Sơ lược lịch sử Hiệp ước START III (NEW START)

START III hoặc New START là gì?

START III là thỏa thuận giữa Nga và Hoa Kỳ, quy định kích thước kho vũ khí hạt nhân của hai nước. Đây là chữ viết tắt của Hiệp ước về các biện pháp giảm thiểu và hạn chế hơn nữa vũ khí tấn công chiến lược (Strategic Arms Reductions Treaty), còn được gọi là New START.

Hiệp ước START III quy định hạn chế những loại vũ khí nào

Hiệp ước tập trung vào các loại vũ khí tấn công chiến lược:

đạn dược hạt nhân

phương tiện mang và phóng (tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, bom hàng không)

Các phương tiện vận chuyển (hệ thống phóng di động và cố định, máy bay ném bom hạng nặng) được thiết kế để phá hủy các mục tiêu quan trọng trong hậu cứ của đối phương ở khoảng cách liên lục địa (hơn 5.500 km). Bao gồm:


Tên lửa đạn đạo liên lục địa (Minuteman II-III của Mỹ, Peacekeeper, hệ thống tên lửa thuộc dòng Topol của Nga, tên lửa đạn đạo liên lục địa nhiên liệu lỏng, R-36M, RS-24 Yars), bệ phóng và đầu đạn của chúng
Tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và bệ phóng (Trident II của Mỹ và R-29R, R-39, R-39RM, và R-30 của Nga)
Máy bay ném bom hạng nặng có khả năng mang vũ khí hạt nhân (Tu-95MS và Tu-160 của Nga, B-52G, B-52H, B-1B, và B-2A của Mỹ)

Phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars trong cuộc tập trận lực lượng hạt nhân chiến lược có sự tham gia của các thành phần trên bộ, trên biển và trên không tại Trung tâm Thử nghiệm Vũ trụ Quốc gia Plesetsk, LB Nga - Sputnik Việt Nam

Tên lửa Minuteman III không hoạt động trong hầm huấn luyện tại Căn cứ Không quân Minot, Bắc Dakota - Sputnik Việt Nam

Bệ phóng tên lửa Topol-M trong cuộc diễn tập chung của các đội hình bộ binh và cơ giới cho Lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng - Sputnik Việt Nam

Ảnh tư liệu: Phóng tên lửa Trident II D-5 từ tàu ngầm USS Tennessee, đang lặn dưới Đại Tây Dương ngoài khơi bờ biển Florida. - Sputnik Việt Nam

1 / 4

Phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars trong cuộc tập trận lực lượng hạt nhân chiến lược có sự tham gia của các thành phần trên bộ, trên biển và trên không tại Trung tâm Thử nghiệm Vũ trụ Quốc gia Plesetsk, LB Nga

Chuyển đến kho ảnh

2 / 4

Tên lửa Minuteman III không hoạt động trong hầm huấn luyện tại Căn cứ Không quân Minot, Bắc Dakota

3 / 4

Bệ phóng tên lửa Topol-M trong cuộc diễn tập chung của các đội hình bộ binh và cơ giới cho Lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng

Chuyển đến kho ảnh

4 / 4

Ảnh tư liệu: Phóng tên lửa Trident II D-5 từ tàu ngầm USS Tennessee, đang lặn dưới Đại Tây Dương ngoài khơi bờ biển Florida.

Thỏa thuận thiết lập những giới hạn rõ ràng:

Không quá 700 bệ phóng được triển khai

Không quá 1.550 đầu đạn sẵn sàng phóng

Không quá 800 bệ phóng và máy bay ném bom sẵn sàng chiến đấu nhưng chưa được triển khai

Như vậy, hiệp ước cho phép các bên tự xác định sự cân bằng của các thành phần trong bộ ba hạt nhân của họ. Hiệp ước không đề cập đến vũ khí hạt nhân chiến thuật, tổ hợp phòng thủ tên lửa hoặc vũ khí chiến lược phi hạt nhân (ví dụ như tên lửa siêu thanh).

Việc kiểm tra xác minh được thực hiện thông qua Ủy ban Tham vấn Song phương và chế độ thanh tra.

Sơ lược lịch sử Hiệp ước

Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama và cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev sau khi ký Hiệp ước New START tại Lâu đài Prague ngày 8 tháng 4 năm 2010.

Chuyển đến kho ảnh

2010

Hiệp ước do Tổng thống Nga Dmitry Medvedev và Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama ký kết vào ngày 8 tháng 4 năm 2010 tại Praha. Văn kiện này thay thế các thỏa thuận trước đó (START I và START) và trở thành nền tảng của sự ổn định chiến lược.

2018

Cả hai bên đã hoàn thành nghĩa vụ của mình vào năm 2018.

2021

START III được tính toán cho 10 năm với khả năng gia hạn thêm 5 năm nữa, điều này đã được thực hiện vào năm 2021.

2023

Tháng 2 năm 2023, Nga tuyên bố đình chỉ tham gia hiệp ước trong tương quan Hoa Kỳ vi phạm [liên kết đến "Việc Nga đình chỉ tham gia và nguyên nhân"].

2025

Tháng 9 năm 2025, Tổng thống Putin tuyên bố Nga sẵn sàng tiếp tục tuân thủ các hạn chế của Hiệp ước trong một năm kể từ sau ngày 5 tháng 2 năm 2026.

2026

Hiệp ước sẽ chấm dứt hiệu lực vào ngày 5 tháng 2 năm 2026.

Việc tuân thủ Hiệp ước của các bên và những vi phạm của Hoa Kỳ

Đến năm 2018, Nga đã tuân thủ các hạn chế, giảm kho vũ khí của nước mình xuống mức thấp hơn mức đã được thiết lập. Tổng tiềm năng vũ khí tấn công chiến lược của Nga bao gồm:

▪️527 tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng đã triển khai

▪️44 đầu đạn, cũng như đầu đạn hạt nhân

▪️779 bệ phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng đã triển khai và chưa triển khai

Hoa Kỳ cũng tuyên bố đã đạt được mức tổng số lượng vũ khí tấn công chiến lược như thỏa thuận, nhưng đã làm như vậy bằng cách bất hợp pháp đưa ra khỏi danh mục hạn chế một số vũ khí mà họ tuyên bố là "đã chuyển đổi". Chuyện ở đây nói về 56 bệ phóng tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm «Trident II» và 41 máy bay ném bom hạng nặng B-52H. Theo đánh giá của Bộ Ngoại giao Nga, điều này dẫn đến việc vượt quá giới hạn với phương tiện phóng tới 101 đơn vị.

Máy bay ném bom B-52 của Không quân Mỹ bay trên bãi huấn luyện Pabrade trong cuộc tập trận quân sự Sói Sắt 2016.

Không phản ánh đúng tình trạng thực tế là những dữ liệu do phía Hoa Kỳ công bố tính đến ngày 1 tháng 9 năm 2022 (659 bệ phóng được triển khai, 1.420 đầu đạn được quy cho chúng theo Hiệp ước New START, và 800 bệ phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng được triển khai và không được triển khai).

Lập trường của Trung Quốc về Hiệp ước START III

Trung Quốc từ chối tham gia hiệp ước, viện dẫn rằng quy mô kho vũ khí hạt nhân của mình nhỏ hơn nhiều. Bắc Kinh chỉ sẵn sàng xem xét tham gia sau khi tiềm năng hạt nhân của Nga và Hoa Kỳ cắt giảm xuống đến kích thước của Trung Quốc, tức là giảm đi 20 lần.

Tầng trên của tên lửa đạn đạo liên lục địa DF-5B nâng cấp của Trung Quốc, được công bố sau cuộc duyệt binh ở Bắc Kinh ngày 3 tháng 9 năm 2015.

CC BY-SA 4.0 / IceUnshattered / Dongfeng-5B

Việc gia hạn Hiệp ước và Khủng hoảng

Sau tình trạng không chắc chắn rõ ràng dưới thời chính quyền Trump, hiệp ước đã được chính quyền Biden gia hạn không thay đổi vào tháng 2 năm 2021 cho đến ngày 5 tháng 2 năm 2026. Tuy nhiên, cuộc đối thoại đã bị gián đoạn sau khi Nga triển khai Chiến dịch quân sự đặc biệt ở Ukraina. Các hoạt động kiểm tra, trước đây tạm dừng do đại dịch, lúc này vẫn chưa được nối lại, một phần do những trở ngại từ lệnh trừng phạt – đóng cửa đường hàng không, phía Hoa Kỳ từ chối cấp thị thực-visa cho các thanh tra viên Nga.

Việc Nga tạm ngừng tham gia và nguyên nhân

Ngày 31 tháng 1 năm 2023

Hoa Kỳ cáo buộc Nga vi phạm hiệp ước vì từ chối cho phép thanh tra các chủ thể của mình và trì hoãn các cuộc tham vấn.

Ngày 21 tháng 2 năm 2023

Tổng thống Putin tuyên bố Nga đình chỉ tham gia hiệp ước (nhưng không rút lui). Ông Putin nhấn mạnh rằng Hoa Kỳ đang xem xét khả năng thử nghiệm vũ khí hạt nhân thực tế, kể cả tính đến việc Hoa Kỳ đang phát triển những loại đạn dược hạt nhân mới.

Nga đình chỉ việc tham gia Hiệp ước START (Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược), Tổng thống Nga Vladimir Putin nói.

Nguyên nhân đình chỉ:

Việc cung cấp vũ khí của phương Tây, kể cả vũ khí Mỹ, cho Ukraina, cũng như sự hỗ trợ của phương Tây khi lực lượng Ukraina tấn công các căn cứ không quân chiến lược của Nga

Hoa Kỳ và NATO nói rõ mục tiêu của họ là giáng đòn gây thất bại chiến lược cho Nga

Khi trở lại thảo luận về Hiệp ước START III, cần phải tính đến kho vũ khí của Pháp và Anh, tức là tiềm lực tấn công kết hợp của NATO

Hoa Kỳ cản trở các cuộc thanh tra về thi hành hiệp ước

Việc Nga tạm ngừng tham gia và nguyên nhân

Từ tháng 6 năm 2023, Hoa Kỳ đã ngừng trao đổi dữ liệu về vũ khí hạt nhân của mình với Nga

Tháng 6 năm 2023, Hoa Kỳ đề xuất cuộc đối thoại với Nga trong chế độ "tách biệt" - không gắn với những vấn đề quốc tế khác mà Matxcơva và Washington đang có bất đồng quan điểm. Nga đã bác bỏ hình thức này. Tháng 9 cùng năm, Hoa Kỳ tuyên bố sẵn sàng thảo luận về START "không có điều kiện tiên quyết"

Tháng 1 năm 2025, Tổng thống Trump tuyên bố tán thành việc cắt giảm kho vũ khí hạt nhân của Nga, Hoa Kỳ và Trung Quốc và đề cập đến cuộc đối thoại với Trung Quốc - mà theo lời ông - là bên có thể tham gia đàm phán

Tháng 7 năm 2025, Tổng thống Trump tuyên bố nỗ lực hạn chế tiềm năng hạt nhân của Nga và Hoa Kỳ. Một tháng sau, vào tháng 8, Tổng thống Putin cũng cho phép nối lại cuộc đàm phán với phía Mỹ về START

Thực trạng hiện tại và triển vọng

Tháng 9 năm 2025, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố rằng Nga sẵn sàng tuân thủ các hạn chế của hiệp ước trọn một năm nữa sau khi hết hạn vào ngày 5 tháng 2 năm 2026, nhưng chỉ với điều kiện có đáp ứng tương hỗ từ phía Hoa Kỳ.

Tổng thống Putin: LB Nga sẵn sàng tuân thủ các giới hạn số lượng của START sau ngày 5 tháng 2 năm 2026

Sáng kiến này được Hoa Kỳ đánh giá tích cực, nhưng tính đến đầu tháng 2 năm 2026, vẫn chưa có phản hồi chính thức nào từ Washington.

Ông Peskov nói: Thời gian để đưa ra quyết định về Hiệp ước START mới đang ngắn dần; «chỉ qua vài ngày nữa, thế giới có thể thấy đang trong tình huống nguy hiểm hơn trước đây».

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Ryabkov bình luận về nguyên nhân của cuộc khủng hoảng Hiệp ước START mới

15:07 05.02.2026 (Đã cập nhật: 15:10 05.02.2026)