Việt Nam thâm hụt thương mại hơn 3,2 tỷ USD

Khu vực FDI tiếp tục chiếm ưu thế áp đảo ở cả xuất và nhập khẩu, khiến cán cân thương mại đầu năm nhanh chóng chuyển sang thâm hụt hơn 3,2 tỷ USD.

Nửa đầu tháng 1/2026, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng khá cao so với cùng kỳ năm trước, song bức tranh tổng thể tiếp tục cho thấy sự phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Cán cân thương mại đầu năm chuyển sang trạng thái thâm hụt hơn 3,2 tỷ USD, phản ánh rõ cấu trúc chuỗi giá trị hiện nay của nền kinh tế.

Theo báo cáo sơ bộ của Cục Hải quan, trong giai đoạn từ ngày 1 đến 15/1/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 39,34 tỷ USD, tăng 14,64%, tương đương tăng thêm 5,02 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2025.

Mức tăng này cho thấy dòng chảy thương mại quốc tế của Việt Nam vẫn duy trì đà mở rộng ngay từ đầu năm, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dần ổn định trở lại.

Ở chiều xuất khẩu, tổng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt 18,05 tỷ USD, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước.

Động lực chính của tăng trưởng vẫn đến từ khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là các ngành công nghệ cao gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu như điện tử, điện thoại và máy móc, thiết bị.

So với cùng kỳ năm 2025, nhóm sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục dẫn đầu đà tăng, với mức tăng tuyệt đối 929,72 triệu USD, tương đương 28,19%. Đây không chỉ là nhóm hàng tăng mạnh nhất, mà còn tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam, phản ánh xu hướng dịch chuyển sản xuất điện tử toàn cầu và vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong mạng lưới này.

Đứng thứ hai là nhóm điện thoại các loại và linh kiện, tăng 360,42 triệu USD, tương đương 21,42%. Tiếp theo là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng khác, tăng 248,92 triệu USD, tương đương 13,15%. Đáng chú ý, đây cũng là ba nhóm hàng duy nhất đạt kim ngạch xuất khẩu trên 2 tỷ USD trong kỳ, cho thấy cơ cấu xuất khẩu tiếp tục tập trung cao vào các ngành có hàm lượng kỹ thuật và vốn lớn.

Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là phần lớn nhu cầu xuất khẩu của các ngành công nghệ cao này xuất phát từ khu vực doanh nghiệp FDI, thay vì khu vực doanh nghiệp trong nước. Điều này phản ánh rõ việc Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu chủ yếu thông qua các dự án đầu tư nước ngoài, trong khi năng lực làm chủ công nghệ và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp nội địa vẫn còn hạn chế.

Bên cạnh các ngành công nghệ cao, một số nhóm hàng khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý. Nhóm đồ chơi và dụng cụ thể thao đạt kim ngạch xuất khẩu 291,51 triệu USD, tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, trở thành nhóm hàng có tốc độ tăng cao nhất trong nửa đầu tháng 1/2026.

Ngược lại, Cục Hải quan không ghi nhận giá trị xuất khẩu dầu thô trong giai đoạn này, cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cơ cấu xuất khẩu theo hướng giảm dần vai trò của tài nguyên thô.

Xét riêng khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, trong nửa đầu tháng 1/2026, tổng trị giá xuất khẩu đạt 14,03 tỷ USD, tăng tới 24,36% so với cùng kỳ năm trước. Với mức này, khu vực FDI chiếm gần 78% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Con số này cho thấy đà tăng xuất khẩu của Việt Nam hiện nay vẫn dựa chủ yếu vào khu vực đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp FDI tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia, từ công nghệ, nguồn cung linh kiện đến hệ thống phân phối quốc tế. Điều này tạo ra động lực tăng trưởng xuất khẩu mạnh, nhưng đồng thời cũng phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể của nền kinh tế vào khu vực FDI.

Dù vậy, sự cải thiện kim ngạch xuất khẩu không chỉ đến từ khối công nghiệp công nghệ cao. Một số nhóm hàng truyền thống và nông nghiệp cũng ghi nhận mức tăng tích cực, góp phần đa dạng hóa cơ cấu xuất khẩu. Cụ thể, xuất khẩu thức ăn gia súc và nguyên liệu đạt 29,85 triệu USD, tăng hơn 68% so với cùng kỳ; xuất khẩu hạt tiêu đạt 15,87 triệu USD, tăng 37,39%; và xuất khẩu rau quả đạt 90,89 triệu USD, tăng 43,64%.

Ở chiều nhập khẩu, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa trong 15 ngày đầu tháng 1/2026 đạt 21,29 tỷ USD, tăng 17,81%, tương đương tăng thêm 3,22 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này cao hơn tốc độ tăng xuất khẩu, qua đó tạo áp lực lên cán cân thương mại ngay từ đầu năm.

Động lực tăng trưởng nhập khẩu tiếp tục đến từ nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng công nghệ cao như máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện, cùng với máy móc, thiết bị và phụ tùng phục vụ sản xuất, lắp ráp trong nước. Điều này cho thấy hoạt động đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cấp công nghệ trong các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn diễn ra sôi động.

Ngoài ra, thị trường nhập khẩu còn ghi nhận mức tăng đột biến ở một số nhóm hàng phục vụ tiêu dùng. Nhóm đá quý và kim loại quý tăng hơn 407% so với cùng kỳ, chủ yếu do nhu cầu tiêu dùng nội địa đối với trang sức và sản phẩm phong thủy tăng mạnh trong giai đoạn cận Tết Nguyên đán. Nhập khẩu phương tiện vận tải và phụ tùng cũng tăng 126,25%, đạt 93,35 triệu USD.

Xét theo nhóm hàng, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là nhóm duy nhất ghi nhận mức tăng trên 2 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước, tương đương 43,04%, đạt 7,96 tỷ USD. Đứng thứ hai là nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng, tăng 354,71 triệu USD, tương đương 14,55%, đạt 2,79 tỷ USD. Những con số này cho thấy nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất tiếp tục duy trì ở mức cao ngay từ đầu năm.

Tương tự như ở chiều xuất khẩu, khu vực doanh nghiệp FDI cũng chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong nửa đầu tháng 1/2026, khu vực này nhập khẩu 15,31 tỷ USD, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch nhập khẩu của cả nước, tăng 34,5% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng mức tăng tuyệt đối gần 4 tỷ USD.

Thực tế này cho thấy hoạt động sản xuất của khu vực FDI tiếp tục mở rộng, kéo theo nhu cầu lớn về nhập khẩu linh kiện, máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu đầu vào. Đồng thời, nó cũng phản ánh rõ cấu trúc chuỗi giá trị hiện nay, trong đó khu vực FDI giữ vai trò trung tâm ở các khâu có hàm lượng công nghệ và vốn cao, còn khu vực doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia vào các khâu gia công, lắp ráp và cung ứng phụ trợ có giá trị gia tăng thấp.

Trong khi nhập khẩu của khu vực FDI tăng mạnh, nhập khẩu từ khu vực kinh tế trong nước lại giảm 706,96 triệu USD trong nửa đầu tháng 1/2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhu cầu nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện từ khu vực FDI tăng cao, cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của doanh nghiệp nội địa vào nguồn cung đầu vào công nghệ cao từ bên ngoài.

Do tổng kim ngạch nhập khẩu vượt kim ngạch xuất khẩu, cán cân thương mại của Việt Nam trong nửa đầu tháng 1/2026 tạm thời thâm hụt 3,24 tỷ USD, cao gần gấp ba lần mức thâm hụt 1,82 tỷ USD của cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy áp lực nhập siêu vẫn hiện hữu trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục phụ thuộc lớn vào khu vực FDI và các chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong các ngành công nghiệp công nghệ cao.

Như Sputnik đề cập, xuất nhập khẩu năm 2025 của Việt Nam cán đích ấn tượng với con số hơn cả mong đợi, trên 930 tỷ USD, tăng thêm 143 tỷ USD so với năm 2024.

Riêng xuất khẩu vượt mốc trên 475 tỷ USD, tức tăng gần 70 tỷ USD so với mức 405,9 tỷ USD của năm 2024, nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực duy trì thứ hạng cao trên thị trường thế giới. Cán cân thương mại xuất siêu trên 20 tỷ USD.

Năm qua, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam duy trì đà tăng trưởng tích cực, quy mô thương mại không ngừng mở rộng, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn trên thế giới.

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu chuyển dịch theo hướng tích cực, tăng dần tỷ trọng sản phẩm chế biến, chế tạo, hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao; nhiều mặt hàng chủ lực tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Thị trường xuất nhập khẩu ngày càng được đa dạng hóa, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, nâng cao khả năng thích ứng trước biến động bên ngoài.

Bước sang năm 2026, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 8%, trong đó động lực tăng trưởng tiếp tục phụ thuộc vào các nhóm hàng như điện tử (máy tính, điện thoại, linh kiện…), máy móc thiết bị, phụ tùng, hàng dệt may, giày dép…