Mới đây, Ủy ban Nhân dân TP. HCM thông báo tái vận hành dự án Giải quyết ngập do triều khu vực TP. HCM có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1, bắt đầu từ cống ngăn triều Bến Nghé.
Động thái này không chỉ giải tỏa một dự án từng gây nhiều tranh luận, mà còn đặt ra câu hỏi rộng hơn: trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét và cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các đô thị châu Á ngày càng gay gắt, liệu đây có phải là phép thử đối với năng lực quản trị đô thị và cũng là một thông điệp chính sách về hướng đi dài hạn của Việt Nam?
Thông điệp chính sách
TP. HCM, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nhiều năm qua phải đối mặt với tình trạng ngập lụt tái diễn. Thiệt hại không chỉ dừng ở sinh hoạt dân cư, mà lan sang sản xuất, lưu thông hàng hóa, chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nền đất lún tự nhiên và mưa cực đoan gia tăng, bài toán chống ngập không còn là giải pháp ngắn hạn. Ông Lê Tuấn Anh - chuyên gia quy hoạch đô thị độc lập nhận định với Sputnik:
“Điểm đáng chú ý không nằm ở con số 10.000 tỷ đồng, mà ở thông điệp chính sách. Khi một dự án từng đình trệ được khởi động lại trong bối cảnh rủi ro khí hậu ngày càng rõ ràng, điều đó cho thấy tư duy phát triển đã thay đổi. Từ chỗ xử lý sự cố, chúng ta bắt đầu nói đến quản trị rủi ro dài hạn”.
Theo vị chuyên gia này, với một đô thị thấp, chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều và nước biển dâng như TP. HCM, chi phí “không hành động” sẽ lớn hơn rất nhiều chi phí đầu tư sớm. Ngập lụt kéo dài làm giảm năng suất lao động, gia tăng chi phí vận hành doanh nghiệp, và quan trọng hơn làm suy giảm niềm tin vào tính ổn định của môi trường đầu tư.
Thước đo mới của năng lực cạnh tranh
Trong nhiều năm, lợi thế của Việt Nam trong thu hút FDI nằm ở chi phí lao động, vị trí địa lý và độ mở thương mại. Tuy nhiên, bối cảnh đang thay đổi. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng tính toán rủi ro theo chu kỳ 20 - 30 năm, đặc biệt với các ngành có vốn đầu tư lớn và chuỗi cung ứng phức tạp.
“Nhà đầu tư hiện nay không chỉ hỏi về ưu đãi thuế hay chi phí nhân công. Họ đánh giá khả năng chống chịu của thành phố trước các cú sốc khí hậu. Một tuần ngập lụt có thể khiến dây chuyền sản xuất đình trệ, hợp đồng bị gián đoạn, chi phí bảo hiểm tăng vọt. Ở góc độ đó, hạ tầng chống ngập chính là hạ tầng đầu tư”, ông Lê Tuấn Anh phân tích với Sputnik.
Tại Đông Nam Á, các trung tâm như Bangkok, Jakarta và Manila đều đang chịu sức ép tương tự: lún đất, nước biển dâng, mưa cực đoan. Một số nơi đã đặt thích ứng khí hậu vào trung tâm chiến lược phát triển.
So với các đô thị này, TP. HCM chưa phải là hình mẫu về chống chịu khí hậu. Tuy nhiên, việc tái khởi động dự án sau nhiều năm ách tắc được xem là tín hiệu khôi phục niềm tin cả với người dân lẫn giới đầu tư.
Bài toán quản trị
Theo chuyên gia quy hoạch đô thị Lê Tuấn Anh, thách thức lớn nhất không nằm ở kỹ thuật xây dựng cống, đập hay trạm bơm, mà ở tính đồng bộ. Nếu quy hoạch không gian tiếp tục cho phép bê tông hóa tràn lan, nếu hệ thống thoát nước nội đô không được nâng cấp tương xứng, thì hiệu quả chống ngập sẽ bị giới hạn.
“Chống ngập không thể tách rời quy hoạch đô thị, quản lý đất đai và phát triển hạ tầng xanh. Nếu chỉ xem đây là một dự án kỹ thuật, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị”, vị chuyên gia nhấn mạnh.
Ở tầm vĩ mô, việc khởi động lại dự án cho thấy Việt Nam đang đặt vấn đề an ninh khí hậu trong chiến lược tăng trưởng. Với vai trò đóng góp khoảng một phần tư GDP quốc gia, sự ổn định của TP. HCM có ý nghĩa hệ thống đối với toàn bộ nền kinh tế.
Cơ hội tái định vị
Trong cuộc cạnh tranh FDI ngày càng gay gắt, lợi thế “giá rẻ” dần nhường chỗ cho lợi thế “bền vững”. Một thành phố có chiến lược thích ứng khí hậu rõ ràng sẽ tạo được sự khác biệt.
“Cuộc cạnh tranh giữa các trung tâm châu Á đang dịch chuyển từ câu hỏi “ai thu hút được nhiều hơn” sang “ai duy trì được ổn định lâu hơn”. Nếu TP. HCM chứng minh được năng lực thực thi và tính nhất quán chính sách, đây có thể là bước đi quan trọng để tái định vị thành phố trên bản đồ đầu tư khu vực”, chuyên gia Lê Tuấn Anh kết luận.
Ở một thành phố mà mỗi mùa mưa đều trở thành chủ đề thời sự như TP. HCM, việc tái khởi động dự án chống ngập không chỉ để giải quyết vài điểm trũng. Nó là phép thử về cam kết.
Trong bối cảnh các trung tâm lớn của Đông Nam Á đều chịu sức ép từ nước biển dâng và lún đất, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở khẩu hiệu. Thành phố nào chứng minh được mình có thể bảo vệ hạ tầng, bảo vệ chuỗi cung ứng và duy trì hoạt động kinh tế trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt hơn thì thành phố đó sẽ giữ được niềm tin của nhà đầu tư.
Chống ngập, vì thế là câu chuyện của năng lực quản trị. Và với vai trò đầu tàu kinh tế của Việt Nam, những gì diễn ra ở cực Nam đất nước sẽ được nhìn như một chỉ dấu về cách Việt Nam chuẩn bị cho tương lai khi mà rủi ro khí hậu đang ngày càng hiện hữu.