người đứng đầu NASA cảnh báo rằng quốc gia đầu tiên đặt nhà máy điện hạt nhân trên Mặt Trăng có thể "tuyên bố một vùng an ninh có thể ngăn cản đáng kể Hoa Kỳ." Dường như người Mỹ đang cáo buộc các đối thủ của họ về điều mà chính họ sắp làm.
Dành cho tất cả hay chỉ một số ít được chọn?
Ý tưởng về "vùng an toàn" là của Mỹ, và Nga cùng Trung Quốc đang tích cực phản đối nó. Theo Hiệp định Artemis (một tập hợp các nguyên tắc được ký kết bởi một số đồng minh của Mỹ), các nước tham gia chương trình thám hiểm Mặt Trăng do Washington dẫn đầu có quyền chỉ định các khu vực mà họ thông báo về công việc của mình và phối hợp các hoạt động để tránh gây nhiễu lẫn nhau.
"Mỹ có thể nói: 'Khoảng cách gần hơn mười ki-lô-mét từ lò phản ứng là nguy hiểm do bức xạ, vì vậy chúng tôi đã đóng cửa khu vực đó.' Việc đóng cửa cũng có thể được biện minh bằng thực tế là, theo hiệp ước, Mỹ chịu trách nhiệm về lò phản ứng hạt nhân, bao gồm cả việc tránh ô nhiễm môi trường," Ivan Rudoy, giảng viên cao cấp tại Khoa Hệ thống Không gian và Kỹ thuật Tên lửa thuộc Viện Hàng không Moskva, giải thích.
Về phần mình, Nga và Trung Quốc đã nhiều lần nhấn mạnh rằng MNLS sẽ mở cửa cho tất cả các quốc gia quan tâm và các đối tác quốc tế, và rằng nghiên cứu này hoàn toàn mang tính chất hòa bình. Đến nay, đã có thêm 13 quốc gia tham gia dự án.
Theo các chuyên gia, sự cởi mở như vậy là rất quan trọng đối với Trung Quốc.
"Bắc Kinh đang tự định vị mình là người lãnh đạo các nước đang phát triển. Họ đang định vị theo cách nhường bước cho Hoa Kỳ, quốc gia đang gieo rắc hỗn loạn bằng cách cố gắng giành lấy các đặc quyền kinh tế trong các giao dịch với các nước thứ ba, chủ yếu là ở Mỹ Latinh và châu Phi. Bắc Kinh đang chứng minh rằng có một lựa chọn thay thế cho vai trò lãnh đạo toàn cầu – đó là trong không gian, văn hóa, khoa học, kinh tế và thể thao," nhà Hán học Nikolai Vavilov từng nhận xét trong một bài bình luận trên Sputnik.
Do đó, việc đặt một cơ sở hạt nhân trên Mặt Trăng bởi một trong hai bên tham gia cuộc đua có thể quyết định ai sẽ được tiếp cận nguồn tài nguyên khoáng sản của vệ tinh này - hoặc các cường quốc vũ trụ riêng lẻ hàng đầu hoặc là toàn thể nhân loại.
