Nợ công 33% GDP, Việt Nam tính toán kỹ lưỡng cho siêu dự án 67 tỷ USD
© Ảnh : TTXVN - Bùi Doãn Tấn
Đăng ký
Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu đặt câu hỏi với Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn về giải pháp huy động vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia, đặc biệt là những công trình đường sắt có quy mô đầu tư lớn, điện hạt nhân cũng như khả năng phát hành trái phiếu quốc tế trong thời gian tới của Việt Nam.
Việt Nam chọn công nghệ nào ở siêu dự án đường sắt tốc độ cao 67 tỷ USD?
Trả lời chất vấn của đại biểu Nguyễn Thanh Ngân, đoàn Khánh Hòa, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết các dự án đường sắt đang được triển khai, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, đều đòi hỏi nguồn vốn rất lớn.
Theo khái toán ban đầu, tổng mức đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam lên tới hơn 1,7 triệu tỷ đồng, trong khi tuyến Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng cần khoảng 290.000 tỷ đồng.
25 Tháng Chín 2025, 18:45
Trước quy mô đầu tư này, Bộ trưởng nhấn mạnh quá trình đàm phán phải tuân thủ nghiêm các nguyên tắc áp dụng đối với dự án trọng điểm quốc gia, bảo đảm nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách Nhà nước, đồng thời, chấp hành nghiêm các giới hạn đã được Quốc hội quy định.
“Hiện nay, hiện hành của chúng ta so với trần được Quốc hội cho thì cũng rất thấp. Hiện nợ công của chúng ta chỉ có hơn 33% GDP, Quốc hội cho tới 60% GDP. Nợ Chính phủ thì không quá 50%, chúng ta duy trì ở mức 32%. Đây là mức rất an toàn”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.
Đặc biệt, việc triển khai các công trình đường sắt phải đi đôi với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực của nhà đầu tư và doanh nghiệp Việt Nam, thay vì chỉ tập trung vào vấn đề huy động vốn.
“Trong quá trình đàm phán chúng ta phải tính đến lợi ích tổng thể quốc gia, từ việc lựa chọn công nghệ trước, chúng ta chọn công nghệ gì, doanh nghiệp Việt Nam, các nhà đầu tư nước ta tham gia phần gì vào công nghệ đó, tối thiểu là phải làm được việc bảo hành, duy tu, sửa chữa”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.
Theo ông, ngay từ giai đoạn lựa chọn công nghệ, cần xác định rõ doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia những công đoạn nào trong quá trình sản xuất, vận hành và khai thác. Ít nhất, các đơn vị trong nước phải đủ khả năng đảm nhận những công việc thiết yếu như bảo hành, duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa và bảo đảm an toàn vận hành.
Đặc biệt, Bộ trưởng lưu ý đến hệ thống thông tin và điều khiển, coi đây là một trong những vấn đề quan trọng hàng đầu. Theo ông, đường sắt không chỉ có đầu máy, toa xe mà còn bao gồm hệ thống điều khiển đóng vai trò then chốt trong hoạt động khai thác. Vì vậy, việc lựa chọn công nghệ phải gắn với khả năng tiếp nhận, làm chủ các hệ thống này cũng như những công nghệ liên quan.
Bên cạnh yêu cầu chuyển giao công nghệ, phương án vay vốn nước ngoài cũng phải được xem xét trong tổng thể lợi ích quốc gia. Bộ trưởng cho rằng cần tính toán kỹ các điều kiện vay, nguồn lực tài chính trong nước, thời gian đầu tư, lãi suất, thời hạn hoàn vốn cũng như phương án tổ chức sản xuất, vận hành và bảo đảm an toàn.
Đây đều là những vấn đề phải cân nhắc thận trọng nhưng vẫn cần quyết tâm triển khai, nhằm bảo đảm các dự án không chỉ xây dựng được hạ tầng giao thông mà còn góp phần nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.
“Mục tiêu là bảo đảm hài hòa lợi ích, thực hiện đúng nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ; đồng thời tạo dựng được nền công nghiệp đường sắt của quốc gia. Đối với những dự án lớn của đất nước, chúng ta đều phải tính toán theo phương án tổng thể như vậy”, Bộ trưởng cho hay.
Theo ông Tuấn, các dự án trọng điểm phải được tính toán theo hướng vừa huy động được nguồn vốn, vừa xây dựng hạ tầng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, dù lựa chọn phương án nào, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia vẫn phải được đặt lên hàng đầu.
“Không được quên nguyên tắc đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia. Đấy là nguyên tắc an toàn số một và trọng số một ở trong quá trình đàm phán của các nhà đầu tư nước ngoài”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Chưa phải thời điểm thích hợp để phát hành trái phiếu quốc tế
Liên quan đến khả năng huy động vốn thông qua thị trường trái phiếu quốc tế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Việt Nam từng thực hiện ba đợt phát hành vào các năm 2005, 2010 và 2014. Đến năm 2024, sau 10 năm kể từ lần phát hành gần nhất, toàn bộ nghĩa vụ thanh toán gốc và lãi đã được hoàn tất, đưa dư nợ trái phiếu quốc tế về mức 0.
Hiện Bộ Tài chính vẫn tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng tín nhiệm nhằm chuẩn bị điều kiện cho những đợt huy động vốn trong tương lai.
Bộ trưởng cho biết, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của lãnh đạo cấp cao Việt Nam, Bộ Tài chính đã có các cuộc tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của nước này. Phần lớn các tập đoàn đều bày tỏ sự quan tâm và sẵn sàng tham gia khi Việt Nam có nhu cầu phát hành trái phiếu quốc tế. Ông cũng hé lộ, các nhà bảo lãnh phát hành thuộc JBIC cũng sẵn sàng mời gọi Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường Nhật Bản (trái phiếu Samurai).
Tuy nhiên, việc có phát hành trái phiếu hay không cần được cân nhắc kỹ, đặc biệt là yếu tố chi phí. Theo ông Tuấn, thời điểm hiện nay chưa thực sự thuận lợi do chi phí huy động vốn trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao. Ông chỉ rõ, hiện lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2% và đang duy trì quanh mức 4,8-4,9%, là mức rất cao. Trong khi đó, Chính phủ Mỹ có hệ số tín nhiệm là AAA, mức cao nhất.
“Nếu so sánh tương quan, Việt Nam hiện được Moody's, Fitch và Standard & Poor's xếp hạng BBB-, với triển vọng ổn định. Do đó, nếu phát hành trái phiếu vào thời điểm này, chi phí rất cao”, Bộ trưởng nêu.
Dù vậy, Việt Nam không từ bỏ phương án này mà tiếp tục duy trì trao đổi chặt chẽ với các nhà đầu tư quốc tế, sẵn sàng triển khai khi điều kiện thị trường phù hợp. Khi xuất hiện nguồn vốn có chi phí hợp lý, đáp ứng các yêu cầu của Việt Nam, việc phát hành trái phiếu quốc tế có thể được thực hiện để bổ sung nguồn lực tài chính phục vụ phát triển đất nước.
Bộ trưởng cũng cho biết nhu cầu vốn đầu tư công trong giai đoạn tới là rất lớn, với tổng nhu cầu dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó vốn trong nước chiếm khoảng 85%, còn vốn nước ngoài chiếm 15%. Do đó, việc nghiên cứu và chuẩn bị các phương án huy động vốn quốc tế vẫn cần được tiếp tục, song phải bảo đảm hiệu quả chi phí và an toàn tài chính.
“Vì vậy, chúng ta luôn sẵn sàng nghiên cứu, triển khai việc huy động vốn quốc tế, nhưng tôi xin nhấn mạnh rằng tổng chi phí phải phù hợp và phải tuyệt đối bảo đảm an toàn”, Bộ trưởng nêu rõ.
